મુંબઈના પોશ વિસ્તારમાં આવેલા ગગનચુંબી પેન્ટહાઉસની અડગ શાંતિમાં પણ એક અજીબ તણાવ વણાયેલો હતો. રિયા મહેતા, જે એક મલ્ટીનેશનલ માર્કેટિંગ ફર્મના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ તરીકે સફળતાના શિખરે હતી, આજે ભારે અસમંજસમાં હતી. તેના લિવિંગ રૂમની કાચની દીવાલોમાંથી આખું મુંબઈ ઝળહળતું દેખાતું હતું, પણ તેનું મન પોતાની જિંદગીના એક અણધાર્યા વળાંક પર અટકેલું હતું. થોડા મહિના પહેલા જ તેના લગ્ન આરવ સાથે થયા હતા. આરવ પણ એક સફળ આર્કિટેક્ટ હતો, પણ તેની સાથે તેની માતા સવિતાબેન પણ આ ઘરમાં રહેવા આવ્યા હતા.
સવિતાબેન સૌરાષ્ટ્રના એક નાનકડા ગામડાના વતની હતા. માથે હંમેશા સાદો સુતરાઉ સાડલો, હાથમાં માળા અને મોઢે કાઠિયાવાડી લહેકો. રિયાને શરૂઆતથી જ લાગતું હતું કે સવિતાબેન તેના હાઈપ્રોફાઈલ સોશિયલ સર્કલમાં ફિટ બેસતા નથી. રિયાના મિત્રો શહેરના ભદ્ર વર્ગના હતા, જેઓ અંગ્રેજી સાહિત્ય, ફ્રેન્ચ વાઈન અને આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર પર ચર્ચાઓ કરતા. રિયાને ડર હતો કે તેની આ અભણ અને ગામઠી સાસુ તેની આટલા વર્ષોની મહેનતથી ઉભી કરેલી પ્રતિષ્ઠાને ધૂળમાં મેળવી દેશે.
ગઈકાલે રાત્રે રિયાએ ઘરે એક ભવ્ય પાર્ટીનું આયોજન કર્યું હતું. શહેરના મોટા ગજાના ઉદ્યોગપતિઓ અને રિયાના ખાસ ‘એલિટ’ ગ્રુપના સભ્યો ત્યાં હાજર હતા. રિયાએ સવિતાબેનને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ પોતાના રૂમમાં જ રહે, પણ સવિતાબેન બહાર આવ્યા અને મહેમાનો સાથે વાતો કરવા લાગ્યા. રિયાએ જોયું કે મિસિસ ઓબેરોય અને મિસિસ સિંઘાનિયા સવિતાબેનને ઘેરીને ઉભા હતા. સવિતાબેન ધીમા અવાજે કંઈક કહી રહ્યા હતા અને પેલા લોકો એકાએક ગંભીર થઈ ગયા હતા. રિયાને લાગ્યું કે ચોક્કસ તેની સાસુએ કોઈક જૂની પુરાણી વાત કરી હશે અથવા તો પોતાની ગામડાની ગરીબીનું પ્રદર્શન કર્યું હશે. તે રાત્રે રિયા ઊંઘી શકી નહીં. તેને લાગ્યું કે સવિતાબેન જાણીજોઈને તેની ઈમેજ બગાડી રહ્યા છે.
બીજા દિવસે સવારે આરવ જિમમાં ગયો હતો ત્યારે રિયાનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. તેણે સવિતાબેનના રૂમનો દરવાજો ધડામ દઈને ખોલ્યો. સવિતાબેન શાંતિથી બેઠા હતા. રિયાએ બૂમ પાડીને કહ્યું, “મમ્મીજી, આ બધું શું છે? ગઈકાલે રાત્રે તમે પેલા લોકો સાથે શું વાતો કરતા હતા? તમને ખબર છે એ લોકો કોણ છે? તેઓ કરોડપતિ છે, સુશિક્ષિત છે. તમારી વાતચીતથી મારી રેપ્યુટેશન ખરાબ થાય છે. પ્લીઝ, તમે ગામડે કેમ પાછા નથી જતા?”
સવિતાબેનના ચહેરા પર કોઈ ક્રોધ નહોતો. તેમણે માત્ર સ્મિત કર્યું અને કહ્યું, “બેટા, જે તને દેખાય છે એ હંમેશા સત્ય હોતું નથી. હું તારી પ્રતિષ્ઠા બગાડતી નહોતી, પણ તેને બચાવતી હતી.” રિયાને આ વાત મજાક જેવી લાગી. તેણે ગુસ્સામાં સવિતાબેનનો કબાટ ખોલ્યો, એ વિચારીને કે તે તેમનો સામાન પેક કરી દેશે. પણ જેવો કબાટ ખુલ્યો, રિયા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. ઉપરના ખાનામાં એક જૂની ટ્રંક પડી હતી. રિયાએ જિજ્ઞાસાવશ તે ખોલી.
ટ્રંકમાં જૂના કપડાંની વચ્ચે એક રેશમી લાલ કપડું હતું. રિયાએ તે ખોલ્યું તો તેની અંદર પાંચ સોનાના મેડલ ચમકી રહ્યા હતા. ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ગોલ્ડ મેડલ, સંસ્કૃત અને અંગ્રેજી સાહિત્યમાં શ્રેષ્ઠતા માટે. સાથે એક ધૂળ ખાઈ રહેલું પ્રમાણપત્ર હતું જેમાં સવિતાબેનનું નામ ‘પ્રોફેસર સવિતા વ્યાસ’ તરીકે લખેલું હતું. રિયાની આંખો ફાટી ગઈ. જે સાસુને તે ‘અભણ’ ગણતી હતી, તે હકીકતમાં લિન્ગ્વિસ્ટિક્સમાં ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ હતી.
તે નીચે બેસી ગઈ અને એક જૂની ડાયરી વાંચવા લાગી. તેમાં આરવના પિતાના મૃત્યુ પછીના સંઘર્ષની વાત હતી. સવિતાબેન એક નામાંકિત કોલેજમાં પ્રોફેસર હતા, પણ આરવના ઉછેર અને તેને શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ આપવા માટે તેમણે પોતાની કેરિયર છોડી દીધી હતી. ગામડે રહીને તેમણે ખેતી કરી જેથી આરવને ભણવા માટે શહેરમાં મોકલી શકાય. તેમણે પોતાની આખી ઓળખ મિટાવી દીધી હતી જેથી દીકરો દુનિયાની નજરમાં નીચો ન દેખાય.
રિયા હજુ આ આઘાતમાંથી બહાર નહોતી આવી ત્યાં જ તેના ફોન પર મિસિસ ઓબેરોયનો ફોન આવ્યો. રિયાએ ધ્રૂજતા હાથે ફોન ઉપાડ્યો, તેને લાગ્યું કે આજે ચોક્કસ માફી માંગવી પડશે. પણ સામેથી મિસિસ ઓબેરોયનો અવાજ ઉત્સાહિત હતો, “રિયા, તારી સાસુ તો અદભૂત છે! કાલે હું જ્યારે શેક્સપિયરના એક ક્વોટમાં ભૂલ કરતી હતી ત્યારે તેમણે એટલી સુંદર રીતે મને સુધારી કે હું દંગ રહી ગઈ. તેમનું અંગ્રેજી ઉચ્ચારણ અને વ્યાકરણ તો કોઈ ઓક્સફોર્ડના પ્રોફેસર જેવું છે. અને તને ખબર છે? તેમણે મિસિસ સિંઘાનિયાને તેમના ખોટા વ્યવહાર વિશે એવી માર્મિક રીતે સમજાવ્યું કે તે સ્ત્રી રડવા લાગી હતી. રિયા, તું ખરેખર નસીબદાર છે કે તારી પાસે આવી જ્ઞાની સાસુ છે.”
રિયાનો ફોન હાથમાંથી છૂટી ગયો. તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ. જે સ્ત્રીને તે ‘પ્રોફેશનલ સેબોટિયર’ સમજી રહી હતી, જે તેને લાગતું હતું કે તેની જિંદગી બગાડી રહી છે, તે તો હકીકતમાં તેની ભૂલો સુધારી રહી હતી. સવિતાબેન ચૂપચાપ રિયાના અભિમાની મિત્રોની ભૂલો અને તેમના પોલા જ્ઞાનને ઠીક કરી રહ્યા હતા, પણ ક્યારેય પોતાનું જ્ઞાન પ્રદર્શિત કર્યું નહોતું.
રિયા સવિતાબેન પાસે ગઈ. તેની આંખોમાં આંસુ હતા. તેણે જોયું કે સવિતાબેન હજુ પણ એ જ શાંતિથી માળા ફેરવી રહ્યા હતા. રિયા તેમના પગમાં પડી ગઈ અને બોલી, “મને માફ કરી દો મમ્મીજી. મેં તમને ઓળખવામાં બહુ મોટી ભૂલ કરી. મને લાગતું હતું કે તમે મને નીચું દેખાડો છો, પણ તમે તો મને અને મારા અસ્તિત્વને સજાવી રહ્યા હતા. તમે આટલું ભણેલા હોવા છતાં ગામઠી બનીને કેમ રહ્યા?” આ સ્ટોરી તમે Just Gujju Things પર વાંચી રહ્યા છો.