સાણાં રાણપુર ગામ. નામ ભલે રાણપુર, પણ વાસ્તવમાં તો જાણે ધરતી પર કાળનો પડછાયો! ખેતરો સૂકાભઠ્ઠ, કુવા તળિયાઝાટક, અને આકાશમાં રોજ સૂરજ આગ વરસાવતો. આવા ગામમાં બે બહેનો રહેતી હતી, જાનકી અને મનકી. જાનકી મોટી, રૂપાળી, જાણે ધરતી પર ઊતરેલી કોઈ દેવી. તેની આંખોમાં શરમ હતી, હૃદયમાં ભોળપણ. મનકી નાની, પણ તેની આંખોમાં કંઈક ઊંડું હતું; સમજદારી, નિર્ધાર અને એક છુપી પીડા. ગામની બીજી છોકરીઓની જેમ, તેમના પિતા ધૂળાકાકા પણ પરસેવો પાડીને માંડ બે ટંકનું પૂરું કરતા. તેમની એક જ આશા હતી, જાનકીના સારા હાથ પીળા થાય અને ઘરનું આંગણું શોભે.
અને એમ કરતાં કરતાં, આખરે એક સારો મુરતિયો મળ્યો. કિશન, પડોશી ગામનો, ખેતીવાડીમાં ઠીક ઠીક, અને સ્વભાવે સીધો-સાદો. જાનકીના હૃદયમાં પહેલીવાર કોઈના માટે લાગણી જાગી હતી. કિશન પણ જાનકીની ભોળી સુંદરતા પર મોહિત હતો. લગ્નની વાત પાકી થઈ, અને ધૂળાકાકાના સૂના આંગણામાં જાણે દીવાળી બેઠી. ગામમાં પણ સૌ રાજી થયા, કે ચાલો, આ ગરીબ ઘરની દીકરીનું નસીબ ઊઘડ્યું.
લગ્નનો દિવસ નજીક આવતો જતો હતો. ઘરમાં નાની-મોટી તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ હતી. મનકી, જે જાનકીને હૃદયથી ચાહતી હતી, તે આ બધું જોઈ રાજી થતી. જાનકીનું હાસ્ય તેના માટે જાણે તુલસીનો ક્યારો. પણ મનકીની આંખોમાં કંઈક અલગ ચિંતા પણ દેખાતી હતી, જે કોઈ સમજી શકતું નહોતું. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
લગ્નને હવે એક જ દિવસ બાકી હતો. આખા ઘરમાં રોનક હતી. મહેમાનો આવવાના શરૂ થઈ ગયા હતા. રાત પડી, અને આંગણામાં મહેંદીનો સુંગધ પ્રસરી રહ્યો હતો. જાનકી પોતાની સહેલીઓ સાથે બેસી મહેંદી મુકાવતી હતી. મનકી દૂર બેસી જાનકીનું હસતું મોં જોઈ રહી હતી. પણ પછી એક ઘટના બની, જેણે મનકીના હૃદયમાં ભૂકંપ સર્જી દીધો.
અડધી રાત્રે, જ્યારે સૌ સૂતા હતા, ત્યારે જાનકીને પેટમાં અસહ્ય દુખાવો ઉપડ્યો. તે બેભાન થઈ ગઈ. મનકી, જે જાનકીના પલંગ પાસે જ જમીન પર સૂતી હતી, તે તરત જ જાગી ગઈ. તેણે બાપા-માને જગાડ્યા. ધૂળાકાકા અને તેમની પત્ની જાનકીની હાલત જોઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. ગામના વૈદ્યરાજને બોલાવવામાં આવ્યા. વૈદ્યરાજે જાનકીની નાડી તપાસી અને જે કહ્યું, તે સાંભળીને સૌના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.
“ધૂળાભાઈ, દીકરીના પેટમાં કૂંપળ ફૂટી છે… બીજી કૂંપળ… અને આ કૂંપળ લગ્નના બંધન વગરની છે.”
આભ તૂટી પડ્યું હોય તેમ સૌ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. જાનકી ભલે બેભાન હતી, પણ તેનો ચહેરો ભયથી ફિક્કો પડી ગયો હતો. ધૂળાકાકાના હાથ-પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા. માએ છાતી કૂટી. આ શું થઈ ગયું? કોણ હતું તે નરાધમ? ક્યારે? ક્યાં? જાનકીના સપના, ઘરની આબરુ, બધું જ જાણે પળભરમાં રાખ થઈ ગયું.
સવારે પરોઢિયે કિશનનો વરઘોડો આવવાનો હતો. હવે શું? લગ્ન કેન્સલ થાય તો ગામમાં કેવું મોઢું બતાવશું? જાનકીનું તો આખું જીવન બરબાદ થઈ જશે. ધૂળાકાકાએ નિરાશામાં પોતાના માથાના વાળ ખેંચ્યા. મા ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી રહી હતી.
ત્યાં જ મનકી ઊભી થઈ. તેની આંખોમાં આંસુ નહોતા, પણ એક અદમ્ય દ્રઢતા હતી. “બાપા, મા! રડો નહીં. મારો જીવ જાય તો ભલે જાય, પણ હું જાનકીબાને અને આપણા પરિવારને બદનામ નહીં થવા દઉં.”
સૌએ આશ્ચર્યથી મનકી સામે જોયું. “શું કરીશ બેટા?” ધૂળાકાકાએ આશાભરી નજરે પૂછ્યું.
“બાપા, આજે જાનકીબા નહીં, હું પરણીશ કિશન સાથે.” મનકીના શબ્દો મક્કમ હતા, પણ અંદરથી તે કંપી રહી હતી. “જાનકીબાના વેણીમાં મારા વાળ ગૂંથીશ, અને તેમના ઘૂંઘટની પાછળ હું બેસીશ. કિશનને ખબર નહીં પડે. જાનકીબાનો જીવ બચી જશે, અને આપણા પરિવારની આબરુ પણ.” આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.
ધૂળાકાકા અને મા એક ક્ષણ માટે સ્તબ્ધ થઈ ગયા. આ તો કેવો ભયાનક નિર્ણય હતો! પોતાની દીકરીનું આખું જીવન હોમી દેવા જેવો. પણ બીજી કોઈ રાહ હતી ક્યાં? આત્મહત્યા કરવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો દેખાતો. મનકીએ તેમને હાથ જોડ્યા. “મને રોકશો નહીં. આ જાનકીબા માટે, અને તમારા માટે.”