દાળનું એક ટીપું, રસોડામાં 'મહાભારત'! માતાએ ચોકનો લીટો ભૂંસીને જે કર્યું, ભાઈઓ આખી જીંદગી પસ્તાયા.

સવારના પોરમાં જ ગરમાગરમ વાતોનો ધુમાડો નીકળતો હોય. કૂવાના કાંઠે પાણી ભરતી બાયુંના ઝુમખામાં ખડખડાટ હાસ્ય હોય કે પછી કોઈના ઘેર નીકળેલી નવી લડાઈના ગણગણાટ હોય. પણ રામેરુંના છેવાડે આવેલા ભોળાજી ના ઘરમાં, જ્યાં વરસોથી શાંતિનું સામ્રાજ્ય હતું, ત્યાં એક સાંજે અણધાર્યું તોફાન ઉભું થયું. કારણ હતું, દાળનો એક નાનકડો ટીપું.

ભોળાજી તો ક્યારનાય રામશરણ પામી ગયા હતા. પાછળ મૂકી ગયા હતા બે દીકરા, રામજી ને વેલજી, અને એમની મા હીરાબા. ઘર ભલે જૂનુંપુરાણું હતું, પણ તેમાં વાસ કરતો પ્રેમ નવો ને તાજો હતો. બે દીકરા, એમની વહુઓ, ને નાના-મોટા સાત દીકરા-દીકરીઓ – બધા એક ચૂલે રાંધેલું ખાતા, એક છાપરા નીચે સૂતા. ખેતીની આવક ઓછી હતી, પણ હીરાબાના હાથે વ્યવસ્થા એવી ગોઠવાઈ હતી કે કોઈ દિવસ ઓછું-વત્તું ન પડતું.

પણ સમય બદલાય એમ માણસાઈ પણ બદલાય. વહુઓના મનમાં ધીમે ધીમે ઈર્ષ્યાના છોડ ઊગવા માંડ્યા હતા. કોનો ધણી વધુ મહેનત કરે છે, કોના છોકરાને વધુ દૂધ મળે છે, કોની થાળીમાં દાળનો વધારાનો ટીપું આવે છે – આવી નાની-નાની વાતોએ અંદરખાને વેરની આગ સળગાવવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.

એક સાંજે, જમવા બેઠા હતા ત્યારે જ આ બન્યું. ગરમ-ગરમ ખીચડી ને દાળ પીરસાઈ રહી હતી. વેલજીની વહુ લીલીબેને રામજીના છોકરાના વાટકામાં દાળ પીરસતા કહ્યું, "આખો વાટકો ભરી દે તોય એને ઓછું પડે છે." અને એ જ વખતે, દાળનો એક ટીપું ચૂલા પાસે પડેલા લાકડાના ઢગલા પર પડ્યો. રામજીની વહુ શાંતાબેન ક્યાંથી ગુસ્સામાં બોલી ઊઠ્યા, "જોયું? નકામું ઢોળ્યું! અમારા ભાગની દાળ એમ જ વેડફાઈ ગઈ."

સામાન્ય વાત હતી, હસી-મજાકમાં ટળી જાત. પણ આજે સમય પાકી ગયો હતો. લીલીબેન ક્યાંથી પાછા પડ્યા? "તમારો ભાગ? જાણે અમારા ભાગનું તો તમે કાંઈ વેડફ્યું જ નથી!" વાત વધવા માંડી. રામજી અને વેલજી, જે અત્યાર સુધી મોઢામાં કોળિયા ભરતા હતા, તેમના કાન સરવા થયા. વહુઓની જીભે લગામ ન રહી. "આમ રોજરોજના કકળાટ કરતાં તો સારું છે કે આપણે છૂટા જ પડીએ. જેનું જે હોય એનું એ લઈ લે."

હીરાબા ચૂપચાપ સાંભળી રહ્યા હતા. એમનું હૃદય પીડાથી કકળી ઊઠ્યું. જે ઘરને તેમણે પોતાના લોહી-પાણીથી સિંચ્યું હતું, જે પ્રેમથી બાંધ્યું હતું, એ આજે એક દાળના ટીપાંથી તૂટી રહ્યું હતું. પણ તેમણે કંઈ ન કહ્યું. કારણ કે તેમને ખબર હતી કે પાણી હવે માથા ઉપર આવી ગયું હતું.

રાત્રે જમ્યા પછી, વાસણ વીંઝાતા જ રામજી ઉભો થયો. એણે ઘરમાં પડેલો ચોક લીધો અને આંગણામાંથી ઓસરી થઈને ઓરડા સુધી એક લાંબી, સફેદ લીટી તાણી દીધી. "આજથી આ લીટાની પેલી બાજુ તારું, આ બાજુ મારું. કાલ સવારે વહેંચણી કરી લેશું." વેલજી પણ ગુસ્સામાં બોલ્યો, "ભલે, એમ જ કરી લેશું. રોજરોજની કચકચ કરતા તો સારું."

હીરાબા આ બધું એક ઢોલિયા પર બેસીને જોઈ રહ્યા હતા. એમની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહી રહ્યા હતા. પણ અવાજ નહોતો. એમનું રુદન અંદરખાને હતું, જે કોઈ સાંભળી શકે તેમ નહોતું. જ્યારે બધા પોતપોતાના ઓરડામાં સૂવા ગયા, ત્યારે હીરાબા ઉભા થયા. એમણે ધીમેથી ચોકનો લીટો ભૂંસી નાખ્યો. આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.

પણ એ પછી જે કર્યું, એ ભાઈઓએ ક્યારેય કલ્પના પણ નહોતી કરી. હીરાબા પોતાના પટારા પાસે ગયા. પટારામાં એક જૂની, ફાટેલી ચોપડી પડી હતી. એ એમની જ હાથપોથી હતી, જેમાં એમણે રામજી અને વેલજીના જન્મથી માંડીને, તેમના બાળપણની, એમણે રમેલી રમતોની, પહેલીવાર બોલેલા શબ્દોની, પડેલા અને ઊભેલા પગલાંની, બીમાર પડ્યા ત્યારે રાતોની ઊંઘ ગુમાવી એમની સેવા કરી હતી એની, બધી યાદો ટપકાવી હતી. દરેક પાના પર, 'મારો રામુ', 'મારો વેલો' એવા પ્રેમભર્યા શબ્દો લખેલા હતા. એ ચોપડી એમના જીવનનો સાર હતો, એમની માતૃત્વનો જીવતો જાગતો પુરાવો હતી.

હીરાબાએ એ ચોપડી લીધી. એના બે સરખા ભાગ કર્યા, વચમાંથી ફાડી નાખી. ચોપડી ફાટી, એમ જ એમનું હૃદય પણ ફાટી ગયું. એક ભાગ એમણે રામજીના ઓશિકા પાસે મૂક્યો, અને બીજો ભાગ વેલજીના ઓશિકા પાસે. અને પછી પોતે, વચ્ચેના ભાગમાં, જ્યાં ચોકનો લીટો તાણવામાં આવ્યો હતો, ત્યાં એક જૂના ધાબળામાં સંતાઈને સૂઈ ગયા. આખી રાત એમની આંખોમાંથી આંસુ સુકાયા નહીં.

સવારે જ્યારે ભાઈઓ જાગ્યા, ત્યારે તેમને આશ્ચર્ય થયું. ચોકનો લીટો ગાયબ હતો. પણ તેમની પથારીમાં, ફાટેલી ચોપડીના ટુકડા પડ્યા હતા. તેમણે એ લીધા, અને ધીમે ધીમે વાંચવા માંડ્યા. 'મારો રામુ', 'મારો વેલો' ના શબ્દો વાંચતાની સાથે જ તેમની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેમને તેમનું બાળપણ યાદ આવ્યું, માતાનો અફાટ પ્રેમ યાદ આવ્યો, એમની દરેક વાત યાદ આવી.

હીરાબા ઊભા થયા. તેમની આંખો સૂઝેલી હતી, પણ અવાજમાં અદમ્ય પીડા હતી. "લીટો મેં ભૂંસ્યો છે, દીકરાઓ. કાગળનો લીટો ફાટે, તેમ માનું હૃદય ફાટે. તમારે ઘર વહેંચવું હોય તો ભલે વહેંચો, પણ મારી યાદોના ટુકડા તો કરી જ નાખ્યા છે. આ માતૃત્વનું જે આખું પુસ્તક હતું, એના તમે બે ભાગ કરી નાખ્યા. હવે કહો, હું ક્યાં રહું? મારો ભાગ ક્યાં?"

હીરાબાના આ શબ્દો રામજી અને વેલજીના હૃદયમાં તીરની જેમ વાગ્યા. તેમને સમજાયું કે તેમણે કઈ અમૂલ્ય વસ્તુ ગુમાવી દીધી હતી. લીટો તો ભૂંસાયો હતો, પણ માતાના શબ્દોએ એમના હૃદયમાં કાયમી લીટો તાણી દીધો હતો. એ લીટો કોઈ ચોકનો નહોતો, એ પસ્તાવાનો લીટો હતો, વેદનાનો લીટો હતો, જે ક્યારેય ભૂંસાઈ શકે તેમ નહોતો.

ભાઈઓ અલગ થયા. ઘરના બે ભાગ થયા. ખેતરના બે ભાગ થયા. પણ એ ચોપડીના ટુકડા અને માતાના શબ્દો તેમને આખી જીંદગી ડંખતા રહ્યા. માતા ગુજરી ગયા ત્યાં સુધી તેમણે એમની આંખોમાં એ જ પસ્તાવો જોયો. તેમને સપનામાં પણ એ ચોકનો લીટો અને ફાટેલી ચોપડી દેખાતી. તેમને પૈસા મળ્યા, મિલકત વધી, પણ ક્યારેય શાંતિ ન મળી. ભાઈચારાની ઉષ્મા ન મળી. તેમને સમજાઈ ગયું કે એક દાળનો ટીપું કેટલો મોંઘો પડ્યો હતો, અને માતાએ ચોકનો લીટો ભૂંસીને જે કર્યું હતું, એની કિંમત આખી જીંદગી ચૂકવવી પડી હતી.

સંબંધોને ભાંગવા માટે ક્યારેક એક નાનકડું ટીપું પણ પૂરતું હોય છે, અને એ ભાંગેલા સંબંધોને ફરી જોડવા માટે કોઈ લીટો નથી હોતો, ફક્ત પસ્તાવો જ હોય છે, જે આખી જીંદગી સળગતો રહે છે. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.

આ વાર્તા તમને કેવી લાગી? 1 થી 10 માં રેટિંગ આપો!