આથમતી સંધ્યાનો લાલચોળ રંગ ગામની ભાગોળે આવેલા પીપળાના પાન પર પથરાઈ રહ્યો હતો, ત્યારે જ ગામમાં એક અણધારી આફત આવી પડી. અમારા દાદા, જે સવાર સુધી હર્યા-ફર્યા કરતા હતા, તે ભરબપોરે ખાટલામાંથી ઊભા ન થઈ શક્યા. હૃદય થંભી ગયું હતું. ગામ આખું શોકમાં ડૂબી ગયું, કારણ કે દાદા કોઈ સામાન્ય માણસ નહોતા. એમનો શબ્દ ગામનો કાયદો હતો, એમની સલાહ વેદવાક્ય હતી. રવિ, એટલે કે હું, દાદાના ખોળામાં રમ્યો હતો, એમની વાર્તાઓ સાંભળીને મોટો થયો હતો. આજે એ જ ખોળો ઠંડો પડી ગયો હતો.
ઘરમાં રોકકળ મચી ગઈ હતી. દાદી, મણીદાદી, જે આખી જિંદગી દાદાના પડછાયા બનીને રહ્યા હતા, તે આજે આભ ફાટ્યા જેવી હાલતમાં બેઠા હતા. એમની આંખોમાંથી આંસુ નહોતા પડતા, જાણે દુઃખનો દરિયો સુકાઈ ગયો હોય. આજુબાજુની સ્ત્રીઓ તેમને સાંત્વના આપતી હતી, પણ દાદી તો જાણે ક્યાંક બીજે જ ખોવાઈ ગયા હતા. દીકરાઓ, કાકા અને મારા પપ્પા, બધા જ સ્તબ્ધ હતા. મૃત્યુના આ ભયાનક સત્યને સ્વીકારવું એ અઘરું હતું.
સાંજ ઢળતાં સુધીમાં અંતિમક્રિયાની તૈયારીઓ થઈ ગઈ. ગામના આગેવાનો, સગાં-સંબંધીઓ, બધા ભેગા થઈ ગયા. દાદાની દેહને શ્વેત વસ્ત્રમાં લપેટી, વાંસની અર્થી પર મુકવામાં આવી. ‘રામ નામ સત્ય હૈ’ના ગગનભેદી નારા સાથે સ્મશાન યાત્રા શરૂ થઈ. હું પણ અર્થીને ખભો આપી રહ્યો હતો, મારા મનમાં દાદાના અગણિત સંસ્મરણો ઘુમરાતા હતા. સ્મશાનમાં ચિતા ગોઠવાઈ ગઈ હતી. લાકડાં ગોઠવાઈ રહ્યા હતા. પંડિતજી વૈદિક મંત્રોચ્ચાર શરૂ કરવાની તૈયારીમાં હતા. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
એ જ ક્ષણે, દૂરથી ધૂળની ડમરી ઉડાડતી એક જીપ આવતી દેખાઈ. ગામના પાકા રસ્તા પર જીપનો અવાજ વિષાદભર્યા વાતાવરણમાં એક વિચિત્ર સન્નાટો ફેલાવી ગયો. જીપ સ્મશાનના દરવાજે ઊભી રહી અને તેમાંથી ચાર-પાંચ અજાણ્યા લોકો નીચે ઉતર્યા. તેમની સાથે એક પાંત્રીસેક વર્ષની સ્ત્રી હતી, જેનો ચહેરો દુઃખ અને ક્રોધથી ભરેલો હતો. તેની પાછળ એક યુવાન અને બે નાની બાળકીઓ પણ હતી.
આશ્ચર્ય અને મૌન વચ્ચે બધાએ તેમની તરફ જોયું. પપ્પા આગળ વધ્યા. “કોણ છો તમે? શું કામ છે?”
એ સ્ત્રી આગળ આવી, એની આંખોમાં અંગારા ઝળહળતા હતા. “હું શાંતા. અને આ મારાં બાળકો. અમે પણ એમનાં છીએ.”
સન્નાટો વધુ ઘેરો બન્યો. દાદી મણીદાદીના કાન પર આ શબ્દો પડતાં જ તેમના શરીરમાંથી જાણે વીજળીનો ઝટકો પસાર થઈ ગયો. તેમનું મુખમંડળ સફેદ પુણી જેવું થઈ ગયું. પપ્પા અને કાકાના ચહેરા પર ગુસ્સો અને શરમ સ્પષ્ટ દેખાતા હતા. દાદાનું ગુપ્ત જીવન! આ એ જ રહસ્ય હતું જે એમણે આખી જિંદગી છુપાવી રાખ્યું હતું?
શાંતા વધુ બોલી, “હું એમની બીજી પત્ની છું, અને આ એમના દીકરા-દીકરીઓ. તમે આમનેમ અંતિમસંસ્કાર નહીં કરી શકો.”
વાતાવરણમાં તણાવ વધી ગયો. શાંતાના શબ્દોથી આઘાત પામેલા પપ્પા માંડ માંડ બોલી શક્યા, “આ શું મજાક છે? જતાં રહો અહીંથી. આ દાદાના અંતિમ સંસ્કાર છે!”
“મજાક? અમારા જીવનની મજાક એમણે કરી છે!” શાંતાનો અવાજ ઊંચો થઈ ગયો. “અમે પણ એમના જ સંતાનો છીએ. અને અમારા રિવાજ મુજબ એમની અંતિમક્રિયા થવી જોઈએ.”
આ વાત સાંભળીને ગામલોકોમાં પણ ગણગણાટ શરૂ થઈ ગયો. દાદાની પ્રતિષ્ઠા પર આ એક કલંક હતું, જે આજે જાહેર થયું હતું. મણીદાદી, જે અત્યાર સુધી મૌન હતા, તે ઊભા થયા. તેમના ચહેરા પર દુઃખ, ગુસ્સો અને અપમાનની ગૂંચવણભરી લાગણીઓ હતી. “તમે… તમે કોણ છો? ક્યાંથી આવ્યા છો?” તેમનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો. આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.
“હું શાંતાબેન. તમારા પતિએ મને પચાસ વર્ષ પહેલાં અપનાવી હતી,” શાંતાએ જવાબ આપ્યો, “અમે બીજા ગામના છીએ, અને અમારા રીતરિવાજ જુદા છે. અમારામાં આવી રીતે ખુલ્લી જગ્યાએ દહ નથી કરાતો. અમને અમારા ઘરના સ્મશાનમાં જ એમનો અંતિમ સંસ્કાર કરવો છે.”