મીનાના હાથમાં મોબાઈલ ધ્રૂજી રહ્યો હતો. વોટ્સએપ પર એક પછી એક મેસેજ ખુલતા જતા હતા અને એનો જીવ એક અજાણી પીડાથી ખંખેરાતો હતો. ‘આ લખાણ વોટ્સએપ પર ઝડપથી વાઇરલ થઈ રહ્યું છે. તમારે પણ વાંચવું જોઈએ અને કમેન્ટમાં અચૂક જણાવજો કે આ લખાણ વિશે તમારો શું અભિપ્રાય છે…’ ઉપરનું વાક્ય વાંચીને મીનાને લાગ્યું કે જાણે કોઈએ એના અંદરના ઘાવ પર સીધો હાથ મૂકી દીધો હોય. ‘આજકાલના સંબંધો… પ્રેમ નહીં, સોદા!’ મથાળું વાંચતા જ આંખોમાં એક ચમક આવી અને એ સાથે જ ભૂતકાળના પડઘા વાગવા માંડ્યા. એણે વાંચવાનું ચાલુ કર્યું.
“હવે સંબંધ તે હકીકતમાં સંબંધ નહીં પરંતુ સોદા થઈ રહ્યા છે તેમ કહીએ તો તેમાં કોઈ અતિશયોક્તિ નથી. અને એના કારણે જ ઘણી બધી ગડબડ આપણા જીવનમાં થઈ રહી છે.”
મીનાએ આંખો મીંચી દીધી. કેટલી સાચી વાત! એને યાદ આવ્યું, વીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે એના લગ્ન થયાં ત્યારે બાપુજીએ ગોપાળકાકાના દીકરા રમેશ માટે હા પાડી હતી. રમેશ સાવ સીધોસાદો હતો, નાનકડી કરિયાણાની દુકાન ચલાવતો હતો. બાપુજીએ ત્યારે ફક્ત ખાનદાન, સંસ્કાર અને ‘માણસ’ જોયા હતા. આજે? આજે તો મીનાની પોતાની દીકરી અદિતિ માટે છોકરો જોવાનો થાય ત્યારે સૌ પ્રથમ પ્રશ્ન એ જ હોય છે, ‘કેટલો પગાર છે? ગાડી કઈ છે? પોતાનો ફ્લેટ છે કે નહીં?’ મીનાના જીજાજીએ તો એક વખત સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે, ‘બેન, હવે સમય બદલાયો છે. સાયકલવાળો રાજકુમાર કોઈને ન ચાલે!’
“વર્ષો પહેલા સંબંધ કરતા ત્યારે ખાનદાન જોતા હતા, પરિવારની સમાજમાં પકડ અને સંસ્કાર જોવામાં આવતા હતા અને હવે… હવે મનને બાજુ પર મૂકીને તન ની સુંદરતા, નોકરી, પૈસા, ગાડી, બંગલા, અને આ લિસ્ટ આમ ચાલ્યા જ કરે છે.”
અદિતિની જ વાત યાદ આવી. એક વખત સગાઈની વાત છેક છેલ્લે પહોંચી હતી, પણ છોકરો સારો હોવા છતાં, ફક્ત એટલા માટે ના પડાઈ કે એની પાસે પોતાની ગાડી નહોતી. ‘મમ્મી, એની પાસે બાઇક છે, એ પણ સેકન્ડ હેન્ડ! મને મિત્રો સામે શરમ આવે!’ અદિતિના શબ્દો મીનાના કાનમાં હજી ગુંજે છે. એ દિવસે મીનાને લાગ્યું હતું કે એની દીકરી ક્યાંક પોતાની જાતને જ છેતરી રહી છે. પ્રેમ, લગાવ, સમજદારી – આ બધાનો અર્થ કદાચ ‘બ્રાન્ડેડ’ ગાડી અને બંગલા જેટલો નથી રહ્યો.
મેસેજ આગળ વધ્યો: “છોકરા વાળાઓને પણ છોકરી મોટા ઘરની જોઈએ છે, અને છોકરી વાળાઓને છોકરો પૈસાવાળો જોઈએ છે જેથી તેની દીકરીને કામ ન કરવું પડે.”
પડોશમાં રહેતી રીનાબેનની વાત યાદ આવી. એમનો દીકરો પરેશ, જે એક મોટી કંપનીમાં મેનેજર હતો, એના માટે છોકરી જોવા ગયા હતા. છોકરી ખૂબ ભણેલી-ગણેલી અને ગુણવાન હતી, પણ રીનાબેને કહી દીધું, ‘અમારે તો એવી છોકરી જોઈએ જે બિલકુલ કામ ન કરે, સાહેબ. અમારી વહુને તો નોકર-ચાકર હોય અને મોજથી જીવે. ઘરમાં નાના પરિવારનું સુખ જોઈએ.’ મીનાએ સ્મિત કર્યું, એક કડવું સ્મિત. નાના પરિવારના ચક્કરમાં તો આખા ખાનદાનની વાતો ભૂલાઈ ગઈ છે. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
“પહેલા જ્યારે સંબંધ થાય ત્યારે એમ કહેતા કે મારી દીકરી ઘરનું બધું કામ જાણે છે અને હવે કહે છે કે અમે અમારી દીકરી પાસે કોઈ દિવસ ઘર કામ કરાવ્યું નથી. અને આવું કહેવામાં શાન સમજે છે.”
મીનાને પોતાની સાસુની વાત યાદ આવી. ‘વહુ, ઘરકામ એ કોઈ સજા નથી, એ ઘરની શોભા છે. બહેનો ક્યાંય પણ હોય, પણ રસોડાની ગંધ એને ખેંચી જ લાવે.’ આજે તો અદિતિ રસોડામાં ઊભી હોય તો મીનાને ચિંતા થાય. ‘બેટા, તારા હાથ બગડશે, વાળમાં ગંધ લાગશે.’ શું આ જ પ્રેમ છે? કે પછી એ ‘શાન’ જેની વાત મેસેજમાં થઈ રહી હતી?
“એવું કહેવામાં જરા પણ અતિશયોક્તિ નહીં કે અત્યારે માણસો સંબંધની નહીં પરંતુ વધુ સારાની શોધમાં છે. સંબંધનું બજાર ગાડીઓની જેમ સજાવવામાં આવ્યું છે, માણસો રાહ જોઈ રહ્યા છે કે કદાચ કોઈ નવી ગાડી લોન્ચ થઈ જાય અને એ રાહ જોવામાં બધાની ઉંમર વધી રહી છે.”
આ વાંચીને મીનાને ઠંડો પરસેવો છૂટી ગયો. એની પોતાની બહેનપણી શિલા, જે સડત્રીસ વર્ષની થઈ ગઈ હતી, છતાં હજી ‘પરફેક્ટ’ પાર્ટનરની રાહ જોઈ રહી હતી. ‘મીના, મને ક્યાંક ને ક્યાંક લાગે છે કે હજી કોઈ મારા માટે બન્યું જ નથી, કોઈ ‘વધુ સારું’ આવશે.’ શિલાની આંખોમાં આશા હતી, પણ એ આશા પાછળ એકલતાનો ઊંડો પડછાયો પણ મીના જોઈ શકતી હતી. કદાચ એ વધુ સારાની શોધમાં, સારાને જ ગુમાવી દેવાનો ડર.