આ સાંભળી બધા ચોંકી ઉઠ્યા. આ બીજી પત્ની માત્ર હતી એટલું જ નહીં, તે વધુ રૂઢિવાદી પણ હતી! અમારા ગામમાં તો પરંપરા હતી કે મૃત્યુ પછી ત્રીજા દિવસે બધું પતી જાય. પણ શાંતા અને તેનો પરિવાર વધુ પ્રાચીન અને કડક નિયમો પાળતા હોય તેવું લાગતું હતું. તેઓ દાદાની દેહને ક્યાંક બીજે, તેમના પોતાના સ્મશાનમાં, વધુ જટિલ વિધિઓ સાથે દહન કરવા માંગતા હતા.
પપ્પાએ ગુસ્સાથી કહ્યું, “અમારા રિવાજ મુજબ જ બધું થશે. આ અમારા પિતા છે, અને અમારા ગામની ભૂમિમાં જ એમની શાંતિ થશે.”
“શાંતિ? શાંતિ તો અમને મળી જ નથી આખી જિંદગી. હવે તો અમને અમારો હક જોઈએ છે,” શાંતાએ ઉગ્રતાથી કહ્યું. “અમારામાં ચંદનના લાકડાં વગર અગ્નિદાહ ન અપાય. તમે આવા સાદા લાકડાંથી જલદી અંતિમસંસ્કાર કરી રહ્યા છો, એ અમારા રીતરિવાજ વિરુદ્ધ છે.”
મણીદાદી, જેમણે આખી જિંદગી દાદાની સેવા કરી હતી, તે આ પરંપરાના યુદ્ધમાં વચ્ચે આવી ગયા. “જો, શાંતાબેન. જે થવાનું હતું તે થઈ ગયું. હવે તમારા રૂઢિવાદી રીતરિવાજ કે અમારા રીતરિવાજ. દાદા તો ગયા. હવે એમના આત્માની શાંતિ માટે જે થાય એ કરવું જોઈએ.” તેમના અવાજમાં દુઃખ અને વ્યવહારિકતાનો ભેળસેળ હતો. દાદી હંમેશા વ્યવહારુ હતા, કદાચ આ જ કારણે તેમણે દાદાના આવા વર્તનને પણ મૌન રહીને સહન કર્યું હશે, વર્ષો સુધી.
પરંતુ શાંતા માનવા તૈયાર ન હતી. “ના! અમારી પરંપરા જ સાચી છે. તમે આવી રીતે ઉતાવળે બધું પતાવી ન શકો. અમારામાં તો મૃત્યુ પછીના અમુક દિવસો સુધી દેહને ઘરમાં રાખવાનો રિવાજ છે, પછી જ અંતિમસંસ્કાર થાય.”
આ સાંભળી બધા સ્તબ્ધ થઈ ગયા. આવો રૂઢિવાદી રિવાજ તો ક્યાંય સાંભળ્યો નહોતો. પંડિતજીએ પણ હાથ જોડ્યા. “બેનો, આ અતિશય મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ છે. આવા સમયે વિવાદ ન કરવો જોઈએ. જે પૃથ્વી પર જીવ્યા છે, તેમને એ જ પૃથ્વીમાં વિલિન થવા દો.”
આખરે, ગામના વડીલો અને પંડિતજીના સમજાવવાથી એક વચલો માર્ગ કાઢવામાં આવ્યો. દાદાનું અગ્નિદાહ અમારા સ્મશાનમાં જ કરવાનું નક્કી થયું, પરંતુ શાંતાના પરિવારના મુખ્ય સભ્યોને અમુક વિધિઓ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી, જેમ કે ચિતા પર ચંદનના લાકડાં મુકવા, અને અમુક વિશિષ્ટ મંત્રોચ્ચાર. મણીદાદીએ દુઃખી હૃદયે આ મંજૂરી આપી, જાણે તેમને દાદાના અંતિમ સંસ્કારની શાંતિ માટે પોતાની પીડા ગળી જવી પડી હોય.
અંતિમ સંસ્કાર પૂરા થયા. અગ્નિની જવાળાઓમાં દાદાનો દેહ વિલિન થઈ રહ્યો હતો, અને એની સાથે જ બે પરિવારોનું, બે પરંપરાઓનું યુદ્ધ પણ એક અશાંત શાંતિમાં સમાઈ ગયું. શાંતા અને તેમનો પરિવાર મૌન રહીને પાછો ફર્યો. તેમણે કોઈ દાદાના વારસામાં ભાગ પડાવવાની વાત ન કરી, કેમકે તેમના માટે પરંપરા જ સર્વોપરી હતી. કદાચ દાદાએ તેમને એ જ રીતે ઉછેર્યા હશે.
હું, રવિ, એ રાખના ઢગલા સામે જોઈ રહ્યો. દાદા, જેમની આખી જિંદગી એક રહસ્ય બની ગઈ હતી, આજે એ રહસ્યની રાખ પણ આ બે પરિવારો વચ્ચે વહેંચાઈ ગઈ હતી. પ્રેમ, વિશ્વાસ અને પરંપરાના આ તાણાવાણામાં દાદા ક્યાં ખોવાઈ ગયા હતા? એમણે શા માટે બે જીવન જીવ્યા? મણીદાદીની આંખોમાં મેં ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવી વેદના જોઈ. એમની પરંપરા હતી મૌન રહીને સહન કરવાની, જ્યારે શાંતાની પરંપરા હતી પોતાના હક માટે લડવાની. આખરે, કોણ સાચું હતું અને કોણ ખોટું, એનો નિર્ણય કદાચ કોઈ કરી શકશે નહીં. બસ, આટલું જ સમજાયું કે જીવન અને સંબંધો ઘણીવાર એટલા ગૂંચવણભર્યા હોય છે, જેટલા આપણને ક્યારેય લાગતા નથી. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
આ વાર્તા તમને કેવી લાગી? 1 થી 10 માં રેટિંગ આપો!