ગામ દેગામડું, જ્યાં સવારના પોરમાં ઢોરના ભાંભરડા અને ચકલીઓના કલરવ સાથે દિવસનો પ્રારંભ થતો. સૂરજદાદા હજુ તો પૂર્વની ક્ષિતિજે ડોકાતા હોય ત્યાં તો ઘરની બારીએથી આવતો ટાઢો પવન પણ કામના ધસારાની જાણ કરતો. નવા પરણેલા દંપતી માટે તો આ સમય ખાસ. પણ દેગામડાની નવી વહુ પાર્વતી માટે સવાર અલગ જ રંગ લઈને આવતી. તેણે હજુ તો માંડ આંગણામાં પગ મૂક્યો હતો, ત્યાં જ સાસુ કમળાબાની કડક અવાજ કાનમાં પડતો: “પાર્વતી, છોડ એ સાવરણી, અને જા રૂમમાં. પુસ્તકો તારી રાહ જુએ છે.”
પાર્વતીના મનમાં અચરજ થતું. લગ્નને હજુ બે જ મહિના થયા હતા. સવાર-સાંજ ઘરકામ કરવું, સાસુ-સસરાની સેવા કરવી, પતિ માટે રસોઈ કરવી એ જ તો વહુનો ધર્મ ગણાતો. પણ કમળાબાનો ધર્મ સાવ અલગ જ હતો. તેઓ ક્યારેય પાર્વતીને ઘરના કામમાં હાથ પણ અડકવા દેતા નહીં. પાણીનો ગ્લાસ લેવા પણ પાર્વતી ઊભી થાય તો કમળાબાની તીક્ષ્ણ નજર તેને રોકી દેતી. “તારું કામ ભણવાનું છે, પાર્વતી! આ કામ કરવા તો હું બેઠી છું,” કમળાબા હંમેશા કહેતા.
પાર્વતીની આંખોમાં પાણી આવી જતું. તેને લાગતું કે સાસુ તેને સજા આપી રહ્યા છે. તેને ઘરમાં નકામી ગણી રહ્યા છે. ગામની બીજી વહુઓ સવારથી રાત સુધી કામમાં જોતરાયેલી રહેતી, અને પાર્વતી આખો દિવસ ચોપડીઓ લઈને બેસી રહેતી. તેને ખબર નહોતી પડતી કે કમળાબાનું આ વલણ પ્રેમ હતું કે તિરસ્કાર. કમળાબાનું મોઢું ક્યારેય હસતું જોવા મળતું નહીં, અને તેમની આંખોમાં કાયમ એક કઠોરતા છવાયેલી રહેતી. “જો વાંચવામાં આળસ કરી છે ને તો જોઈ લેજે!” – આવા શબ્દો સિવાય ભાગ્યે જ કોઈ મીઠા શબ્દો પાર્વતીએ તેમના મોઢેથી સાંભળ્યા હતા. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
કમળાબા પોતે સવારથી સાંજ સુધી ઘરના બધા જ કામ એકલા હાથે કરતા. રસોઈ, વાસણ, કપડાં, વાડી-ખેતરના કામકાજની દેખરેખ – બધું જ તેમની એકલતા સહતી ખડતલ કાયા પર હતું. પતિ રમણકાકા પણ આશ્ચર્યમાં હતા, પણ કમળાબાના સ્વભાવથી વાકેફ હોવાથી તેઓ ક્યારેય વધુ દખલ દેતા નહીં. બસ, વહુને કમળાબાના કહેવા મુજબ ભણવા દેતા. પાર્વતીનો પતિ રાજુ પણ મૂંઝવણમાં રહેતો. ગામલોકોની વાતો સાંભળીને તેને પણ ક્યારેક અજીબ લાગતું કે તેની વહુ ઘરમાં કોઈ કામ નથી કરતી. પણ માતાની આજ્ઞા ઉથાપવાની તેની હિંમત નહોતી.
ગામમાં કમળાબાની ભારે નિંદા થતી. “આ તો કેવી સાસુ કે વહુને કામ જ નથી કરવા દેતી! ઘરની લક્ષ્મીને આખો દિવસ ચોપડીઓ જ વંચાવે છે. જાણે કલેક્ટર બનાવવાની હોય!” ગામની સ્ત્રીઓ કમળાબાને આળસુ અને વહુને બગાડનાર ગણતી. કોઈ કહેતું કે “આ તો વહુને બેસાડી રાખે છે અને પોતે બધા કામ કરે છે, બસ હુકમ ચલાવે છે.” પણ કમળાબા ક્યારેય કોઈની વાત કાને ધરતા નહીં. તેમનો નિશ્ચય અડગ હતો. તેમની આંખોમાં એક દૂરંદેશી હતી, જે કદાચ ગામના લોકો જોઈ શકતા નહોતા. પાર્વતીનો અભ્યાસ સારો હતો, તે તેણે શાળા-કોલેજમાં સાબિત કર્યું હતું, પણ ગરીબી અને ગ્રામીણ વાતાવરણને કારણે તેને આગળ ભણવાની તક મળી નહોતી.
વર્ષો વીતતા ગયા. પાર્વતીએ શરૂઆતમાં તો કમળાબાની વાતનો ગુસ્સે થઈને જ અભ્યાસ કર્યો. તેને લાગતું કે આ એક પ્રકારની સજા છે. પણ ધીમે ધીમે, પુસ્તકોની દુનિયામાં તે ખોવાવા લાગી. કમળાબા તેને માટે સવારના ચાર વાગ્યે ગરમ દૂધ મૂકી જતા, અને રાત્રે દસ વાગ્યા સુધી તે વાંચતી રહેતી. પરીક્ષાઓ આવી. યુનિવર્સિટીની પરીક્ષાઓમાં તેણે સારા ગુણ મેળવ્યા. કમળાબાના ચહેરા પર ત્યારે પણ કોઈ હાવભાવ નહોતા આવતા, પણ તેમની આંખોમાં એક ઝીણી ચમક પાર્વતી ક્યારેક જોઈ લેતી.
એક દિવસ પાર્વતી કંટાળી ગઈ. તેને લાગ્યું કે આ ભણતરનો કોઈ અર્થ નથી. તેણે ચોપડીઓ ફેંકી દીધી અને રડતા રડતા કમળાબાને કહ્યું, “સાસુમા, તમે શા માટે મારી પાછળ પડ્યા છો? મને ઘરકામ કરવા દો. મને ગામની બીજી વહુઓની જેમ રહેવા દો. મને નથી જોઈતું આ ભણતર.” કમળાબાએ શાંતિથી પાર્વતીની વાત સાંભળી. તેમનો ચહેરો સ્થિર હતો, પણ તેમની આંખોમાં જાણે યુગો જૂનું દુઃખ તરવરતું હતું. તેમણે કહ્યું, “પાર્વતી, એક વખત મેં પણ આવા જ સપના જોયા હતા. ભણી-ગણીને કંઈક બનવાના. પણ પરિસ્થિતિ એવી હતી કે સપના સપના જ રહી ગયા. તારામાં હું મારા અધૂરા સપના જીવું છું, બેટા. તું જો, તારી મહેનત એક દિવસ રંગ લાવશે.” આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.