“ચંપા, આ રોટલા તો વાસી લાગે છે, દીકરા,” કમળાએ સંકોચ સાથે, અને આશાભરી નજરે કહ્યું. ચંપાનો અવાજ કડક હતો, “મા, તને શું વાંધો છે? કાલે જ બનાવ્યા છે, ક્યાં ખરાબ થઈ ગયા છે? કચરાપેટીમાં ફેંકી દેવા? મારે ક્યાં આખો દિવસ રસોડામાં જ થોડું બેસવાનું હોય? મારે બીજા પણ કામ હોય ને!” ચંપાએ સામેના ખૂણામાં બેસી, ગરમાગરમ રોટલા અને તાજા શાકનો સ્વાદ માણવાનું શરૂ કર્યું. કમળાએ ચંપા સામે જોયું. તેની આંખોમાં ક્રોધ નહોતો, ફક્ત એક ખાલીપો હતો, અને ક્યાંક અંદરથી ઊભી થતી અજ્ઞાત પીડા. ચંપાનું વર્તન તેના ભૂતકાળનું પ્રતિબિંબ હતું, પણ કમળાને તે ક્ષણે આ વાત સ્પષ્ટપણે સમજાઈ નહોતી.
આ હવે રોજિંદી વાત બની ગઈ હતી. ચંપા પોતાની માતાને હંમેશાં વાસી કે ઠંડું ભોજન આપતી, અને પોતે તાજું ખાતી. કમળાના મોઢામાં એક કડવાશ ભરાઈ રહેતી. દાંત નબળા પડ્યા હતા, એટલે કડક રોટલા ચાવવા પણ અઘરા પડતા. પેટમાં અગ્નિ પ્રજ્વળી ઊઠતી, પણ તેને પેટ ભરવા માટે વાસી ભોજન ગળે ઉતારવું પડતું. ધીમે ધીમે કમળાના મનમાં કંઈક થવા માંડ્યું. તેને જીવીબા યાદ આવવા માંડ્યા. એ જ ઠંડા રોટલા, એ જ વાસી શાક, એ જ કમળાનો કડક અવાજ. જીવીબાની આંખોમાં જે પીડા તેણે જોઈ હતી, એ જ પીડા આજે પોતાની આંખોમાં ઉતરી રહી હતી. એ યાદો, જે વર્ષોથી ધૂળ નીચે દટાયેલી હતી, તે ધીમે ધીમે સપાટી પર આવવા માંડી. દરેક વાસી કોળિયા સાથે જાણે જીવીબાનો આત્મા તેની સામે ઊભો રહીને તેને કંઈક યાદ અપાવતો હતો.
એક સાંજે, કમળા પોતાના ખાટલા પર બેઠી હતી. હાથમાં વાસી રોટલો હતો, જે ગળે ઉતરતો નહોતો. અચાનક તેને જીવીબાનો ચહેરો સ્પષ્ટપણે યાદ આવ્યો. જીવીબાના ધ્રૂજતા હાથ, રોટલો તોડવાની મથામણ, આંખોમાં ભરાઈ આવતું પાણી અને એ છતાં ચૂપ રહેવાની મજબૂરી. એ દ્રશ્ય એટલું સ્પષ્ટ હતું કે જાણે હમણાં જ બન્યું હોય! કમળાના કાનમાં જીવીબાનો ન કહેવાયેલો શબ્દ પડઘાયો, ‘કર્મનો હિસાબ… કર્મનો હિસાબ…’. તેનું હૃદય જાણે ફાટી પડ્યું. એ ક્ષણે, કમળાને સમજાઈ ગયું કે તેણે જીવીબા સાથે જે કર્યું હતું, તે જ તેની દીકરી ચંપા તેની સાથે કરી રહી છે. આ જ કર્મનું ચક્ર હતું, જે તેણે પોતે શરૂ કર્યું હતું અને આજે તે જ ચક્ર તેને ભરખી રહ્યું હતું. તેની આંખો ફાટી ગઈ. આઘાત, પસ્તાવો અને અપાર દુઃખની એક લહેર તેના શરીરમાંથી પસાર થઈ ગઈ.
તેની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહેવા માંડ્યા. આ આંસુ માત્ર વાસી ભોજનની શારીરિક પીડાના નહોતા, પણ વર્ષો પહેલા કરેલા અજાણ્યા પાપના ઊંડા પસ્તાવાના હતા. તેને જીવીબાની મૌન પીડા દેખાઈ, તેમની નિસાસાભરી આંખો દેખાઈ. એ ક્ષણે તેને સમજાઈ ગયું કે કર્મ ક્યારેય કોઈને છોડતું નથી. તે વ્યાજ સહિત પાછું આવે છે, અને કેટલી ક્રૂરતાથી પાછું આવે છે! કમળાએ ગળગળા અવાજે, પણ હૃદયપૂર્વક, આકાશ તરફ જોઈને જીવીબાની માફી માંગી. તેણે પોતાના હાથમાં રહેલો વાસી રોટલો નીચે મૂક્યો નહીં. તેણે ધીમે ધીમે, આંસુ સારતી આંખોએ એ જ રોટલો ખાધો, જે તેણે વર્ષો પહેલા પોતાની સાસુને ખવડાવ્યો હતો. આજે એ રોટલો માત્ર વાસી નહોતો, પણ તેની ભૂતકાળની ભૂલો અને પસ્તાવાનો સ્વાદ લઈને આવ્યો હતો. કમળાએ ચંપા તરફ જોયું, પણ હવે તેની આંખોમાં ક્રોધ નહોતો, કે નહોતી કોઈ ફરિયાદ. ફક્ત એક ગહન શાંતિ હતી, અને એક સમજણ કે જીવનનું ચક્ર કેટલું નિષ્ઠુર અને સત્ય છે. ચંપા પણ એક દિવસ તેની જ ભૂમિકામાં હશે, અને ત્યારે તેને પણ આ જ કર્મનો હિસાબ ચૂકવવો પડશે. કમળાએ એ દિવસથી વાસી ભોજન ચૂપચાપ સ્વીકારી લીધું, જાણે એ તેનો અદાલતી ચુકાદો હોય. તેની દરેક કોળિયામાં, તેને જીવીબાની પીડા અને કર્મનો અવાજ સંભળાતો હતો. જીવનના આ અંતિમ પડાવમાં તેને કર્મનો સાચો અર્થ સમજાયો હતો, અને કદાચ એ જ તેની સૌથી મોટી મુક્તિ હતી, તેના આત્માની શુદ્ધિ હતી. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
આ વાર્તા તમને કેવી લાગી? 1 થી 10 માં રેટિંગ આપો!