આભમાં વીખરાયેલા વાદળોની જેમ, જગતશેઠના નામનો ડંકો આખા પંથકમાં વાગતો હતો. એમનો કારોબાર દરિયાપાર સુધી ફેલાયેલો હતો. પૈસાની રેલમછેલ એટલી કે ગણી ગણાય નહીં, ને કળીએ કળાય નહીં. પણ જગતશેઠના દિલમાં એક ખૂણો હમેશાં ખાલીખમ રહ્યો હતો – વારસદારનો. લગ્નના વર્ષો વીત્યા, વૈદ્ય-હકીમોના ઉંબરા ઘસાયા, બાધા-આખડીઓ થઈ, પણ શારદામાનું ખોળિયું ખાલી જ રહ્યું. પછી એક દિવસ, અંધારામાં દીવો પ્રગટે એમ, અનિકેત આવ્યો. ‘ગોલ્ડન બોય’ અનિકેત, જગતશેઠનો એકનો એક દીકરો, જેને જોતાં જ જગતશેઠના સૂના આંગણામાં જાણે વસંત બેઠી.
અનિકેત નાનપણથી જ તેજસ્વી. ભણવામાં અવ્વલ, રમતમાં હોશિયાર, ને સ્વભાવનો નમ્ર. એના મોઢા પર હમેશાં એક નિર્મળ સ્મિત રમતું રહેતું. જગતશેઠે એને ઉછેરવામાં કશી કચાશ રાખી નહોતી. શહેરની શ્રેષ્ઠ શાળાઓમાં ભણાવ્યો, વિદેશમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ કરાવ્યો. અનિકેત પણ પિતાની આશા પર ખરો ઉતર્યો. અભ્યાસ પૂરો કરી એ પાછો ફર્યો ને જગતશેઠના સામ્રાજ્યનો એક મજબૂત થાંભલો બની ગયો. એના નવા વિચારો, એની પ્રમાણિકતા અને એની કાર્યક્ષમતાએ કંપનીને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડી. લોકો કહેતા, “જગતશેઠ ભલે ધનના ધણી હોય, પણ અનિકેત ગુણનો ધણી છે. એનામાં જગતશેઠની તેજસ્વીતા છે, પણ એનો અંતરાત્મા શારદામા જેવો ભોળો અને શુદ્ધ છે.”
જગતશેઠને અનિકેત પર ગર્વ હતો. છાતી ફૂલતી હતી એમને. પણ ક્યારેક અનિકેતના કેટલાક નિર્ણયો જગતશેઠના રવાડાને કઠતા. જગતશેઠ માટે નફો સર્વોપરી હતો, ભલે એમાં થોડું આડુંઅવળું કરવું પડે. અનિકેત માટે નીતિ અને પ્રામાણિકતા જ સર્વોપરી હતી. તાજેતરમાં એક જમીન સોદાનો મામલો ગરમાયો હતો. એક નાનકડા ગામની ફળદ્રુપ જમીન હતી, જે ઘણા ખેડૂતોના પેટનો આધાર હતી. જગતશેઠ એ જમીન નજીવી કિંમતે પડાવી લેવા માંગતા હતા, ત્યાં મોટો ઉદ્યોગ સ્થાપી દેવો હતો. અનિકેત આ વાતથી સખત નારાજ હતો. એણે પિતાને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો: “પિતાજી, આ ખેડૂતોનું લોહી ચૂસીને આપણે કેવી રીતે સમૃદ્ધિની ઈમારત ચણીશું? આ નીતિ વિરુદ્ધ છે.” આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
જગતશેઠ ગુસ્સે થયા: “અનિકેત! તું હજી છોકરો છે. ધંધામાં દયા-માયા ના ચાલે. આ તો નફાનો ખેલ છે! તારે માત્ર મારું નામ રાખવાનું છે, મારા વારસાને આગળ વધારવાનો છે!”
અનિકેત ચૂપ થઈ ગયો, પણ એના મનમાં એક અશાંતિ ઘર કરી ગઈ. એને પોતાની જાત પર ગુસ્સો આવ્યો. શું ખરેખર એ આટલો નબળો છે કે અન્યાય સામે અવાજ ન ઉઠાવી શકે? રાતોની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ. શારદામા પણ અનિકેતની અશાંતિ પારખી ગયા હતા. એમની આંખોમાં એક વિચિત્ર ભય અને પ્રેમનો સમન્વય હતો. અનિકેતને જોતા જ એમની છાતીમાં કાળજે કંપારી છૂટી જતી.
એક સાંજે, અનિકેત જૂના હિસાબી કાગળો તપાસી રહ્યો હતો. જગતશેઠના જૂના અભ્યાસખંડમાં એક ખાનું હતું, જે ક્યારેય ખુલતું નહોતું. કમરાની સાફસફાઈ ચાલી રહી હતી ત્યારે નોકરે કહ્યું કે આ ખાનું વર્ષોથી બંધ છે. અનિકેતને કૂતુહલ થયું. તેણે કી-માસ્ટર પાસેથી ચાવી લીધી અને ખાનું ખોલ્યું. અંદર કાગળોના ઢગલા હતા. જૂની યાદીઓ, ફોટા, ને કેટલાક અંગત પત્રો. એક પત્ર પર એની નજર અટકી. એ પત્ર શારદામાના હસ્તાક્ષરમાં હતો, એમની નાની બહેનને લખેલો. પત્ર જૂનો થઈ ગયેલો, પીળાશ પકડેલો, પણ એના અક્ષરો હજી સ્પષ્ટ હતા. અનિકેતે વાંચવાનું શરૂ કર્યું. પહેલા તો સામાન્ય વાતો હતી, પછી એક લીટી આવી, “બહેન, અનિકેતને જોઉં છું ત્યારે કાળજે ટાઢક થાય છે, પણ આ સત્ય કેટલો સમય છૂપું રહેશે? જગતશેઠની કડક શરત છે કે કોઈને ખબર ન પડે, પણ મને તો હમેશાં એવું લાગે છે કે મારું આ ખોળિયું એના લોહીનો અહેસાસ ક્યારેય ભૂલી શકશે નહીં… એનું લોહી તો…”
પત્ર આગળ વાંચતા અનિકેતના હાથ ધ્રુજવા લાગ્યા. એ પત્રમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હતું કે અનિકેત જગતશેઠનો સગો દીકરો નથી. એક અનાથ હતો, જેના માતા-પિતા દુર્ભાગ્યે એક અકસ્માતમાં ગુજરી ગયા હતા. શારદામાની બહેનના દૂરના સગા હતા એ. જગતશેઠને વારસદારની જરૂર હતી અને શારદામાને માતૃત્વની તરસ હતી, એટલે ગુપ્ત રીતે અનિકેતને દત્તક લીધો હતો. આ વાત આખા પંથકમાં ગુપ્ત રાખવાની શરત હતી, નહીંતર જગતશેઠ બદનામીના ડરથી અનિકેતને ક્યારેય સ્વીકારતા નહીં.
અનિકેતના માથા પર જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું. એનું અસ્તિત્વ, એની ઓળખ, જે સત્ય પર એ જીવતો હતો, એ બધું એક પળમાં રેતીના કિલ્લાની જેમ વિખરાઈ ગયું. લોહી… લોહી તો કંઈક બીજું જ હતું! એનું લોહી તો અનાથ હતું, કોઈ નિરાધાર માતા-પિતાનું હતું, જેણે આ જગતમાં કદાચ ક્યારેય કોઈનું શોષણ કર્યું નહોતું.
એ પત્ર અને પોતાના જન્મનું પ્રમાણપત્ર લઈને અનિકેત સીધો શારદામા પાસે ગયો. શારદામા પૂજા કરી રહ્યા હતા. અનિકેતને જોતાં જ એમનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો. અનિકેતના હાથમાં પત્ર જોઈને એમની આંખો ભરાઈ આવી. અનિકેત બોલી ન શક્યો, માત્ર પત્ર એમની સામે ધર્યો.
શારદામાએ પત્ર વાંચ્યો. એમની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહેવા લાગ્યા. “બેટા… બેટા…” એમણે રડતાં રડતાં અનિકેતને છાતી સરસો ચાંપ્યો. “મને માફ કરજે, બેટા. મેં તને આટલા વર્ષો અંધારામાં રાખ્યો. તારા પિતાજીની એ જ શરત હતી. જો આ વાત બહાર આવે તો તારા ભાગ્યમાં કદાચ આ ઘરનો ઉંબરો પણ ન હોત. મેં તારા ભવિષ્ય માટે આ બધું કર્યું. તને મારું બાળક માનીને ઉછેર્યો છે, મારા દૂધ ન પીધા હોય, પણ તને મારા સંસ્કાર આપ્યા છે, બેટા!” આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.
અનિકેતનું મન મંથન કરવા લાગ્યું. લોહી Vs સંસ્કાર. શું એનું લોહી એને જગતશેઠના સામ્રાજ્યમાંથી અલગ કરી દેશે? કે પછી શારદામાએ આપેલા સંસ્કાર એને સાચા માર્ગે વાળશે? એને પોતાના જ દત્તક માતા-પિતા પ્રત્યે ગુસ્સો આવ્યો, પણ શારદામાની નિઃસ્વાર્થ પ્રેમભરી આંખો જોતા જ એ ગુસ્સો ઓગળી ગયો. એમણે ખરેખર એને પોતાના પુત્રથી પણ વિશેષ પ્રેમ આપ્યો હતો. પણ જગતશેઠ? એમણે તો માત્ર એક વારસદાર ખરીદ્યો હતો, પોતાનું નામ આગળ વધારવા માટે! એમના અહંકાર અને સ્વાર્થ ખાતર એના સાચા માતા-પિતાની ઓળખ છૂપાવી હતી.