રાજની આંખો સામે અંધકાર છવાઈ ગયો હતો. દિવાલો પર ચડેલા વ્યાજખોરોના નામ, ફોન પર આવતા ધમકીભર્યા મેસેજ અને મકાનમાલિકની નોટિસ. આ બધું જ તેને એક વિશાળ કાળા ખાડામાં ખેંચી રહ્યું હતું.
આજે સવારથી જ તેનું માથું ફાટી રહ્યું હતું. ધંધામાં આવેલી ખોટ, પાર્ટનરનો દગો, અને માથે ચડેલું લાખોનું દેવું. તે શૂન્યમનસ્ક બની સોફા પર ઢળી પડ્યો.
ત્યાં જ ફોનની ઘંટડી રણકી. અજાણ્યો નંબર જોઈ તેણે ખચકાટ સાથે ફોન ઉપાડ્યો. સામે છેડેથી ભારે, ગંભીર અવાજ આવ્યો, “રાજકુમાર… તમારા પિતા… પ્રકાશભાઈ… હવે નથી રહ્યા.”
તેના કાનમાં સીસાનો રસ રેડાઈ ગયો હોય તેવું લાગ્યું. તેના આળસુ, બેજવાબદાર પિતા જે હંમેશાં માત્ર આરામ જ કરતા દેખાતા હતા, તે હવે રહ્યા નહોતા? આ શબ્દોની સાથે જ એક વિચિત્ર લાગણીનું વાવાઝોડું તેના મનમાં ઊમટ્યું.
એક ક્ષણ માટે તેને લાગ્યું કે કદાચ તેની બધી સમસ્યાઓ હવે પૂરી થઈ જશે. પિતા, જે ક્યારેય કોઈ મદદરૂપ નહોતા, તે હવે દુનિયામાં નથી. પણ તરત જ ગુનોભાવની એક તીવ્ર લહેર તેના શરીરમાંથી પસાર થઈ ગઈ. આ કેવા વિચારો હતા! પોતાના પિતાના મૃત્યુ પર આવી રાહત કેવી રીતે અનુભવી શકાય?
શહેરની ભાગદોડભરી હોસ્પિટલના કોરિડોરમાં તે નિસ્તેજ આંખોએ ઊભો હતો. સગાંવહાલાં અને પડોશીઓ ધીમા અવાજે શોક પ્રગટ કરી રહ્યા હતા. પરંતુ રાજના મનમાં એક જ પ્રશ્ન ઘૂમરાતો હતો: હવે શું?
પ્રકાશભાઈ, રાજના પિતા, હંમેશાં તેના માટે એક રહસ્ય રહ્યા હતા. તે ક્યારેય નોકરી કરતા નહોતા. કોઈ ધંધો પણ નહીં. બસ, આખો દિવસ ઘરના એક ખૂણે બેસી રહેતા કે બગીચામાં ફૂલોને પાણી પાતા.
રાજને યાદ હતું, કેવી રીતે બાળપણમાં તે તેના મિત્રોના પિતાઓને કામ પર જતા જોઈને ઈર્ષ્યા કરતો હતો. તેના પિતા પાસે ક્યારેય કોઈ વાર્તા કહેવા માટે નહોતી, કે કોઈ સિદ્ધિની વાત કરવા માટે પણ નહીં.
“તારા પિતા સાવ આળસુ છે,” તેની માતા અવારનવાર કહેતી. આળસ અને બેજવાબદારી, આ બે શબ્દો પ્રકાશભાઈ સાથે હંમેશાં જોડાયેલા રહ્યા હતા.
વર્ષો વીતતા ગયા, અને રાજના મનમાં આ છબી વધુ મજબૂત બની. જ્યારે રાજને ધંધામાં ખોટ ગઈ અને તે દેવામાં ડૂબી ગયો, ત્યારે તેણે પિતા પાસેથી મદદ માંગી હતી.
“બેટા, મારી પાસે ક્યાંથી પૈસા હોય?” પ્રકાશભાઈએ ત્યારે હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું હતું. રાજને તે સ્મિત કડવી લાગી હતી.
આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
આજે જ્યારે તેમનો નશ્વર દેહ અંતિમ યાત્રા પર હતો, ત્યારે રાજને લાગ્યું કે તે માત્ર એક શારીરિક બોજ નથી ગુમાવી રહ્યો, પણ એક આજીવન નિરાશા પણ ગુમાવી રહ્યો છે.
અગ્નિસંસ્કાર પછી, ઘર ખાલી લાગતું હતું. પ્રકાશભાઈની હાજરી કદાચ ક્યારેય પ્રભાવી નહોતી, પણ તેમની ગેરહાજરી એક અજીબ શૂન્યતા લઈને આવી હતી.
બેસણા પછીના દિવસે, રાજ ઘરની સફાઈ કરી રહ્યો હતો. તેના પિતાની જૂની અલમારી ખોલી. તેમાં જૂના કપડાં અને બે-ચાર ધાર્મિક પુસ્તકો સિવાય કશું જ નહોતું.
એક ખૂણામાં, ધૂળ ચડેલા એક બોક્સમાં, તેને એક નાનકડી લાકડાની પેટી મળી. પેટી ખોલી તો અંદર એક ચાવી હતી. એકદમ જૂની, કાટ લાગેલી, પણ ચમકદાર પીતળની.
ચાવી સાથે એક નાનું કાગળ હતું. કાગળ પર માંડ-માંડ વંચાય તેવી અક્ષરોમાં લખ્યું હતું: “બૅન્ક લોકર, શાખા નંબર ૨, લોકર નંબર ૭૩૪.”
રાજ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. તેના પિતાનું બૅન્ક લોકર? આળસુ અને પૈસાવિહોણા લાગતા પિતા પાસે બૅન્કમાં લોકર હોઈ શકે?
તેને લાગ્યું કે આ કોઈ જૂનો ભૂલાઈ ગયેલો હિસાબ હશે. કદાચ કશુંક જૂની યાદો, કે પછી માતાના દાગીના જે તે ક્યારેય પહેરતા નહોતા.
બીજા દિવસે સવારે, રાજ ભારે હૃદયે બૅન્ક પહોંચ્યો. લોકરની ઔપચારિકતાઓ પૂરી કરી તેણે ચાવી ફેરવી. ધીમા ક્લિક અવાજ સાથે લોકર ખૂલ્યું.
અંદરનું દૃશ્ય જોઈને રાજની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તે જેની કલ્પના કરતો હતો, તેનાથી આ બધું ઘણું અલગ હતું.
લોકરમાં બે વસ્તુઓ હતી. એક નાનકડો, મખમલનો બોક્સ અને એક જાડું કવર.
પહેલા તેણે મખમલનો બોક્સ ખોલ્યો. અંદર ચાર મેડલ હતા. ચાંદીના, સોનાના અને કાંસ્યના. દરેક મેડલ પર એક જ શબ્દ અંકિત હતો: “અનામી બહાદુરી”. કોઈ નામ નહીં, કોઈ તારીખ નહીં. ફક્ત “ફોર અનસંગ હીરોઈઝમ”.
રાજને કંપારી છૂટી ગઈ. તેના આળસુ પિતા, બહાદુરીના મેડલ? આ કઈ રીતનો મજાક હતો?
તેણે કવર ખોલ્યું. અંદરથી એક વીમા પોલિસી અને બે કાગળ નીકળ્યા. વીમા પોલિસી પર સ્પષ્ટ લખ્યું હતું: “પોલિસીધારક: પ્રકાશભાઈ મહેતા”. અને પછી નીચે લખી હતી વીમાની રકમ: “રૂપિયા પચાસ લાખ.”
આંખો ચોળીને તેણે ફરી વાંચ્યું. પચાસ લાખ! આ તો તેના માથા પરના બધા દેવાં કરતાં પણ વધુ હતી.
બીજા કાગળ પર એક પત્ર હતો. તેના પિતાના હસ્તાક્ષરમાં લખેલો, રાજના નામનો.
રાજ ધ્રુજતા હાથે પત્ર ખોલ્યો. પિતાના શબ્દો તેની સામે જીવંત થઈ ઉઠ્યા:
“મારા વ્હાલા રાજ,
જ્યારે તું આ પત્ર વાંચીશ, ત્યારે હું કદાચ આ દુનિયામાં નહીં હોઉં. મને ખબર છે, તેં મને હંમેશાં એક આળસુ અને બેજવાબદાર પિતા તરીકે જોયો છે. અને ક્યાંક, તારી વાત સાચી પણ છે. મેં તને ક્યારેય કોઈ મોટો વારસો આપ્યો નથી, સિવાય કે આ પચાસ લાખનો વીમો.
મેં આ વીમો ખાસ તારા માટે લીધો હતો. મને ખબર હતી કે તારા ધંધામાં મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે. હું તને જીવતેજીવત મદદ કરી શકતો નહોતો. હું તારી સામે લાચાર હતો.