કર્મનું ચક્ર ફર્યું: જે વાસી ભોજન સાસુને ખવડાવ્યું, તે જ દીકરીએ માતાને પીરસ્યું! આખર શું થયું તે જાણીને આંખો ફાટી જશે!

વર્ષો વીતી ગયા હતા, પણ ગામડાની ધૂળિયાળી શેરીઓ, તુલસી ક્યારા અને વડલાની વડવાઈઓમાં પરંપરાના મૂળિયાં ઊંડા ઉતરેલાં હતાં. એવા જ એક માટીના લીંપણવાળા ઘરની અંદર, જ્યાં દીવાલો પર આભલા ચોંટાડેલા હતા અને વાસણોનો ખખડાટ પ્રભાત અને સંધ્યાકાળની સાક્ષી પૂરતો, ત્યાં કમળા નામની એક વહુ હતી. સ્વભાવે થોડી આકળી, મનસ્વી અને પોતાના મનમાં જે ધારી લે તે કરનારી. તેના રૂપ અને ત્વરાની ગામમાં વાતો થતી, પણ અંતરમાં રહેલી કઠોરતા કોઈ જોઈ શકતું નહીં. ઘરમાં વૃદ્ધ સાસુ જીવીબા હતાં. શરીર તેમનું ઢળી ગયું હતું, પીઠમાં કમાન આવી ગઈ હતી, આંખોમાં મોતિયો ઊતરવાની શરૂઆત થઈ હતી અને કાન પણ બહેરાશ તરફ વળી રહ્યા હતા. આખુંય ઘર હવે કમળાના હાથમાં હતું, અને પતિ રમણ પણ વહુ અને મા વચ્ચેના સંબંધોમાં મોટે ભાગે ચૂપ જ રહેતો, કમળાને કશું કહેવાની હિંમત નહોતો કરતો.

જીવીબાએ આ ઘરને પોતાની જિંદગીનું દરેક ટીપું લોહી આપીને ઊભું કર્યું હતું. ખેતરોમાં મજૂરી કરી હતી, પાણીના બેડા ઉપાડ્યા હતા અને ઘરને તિલતિલ કરીને સાચવ્યું હતું. આજે એ જ જીવીબા પરાવલંબી બની ગયાં હતાં, અને કમળા તેમને ભારરૂપ સમજતી. એક બપોરે કમળાએ ગરમાગરમ રોટલા બનાવ્યા. ઘીમાં વઘારેલી તુવેર દાળની સોડમ આખા ઘરમાં ફેલાઈ. રસોડામાંથી આવતી તાજા ભોજનની ખુશબૂ જીવીબાના નાકમાં ભરાઈ, અને પેટમાં કળ વળી. તેઓ ઓસરીમાં ખાટલા પર બેઠાબેઠા ભૂખથી ટળવળી રહ્યા હતાં. કમળાએ ચાલાકીથી બે થાળી તૈયાર કરી. એક થાળીમાં ગરમાગરમ, ફૂલેલા અને મલાઈદાર રોટલા, તાજી વઘારેલી દાળ અને લીલા મરચાનું ગરમાગરમ શાક મૂક્યું. બીજી થાળીમાં… ગઈકાલ રાતના ઠંડા, કડક અને થોડા વાસી થઈ ગયેલા રોટલા. શાક પણ ઠંડું અને પાણી છૂટું પડી ગયેલું. દાળ પણ એ જ જૂની, ઘટ્ટ થઈ ગયેલી. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.

તાજી થાળી રમણ માટે કાઢીને કમળા જીવીબાને આપવા ગઈ. "બા, જમી લો," તેણે રૂક્ષ અવાજે કહ્યું. જીવીબાએ ધ્રૂજતા હાથે થાળી લીધી. રોટલાને અડકતાં જ તેમને ખ્યાલ આવી ગયો કે આ વાસી રોટલા છે. કડક અને ઠંડા. પણ તેઓ કશું બોલ્યા નહીં. આંખોમાં એક કમકમાટી છવાઈ ગઈ. કાંપતી આંગળીઓથી તેમણે એક રોટલાનો ટુકડો તોડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ રોટલો એટલો કડક હતો કે તૂટવામાં પણ મુશ્કેલી પડી. વૃદ્ધ દાંત પણ હવે સાથ નહોતા આપતા. આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયાં, પણ તેમણે નિસાસો નાખીને મોં બંધ રાખ્યું. કમળા પોતે અને રમણ, સામેની ઓસરીમાં, હસતા-બોલતા ગરમાગરમ ભોજન આરોગતા હતા. તાજા રોટલાની સુગંધ જીવીબાના નાકમાં ભરાતી, અને વાસી રોટલાની કડવાશ જીભ પર રહી. તેમને થતું, ‘મારે શું બોલવું? આ કર્મનો હિસાબ છે. જ્યારે સમય આવશે ત્યારે આપોઆપ સમજાઈ જશે.’ આખી જિંદગી દીકરા અને વહુ માટે મહેનત કરી હતી, પણ આજે એ જ દીકરા-વહુની નજર સામે વાસી ભોજન ગળે ઉતારવું પડતું હતું. તેમના હૃદયમાં ઊંડો ઘા હતો, પણ એ ઘા પર કોઈ મલમ લગાવનારું નહોતું. ચૂપચાપ આંસુ સારતા તેઓ ભોજન કરી લેતા, જાણે શરીરને ટકાવવા પૂરતું જ ખાઈ રહ્યા હોય.

સમયનું ચક્ર અવિરત ફરતું રહ્યું. દિવસો મહિનાઓમાં, મહિનાઓ વર્ષોમાં પલટાઈ ગયા. કમળાના વાળમાં પણ ચાંદીનો રંગ છવાઈ ગયો. શરીર પર કરચલીઓ પડી, ચામડી ઢીલી પડવા માંડી. જીવીબા તો ક્યારનાય પ્રભુના ધામમાં પહોંચી ગયા હતા. રમણ પણ જીવીબાની પાછળ પાછળ ચાલ્યો ગયો હતો. હવે કમળા એકલી હતી, વૃદ્ધ અને નિરાધાર. તેની એકની એક દીકરી ચંપા મોટી થઈ હતી, ભણી-ગણીને શહેરમાં પરણી હતી. પણ પતિના મૃત્યુ પછી તે પોતાની માતા પાસે ગામડે પાછી આવી હતી અને ઘરનો બધો ભાર હવે તેના માથે હતો. કમળા પણ જીવીબાની જેમ જ ઘરડી, નબળી અને પરાવલંબી બની ગઈ હતી. આંખો પણ નબળી પડી હતી, મોતિયાની શરૂઆત થઈ હતી અને કાન પણ બહેરાશ તરફ જઈ રહ્યા હતા.

કમળા ભૂખ લાગવાથી ચંપાને જમવાનું પીરસવા કહેતી. ચંપા પણ પોતાની મા જેવી જ સ્વભાવની હતી – થોડી ઉતાવળી, પોતાના કામમાં મગ્ન અને થોડી લાગણીશૂન્ય. શહેરની હવા લાગવાથી તેનામાં આધુનિકતા ભળી હતી, પણ માનવીય સંવેદનાઓ પાતળી પડી ગઈ હતી. એક બપોરે કમળાને પેટમાં કળ વળતી હતી. "ચંપા, દીકરા, જલદી જમવાનું આપને, બહુ ભૂખ લાગી છે," કમળાએ ધીમા અવાજે કહ્યું. ચંપા રસોડામાંથી થાળી લઈ આવી. કમળાએ ઉત્સુકતાથી થાળી હાથમાં લીધી. ગરમ રોટલાની આશા હતી, પણ હાથમાં આવતા જ રોટલાની ઠંડક અને કડકાઈ અનુભવાઈ. ગઈકાલ રાતના વાસી રોટલા! શાક પણ ઠંડું અને પાણી છૂટું પડેલું. દાળ પણ એક દિવસ જૂની. કમળાના હૃદયમાં એક ફાળ પડી, શરીરમાં કંપારી વ્યાપી ગઈ. આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.

"ચંપા, આ રોટલા તો વાસી લાગે છે, દીકરા," કમળાએ સંકોચ સાથે, અને આશાભરી નજરે કહ્યું. ચંપાનો અવાજ કડક હતો, "મા, તને શું વાંધો છે? કાલે જ બનાવ્યા છે, ક્યાં ખરાબ થઈ ગયા છે? કચરાપેટીમાં ફેંકી દેવા? મારે ક્યાં આખો દિવસ રસોડામાં જ થોડું બેસવાનું હોય? મારે બીજા પણ કામ હોય ને!" ચંપાએ સામેના ખૂણામાં બેસી, ગરમાગરમ રોટલા અને તાજા શાકનો સ્વાદ માણવાનું શરૂ કર્યું. કમળાએ ચંપા સામે જોયું. તેની આંખોમાં ક્રોધ નહોતો, ફક્ત એક ખાલીપો હતો, અને ક્યાંક અંદરથી ઊભી થતી અજ્ઞાત પીડા. ચંપાનું વર્તન તેના ભૂતકાળનું પ્રતિબિંબ હતું, પણ કમળાને તે ક્ષણે આ વાત સ્પષ્ટપણે સમજાઈ નહોતી.

આ હવે રોજિંદી વાત બની ગઈ હતી. ચંપા પોતાની માતાને હંમેશાં વાસી કે ઠંડું ભોજન આપતી, અને પોતે તાજું ખાતી. કમળાના મોઢામાં એક કડવાશ ભરાઈ રહેતી. દાંત નબળા પડ્યા હતા, એટલે કડક રોટલા ચાવવા પણ અઘરા પડતા. પેટમાં અગ્નિ પ્રજ્વળી ઊઠતી, પણ તેને પેટ ભરવા માટે વાસી ભોજન ગળે ઉતારવું પડતું. ધીમે ધીમે કમળાના મનમાં કંઈક થવા માંડ્યું. તેને જીવીબા યાદ આવવા માંડ્યા. એ જ ઠંડા રોટલા, એ જ વાસી શાક, એ જ કમળાનો કડક અવાજ. જીવીબાની આંખોમાં જે પીડા તેણે જોઈ હતી, એ જ પીડા આજે પોતાની આંખોમાં ઉતરી રહી હતી. એ યાદો, જે વર્ષોથી ધૂળ નીચે દટાયેલી હતી, તે ધીમે ધીમે સપાટી પર આવવા માંડી. દરેક વાસી કોળિયા સાથે જાણે જીવીબાનો આત્મા તેની સામે ઊભો રહીને તેને કંઈક યાદ અપાવતો હતો.

એક સાંજે, કમળા પોતાના ખાટલા પર બેઠી હતી. હાથમાં વાસી રોટલો હતો, જે ગળે ઉતરતો નહોતો. અચાનક તેને જીવીબાનો ચહેરો સ્પષ્ટપણે યાદ આવ્યો. જીવીબાના ધ્રૂજતા હાથ, રોટલો તોડવાની મથામણ, આંખોમાં ભરાઈ આવતું પાણી અને એ છતાં ચૂપ રહેવાની મજબૂરી. એ દ્રશ્ય એટલું સ્પષ્ટ હતું કે જાણે હમણાં જ બન્યું હોય! કમળાના કાનમાં જીવીબાનો ન કહેવાયેલો શબ્દ પડઘાયો, ‘કર્મનો હિસાબ… કર્મનો હિસાબ…’. તેનું હૃદય જાણે ફાટી પડ્યું. એ ક્ષણે, કમળાને સમજાઈ ગયું કે તેણે જીવીબા સાથે જે કર્યું હતું, તે જ તેની દીકરી ચંપા તેની સાથે કરી રહી છે. આ જ કર્મનું ચક્ર હતું, જે તેણે પોતે શરૂ કર્યું હતું અને આજે તે જ ચક્ર તેને ભરખી રહ્યું હતું. તેની આંખો ફાટી ગઈ. આઘાત, પસ્તાવો અને અપાર દુઃખની એક લહેર તેના શરીરમાંથી પસાર થઈ ગઈ.

તેની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહેવા માંડ્યા. આ આંસુ માત્ર વાસી ભોજનની શારીરિક પીડાના નહોતા, પણ વર્ષો પહેલા કરેલા અજાણ્યા પાપના ઊંડા પસ્તાવાના હતા. તેને જીવીબાની મૌન પીડા દેખાઈ, તેમની નિસાસાભરી આંખો દેખાઈ. એ ક્ષણે તેને સમજાઈ ગયું કે કર્મ ક્યારેય કોઈને છોડતું નથી. તે વ્યાજ સહિત પાછું આવે છે, અને કેટલી ક્રૂરતાથી પાછું આવે છે! કમળાએ ગળગળા અવાજે, પણ હૃદયપૂર્વક, આકાશ તરફ જોઈને જીવીબાની માફી માંગી. તેણે પોતાના હાથમાં રહેલો વાસી રોટલો નીચે મૂક્યો નહીં. તેણે ધીમે ધીમે, આંસુ સારતી આંખોએ એ જ રોટલો ખાધો, જે તેણે વર્ષો પહેલા પોતાની સાસુને ખવડાવ્યો હતો. આજે એ રોટલો માત્ર વાસી નહોતો, પણ તેની ભૂતકાળની ભૂલો અને પસ્તાવાનો સ્વાદ લઈને આવ્યો હતો. કમળાએ ચંપા તરફ જોયું, પણ હવે તેની આંખોમાં ક્રોધ નહોતો, કે નહોતી કોઈ ફરિયાદ. ફક્ત એક ગહન શાંતિ હતી, અને એક સમજણ કે જીવનનું ચક્ર કેટલું નિષ્ઠુર અને સત્ય છે. ચંપા પણ એક દિવસ તેની જ ભૂમિકામાં હશે, અને ત્યારે તેને પણ આ જ કર્મનો હિસાબ ચૂકવવો પડશે. કમળાએ એ દિવસથી વાસી ભોજન ચૂપચાપ સ્વીકારી લીધું, જાણે એ તેનો અદાલતી ચુકાદો હોય. તેની દરેક કોળિયામાં, તેને જીવીબાની પીડા અને કર્મનો અવાજ સંભળાતો હતો. જીવનના આ અંતિમ પડાવમાં તેને કર્મનો સાચો અર્થ સમજાયો હતો, અને કદાચ એ જ તેની સૌથી મોટી મુક્તિ હતી, તેના આત્માની શુદ્ધિ હતી. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.

આ વાર્તા તમને કેવી લાગી? 1 થી 10 માં રેટિંગ આપો!