વહેલી પરોઢિયે કૂકડો બોલે, ને ગામ આખું માંડ આંખ ચોળતું હોય ત્યાં તો રતન ઉઠી જ જાય. એના દિવસની શરૂઆત બળદના પોદળા વાળી, વાડામાં ઉકરડો ભેગો કરીને, ચુલામાં છાણાં ગોઠવી, રોટલા ટીપવાની તૈયારી સાથે થાય. ઘરની અડધી ભૂમિનો આધાર એ જ હતી. પતિ જગો, બે છોકરાં – દીકરો કાંતિ ને દીકરી લાલી, સાસુ-સસરા; આ સાત જીવનો સંસાર રતનના ખભે જ નભતો હતો. એની વાણી મર્યાદિત, પણ કાર્ય અપાર. સવારે પાણી ભરી લાવે, સાંજે દાણા દળી આપે, ખેતરે ટિફિન પહોંચાડે – ટૂંકમાં, રતન એટલે ઘરનો મજબૂત થાંભલો. એનું જીવન ગામની નદીના શાંત પ્રવાહ જેવું હતું, જે દેખાવમાં ભલે ધીમો હોય, પણ અંદર ઊંડી ગહેરાઈ અને જીવનનો આધાર સમાયેલો હોય.
એક દિવસ જગો ખેતરેથી પાછો ફરતો હતો. બળદગાડું ધીમે ધીમે ધૂળિયા રસ્તે ચાલતું હતું. રતનને શહેરમાંથી કંઈક ખરીદી કરવી હતી, એટલે જગો તેને સાથે લઈ ગયો હતો. ગામના પાદરે પહોંચતા જ, અચાનક ગાડાનો એક પૈડો ખાડામાં ખૂંપ્યો ને ગાડાનો ધ્રુજારો એવો આવ્યો કે રતન ધડામ દઈને નીચે પટકાઈ. માથું સીધું પથ્થર સાથે ભટકાયું. લોહીના ખાબોચિયાં ભરાયાં. ગામ આખું ભેગું થઈ ગયું. જગો દિગ્મૂઢ બની ગયો. એને લાગ્યું કે જાણે પૃથ્વી ફાટી ગઈ હોય અને એ પોતે એમાં સમાઈ રહ્યો હોય. રતનને ઉચકીને દવાખાને લઈ જવામાં આવી. દિવસો વીત્યા, મહિનાઓ વીત્યા, પણ રતન ભાનમાં ન આવી. ડોકટરોએ કહ્યું, “યાદશક્તિ ગુમાવી છે. કદાચ કાયમ માટે…” જગોનું હૈયું બેસી ગયું.
જ્યારે રતન ઘરે પાછી આવી, ત્યારે એ દેખાવમાં તો એ જ હતી, પણ અંદરથી જાણે કોઈ અજાણ્યા આત્માનો વાસ થયો હોય એમ લાગતું હતું. એની આંખોમાં એક નવીન ચમક હતી, જે પહેલાં ક્યારેય જોવા નહોતી મળી. ઘરના કોઈને એ બરાબર ઓળખી ન શકી. જગોએ એને હાથ પકડીને નજીક ખેંચી, “રતન! હું તારો જગો!” પણ રતને એને ધક્કો મારી દૂર કર્યો, જાણે કોઈ અજાણ્યો માણસ હોય. કાંતિ અને લાલી, બંને પોતાની માતાને આમ જોઈને ડરી ગયા. સાસુ-સસરાના માથે આભ તૂટી પડ્યું. જે ઘર રતનના તાલે ચાલતું હતું, તે જાણે એક પળમાં વેરવિખેર થઈ ગયું. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
રતન હવે શાંત નહોતી રહેતી. ઘરના કામકાજ પ્રત્યે એને કોઈ લગાવ નહોતો. અવારનવાર એ આંગણામાં જ ગીતો ગાવા માંડતી. ગામના ભાથીજી મંદિરે થતાં ભજનો જેવાં નહિ, પણ કંઈક અલગ જ, છલકાતા ઉમંગવાળા ગીતો. ક્યારેક એ કોઈક ફિલ્મી ગીત ગણગણતી, જે કદાચ તેણે દવાખાનામાં સાંભળ્યું હશે, ક્યારેક ગામઠી ઢાળમાં પોતે જ કંઈક નવું બનાવીને ગાતી. એનો અવાજ ઊંચો હતો, સરીલા હતો, ને એમાં એક જાતનો જોશ હતો જે પહેલાં ક્યારેય જોવા નહોતો મળ્યો. ગામના લોકો ભેગા થતા, “જગાની વહુ તો ગાંડી થઈ ગઈ છે!” કોઈ હસતું, કોઈ દયા ખાતું, પણ બધાની નજર રતન પર જ રહેતી. એના ગીતોમાં એક અજબ શક્તિ હતી, જે લોકોને ખેંચી લાવતી. ગામડાની શાંતિમાં રતનનો અવાજ જાણે એક “રોકસ્ટાર” ના ગીતની જેમ ગુંજતો હતો, જેને સાંભળીને લોકો આશ્ચર્યચકિત થઈ જતા.
જગો ત્રાહિમામ પોકારી ઉઠ્યો. એને પોતાની જૂની રતન પાછી જોઈતી હતી. જે રોટલા ટીપતી, ખેતરેથી પાછા આવતાની સાથે જ પાણીનો લોટો આપતી, ને રાત્રે ચૂપચાપ પગ દબાવી દેતી. આ તો સાવ નવી જ રતન હતી. જે ઘરકામ ભૂલી ગઈ હતી, હસે ત્યારે મોટેથી હસતી હતી, ને ક્યારેક અકારણ જ નાચવા માંડતી હતી. ગામમાં એની કેટલી આબરૂ હતી! આજે બધા એને ગાંડી કહેતા હતા, ને એને લીધે જગોને પણ શરમ આવતી હતી. એણે રતનને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, “રતન, આમ રસ્તે ઉભા રહીને ન ગવાય. તું ઘરની વહુ છે!” પણ રતન તો એના પોતાના જ સૂરમાં મગ્ન રહેતી. એની આંખોમાં એક અજબ મુક્તિનો ભાવ હતો, જાણે વર્ષોથી બંધિયાર કોઈ પંખી પાંજરું તોડીને ઉડવા માંડ્યું હોય. આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.
કાંતિ, જે દસ વર્ષનો હતો, એને પહેલાં તો ખૂબ શરમ આવતી હતી. નિશાળે જાય ને છોકરાઓ ચીડવે, “તારી બા તો ગાંડાઈ કરે છે!” પણ ધીમે ધીમે એણે જોયું કે એની બાના ગીતોમાં એક અજબ જાદુ હતો. ક્યારેક એ લપાતો છુપાતો પોતાની માને ગાતા સાંભળતો, ને અજાણતા જ એના પગ થિરકવા માંડતા. લાલી, નાની હતી, એને તો પોતાની મા જ ગમતી હતી, ભલે પછી એ ગીતો ગાય કે કામ ન કરે. એ તો રમતા રમતા માની બાજુમાં બેસી જાય ને માના ખોળામાં માથું મૂકી દેતી, ત્યારે રતન પણ એને પ્રેમથી પંપાળતી, જાણે એની યાદશક્તિ ગઈ ન હોય.