ગુજરાતીઓ એટલે ધંધાની વાત આવે એટલે આંખોમાં એક ચમક આવી જાય. આપણા લોહીમાં જ જાણે વેપાર વણાયેલો છે. દેશમાં હોય કે પરદેશમાં, ગુજરાતી જ્યાં જાય ત્યાં કમાઈને ખાય અને બીજાને પણ ખવડાવે. પણ આ ધંધાના પાઠ, આ વેપાર કરવાની આવડત, શું આપણને કોઈ મોટી MBA કોલેજમાં શીખવવામાં આવે છે? સાચી વાત કહું તો, આપણા દાદા-પરદાદા અને ગલ્લે બેઠેલા કાકાઓ પાસેથી જે શીખવા મળે છે, એ કદાચ કોઈ મોટો પ્રોફેસર પણ ન શીખવી શકે. ચાલો આજે આવા જ પાંચ પાઠની વાત કરીએ જે ગુજરાતી બજાર આપણને શીખવે છે.
પહેલો પાઠ, “નાનો નફો, લાંબો ધંધો.” આ વાત આપણે કેટલી વાર સાંભળી હશે, નહીં? ઘણીવાર લોકો કહે છે કે ગુજરાતીઓ બહુ મોટો નફો નથી કરતા. પણ એમનો વિચાર અલગ હોય છે. એક જ ગ્રાહક પાસેથી એકવારમાં બધું કમાઈ લેવાને બદલે, તેઓ ઓછા નફાથી વધુ વેચાણ કરવાનું પસંદ કરે છે. એકવાર વિશ્વાસ બેસે પછી એ ગ્રાહક દસ લોકોને કહે અને એમ ધંધો વધે. જુઓ ને, આપણા કરિયાણાની દુકાન હોય કે કાપડનો શોરૂમ, ભાવ ભલે સામાન્ય હોય, પણ ગ્રાહકને હંમેશા લાગે કે અહીંથી મને સારું મળે છે. આ એક લાંબા ગાળાની રણનીતિ છે, જે ગ્રાહકને જાળવી રાખે છે અને ધીમે ધીમે પણ મક્કમ ગતિએ વેપારને આગળ વધારે છે. આજે પાંચ રૂપિયા ઓછા લીધા હશે, પણ એ ગ્રાહક ફરીથી આવશે અને બીજા ચારને લાવશે. આ જ ગુજરાતીઓની તાકાત છે.
બીજો પાઠ છે, “સંબંધોનો વ્યાપાર.” આપણા માટે ધંધો એટલે માત્ર લેવડદેવડ નહીં, એનાથી ઘણું વધારે. આપણા વેપારમાં સંબંધોનું એક અલગ જ મહત્વ છે. સવારના નમસ્કારથી લઈને રાતના રામ રામ સુધી, આપણે સંબંધોને સાચવીએ છીએ. ઉધાર આપીએ ત્યારે પણ ભરોસો મુખ્ય હોય, ચેક કે પ્રોમિસરી નોટ કરતાં વ્યક્તિગત વિશ્વાસ વધુ હોય. કોઈ ગ્રાહક મુશ્કેલીમાં હોય તો આપણે મદદ કરીએ છીએ, કોઈ વેપારી મિત્રને જરૂર પડે તો ઉભા રહીએ છીએ. આ સંબંધો જ આપણી સાચી મૂડી છે. કોઈ મોટી ડીલ હોય કે નાનો સોદો, ગુજરાતીઓ માટે સંબંધો બહુ અગત્યના હોય છે. મોઢાની વાત અને હાથ મિલાવવાથી જે વિશ્વાસ બંધાય છે, એ કદાચ કોઈ કાગળિયાથી નથી બંધાતો. આ જ સંબંધો જ્યારે મુશ્કેલી આવે ત્યારે ઢાલ બનીને ઉભા રહે છે.
ત્રીજો પાઠ છે, “પૈસાનું મૂલ્ય અને બચત.” ગુજરાતીઓને પૈસાનું મૂલ્ય સમજાવવાની જરૂર નથી. એક એક પૈસો કેવી રીતે કમાવાય છે અને એને કેવી રીતે સાચવવો એ આપણા લોહીમાં જ છે. આપણે ક્યારેય બિનજરૂરી ખર્ચ નથી કરતા, ભલે ગમે તેટલા પૈસાદાર હોઈએ. બચત એ આપણા સ્વભાવનો એક અભિન્ન અંગ છે. આ બચત માત્ર પોતાના માટે નહીં, પણ ભવિષ્યના રોકાણ માટે, ધંધાને મોટો કરવા માટે હોય છે. કોઈ નવો પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવો હોય કે ધંધામાં મંદી આવે ત્યારે ટકી રહેવું હોય, આ બચત જ કામ લાગે છે. આપણા વડીલોએ હંમેશા શીખવ્યું છે કે વરસાદ પહેલા પાળ બાંધવી. આ જ સિદ્ધાંત આપણે ધંધામાં પણ અપનાવીએ છીએ. પૈસા કમાવા જેટલા મહત્વના છે, એટલા જ એને સાચવવા અને યોગ્ય જગ્યાએ રોકવા પણ મહત્વના છે.