પતિએ ગુસ્સામાં પૂછ્યું કે પોતાના માટે કેમ નથી લેતી, ત્યારે પત્નીએ એવું કહ્યું કે...
લગ્નપ્રસંગમાંથી ઘરે પાછા ફરતી વખતે આખા રસ્તે કલ્પેશની અંદર કંઈક ખટકી રહ્યું હતું.
કારમાં બાજુની સીટ પર બેઠેલી નંદિની શાંત હતી. તે પોતાના ખોળામાં સૂતેલી દસ વર્ષની દીકરી કાવ્યાના માથે હાથ ફેરવી રહી હતી. તેના શરીર પર એ જ લીલા રંગની જૂની સાડી હતી, જેનો કિનારો ધોવાઈને થોડો ઝાંખો પડી ગયો હતો.
કલ્પેશના કાનમાં હજીય દૂરનાં ફોઈના શબ્દો ગુંજી રહ્યા હતા. ભીડ વચ્ચે હસીને તેમણે કલ્પેશને કહ્યું હતું, "અરે કલ્પેશ, નોકરીમાં પ્રમોશન મળ્યું છે તોય વહુને નવી સાડી નથી અપાવી? બે વર્ષથી નંદિનીને આ જ સાડીમાં જોઈએ છીએ!"
એ વાત સાંભળીને કલ્પેશનું મોઢું પડી ગયું હતું. કારણ કે નવાઈની વાત એ હતી કે એક તરફ નંદિની પોતાના માટે કપડાં લેતી નહોતી, અને બીજી તરફ એ જ લગ્નમાં કન્યાની માતા માટે તેણે પોતાની પસંદથી ચાર હજાર રૂપિયાની મોંઘી ભેટ ખરીદીને આપી હતી.
ઘરે પહોંચીને કાવ્યાને તેના રૂમમાં સુવડાવ્યા પછી કલ્પેશ પોતાના બેડરૂમમાં આવ્યો. તેણે જોયું તો નંદિની પલંગ પર બેસીને એક સુંદર મખમલી બોક્સ પર રિબન બાંધી રહી હતી. અંદર એક મોંઘી બ્રાન્ડેડ ઘડિયાળ હતી, જે આવતા અઠવાડિયે કલ્પેશની બહેન પ્રીતિની લગ્નતિથિ માટે મંગાવી હતી.
કલ્પેશની નજર સીધી નંદિનીની ઝાંખી સાડી પરથી સરકીને એ મોંઘી ઘડિયાળ પર ગઈ. આજે તેનાથી રહેવાયું નહીં.
"નંદિની, આ નાટક શું ચાલે છે?" તેનો અવાજ સહેજ કઠોર થઈ ગયો.
નંદિનીના હાથ થંભી ગયા. તેણે ઊંચું જોયું. "શું થયું? કેમ આમ બોલો છો?"
"કેમ એટલે શું? આજે મંડપમાં ફોઈએ બધાં વચ્ચે મને કેવું સંભળાવ્યું એ તેં ન સાંભળ્યું?" કલ્પેશે ખિજાઈને ઘડિયાળનો બોક્સ બાજુ પર ખસેડ્યો. "દસ મહિના થઈ ગયા, તેં તારા પોતાના માટે એક નવી સાડી કે ડ્રેસ નથી ખરીદ્યો. તહેવારો ગયા, લગ્નો ગયાં, મેં તને કેટલી વાર પૈસા આપ્યા, તોય તું જૂનાં કપડાં જ પહેરી રાખે છે. અને બીજી બાજુ બધાં માટે હજારો રૂપિયાની ભેટો લાવે છે! દુનિયા સામે તારે મને કંજૂસ સાબિત કરવો છે?"
નંદિની થોડી ક્ષણો સુધી ચૂપ રહી. પછી ધીમેથી ઊભી થઈને તેણે સાડીની પિન કાઢી.
"મેં તમને નીચા દેખાડવા કંઈ નથી કર્યું, કલ્પેશ. ફોઈની વાતો પર ધ્યાન ન આપો. મારી પાસે કબાટમાં કપડાં પડ્યાં છે એટલે નથી લેતી. એમાં આટલો ગુસ્સો કરવાની શી જરૂર છે?"
"કબાટમાં શું પડ્યું છે એ મને ખબર નથી?" કલ્પેશની ધીરજ ખૂટી ગઈ હતી.
છેલ્લા દસ મહિનાથી તે આ જ વિરોધાભાસ જોઈને મૂંઝાઈ રહ્યો હતો.
શરૂઆતમાં તેને લાગ્યું હતું કે કદાચ નંદિનીને ખરીદી કરવાનો સમય નહીં મળતો હોય. પણ દિવાળી આવી ત્યારે પણ નંદિનીએ પોતાના માટે કંઈ ન લીધું. ઉલટાનું, કલ્પેશનાં મમ્મી કમળાબેન માટે મોંઘી રેશમી સાડી લઈ આવી. પપ્પા મહેશભાઈના ઘૂંટણ માટે મોંઘા બ્રાન્ડેડ બૂટ મંગાવ્યા. કલ્પેશના જન્મદિવસે તેને સારું લેધરનું પાકીટ અને મોંઘું શર્ટ લાવી આપ્યું. કાવ્યા માટે નવાં ફ્રોક ખરીદ્યાં.
પોતાના માટે માત્ર જૂની સાડીઓ અને ફીકા પડી ગયેલા ડ્રેસ! એટલું જ નહીં, એક વાર તો કલ્પેશે જોયું હતું કે નંદિની પોતાના જૂના બ્લાઉઝની સિલાઈ ખુલી ગઈ હતી તો જાતે સોય દોરાથી ટાંકા લઈ રહી હતી.
ઘરમાં કમળાબેને પણ બે વાર પૂછ્યું હતું કે વહુ પોતાના માટે કેમ કંઈ નથી લાવતી. અને ગયા મહિને પ્રીતિએ ફોન પર મજાકમાં કહ્યું હતું કે ભાભી તો હવે સાવ સાધ્વી બની ગયાં છે, બધાંને મોંઘી વસ્તુઓ આપીને પોતાની મહાનતા બતાવે છે! એ મજાક કલ્પેશના અહમને ઊંડે સુધી વાગી ગઈ હતી. તેને લાગવા માંડ્યું હતું કે નંદિની કદાચ કોઈ જૂની નારાજગી મનમાં રાખીને જાણીજોઈને આવો દેખાડો કરે છે.
નંદિની કપડાં બદલીને બહાર આવી અને પેલી જૂની લીલી સાડીને વ્યવસ્થિત ઘડી કરીને ઈસ્ત્રી કરવા લાગી. કલ્પેશનું મગજ વધારે તપ્યું.
"સાચું બોલ નંદિની, મેં તને મહિને ખર્ચ માટે જે પૈસા આપ્યા એ ક્યાં ગયા? અને દિવાળી વખતે તારી સાડી માટે અલગથી છ હજાર આપ્યા હતા એનું શું કર્યું? તું આટલી મોંઘી ભેટો કોને ખુશ કરવા લાવે છે?"
નંદિનીએ ઈસ્ત્રીની સ્વિચ બંધ કરી. તેની આંખોમાં થાક હતો. "તમે બહુ વિચારો છો કલ્પેશ. ઘરનાં લોકોને સારી ભેટ આપીએ એમાં ખોટું શું છે? અને મને ખરેખર અત્યારે નવાં કપડાંનો કોઈ શોખ નથી."
"હું તારા આ જવાબથી માની જવાનો નથી," કલ્પેશ ઝડપથી કબાટ પાસે ગયો.
નંદિની એકદમ ગભરાઈને આગળ આવી. "તમે શું કરો છો? કબાટમાં કંઈ નથી."
પણ કલ્પેશે નંદિનીના કપડાંની નીચેનું નાનું ખાનું ખોલી નાખ્યું. તેને હતું કે અંદર કદાચ કોઈ નવાં કપડાં છુપાવેલાં હશે અથવા કંઈક એવું મળશે જેનાથી તેનું જુઠ્ઠાણું પકડાય.
ખાનામાં કપડાં નહોતાં. ત્યાં નંદિનીની જૂની મખમલી થેલી પડી હતી, જેમાં તે હંમેશાં પોતાના પિયરથી તહેવારે આવતાં શગુનનાં કવર સાચવીને રાખતી હતી.
કલ્પેશે એ થેલી ખોલીને પલંગ પર ઠાલવી દીધી.
અંદરથી પાંચ છ કવર નીકળ્યાં. દરેક કવર પર નંદિનીના પિતાના સુંદર અક્ષરોમાં લખેલું હતું, 'દીકરી નંદિનીના કપડાં માટે'.
કલ્પેશે એક પછી એક બધાં કવર તપાસ્યાં. બધાં જ કવર સાવ ખાલી હતાં!
અને એ ખાલી કવરોની સાથે જ એક નાની ક્લિપમાં દસેક બિલ ભરાવેલાં હતાં. કલ્પેશે બિલ વાંચ્યાં. પહેલા બિલમાં કમળાબેનની સાડીની કિંમત લખી હતી. બીજામાં મહેશભાઈના બૂટ. ત્રીજામાં કલ્પેશની જન્મદિવસની ભેટ, પ્રીતિનો ડિનર સેટ અને આજની ઘડિયાળ!
કલ્પેશ સ્તબ્ધ થઈને એ ખાલી કવરો અને બિલોને જોઈ રહ્યો. તે કંઈ સમજી શક્યો નહીં. જે પૈસા તેના સસરાએ દીકરીને પોતાના શોખ પૂરા કરવા અને કપડાં લેવા મોકલ્યા હતા, એ સુદ્ધાં નંદિનીએ પોતાના પર વાપર્યા નહોતા!
એ જ સમયે બહારથી કલ્પેશનો ઊંચો અવાજ સાંભળીને કમળાબેન રૂમના અધખુલ્લા દરવાજા પાસે આવી પહોંચ્યાં. હાથમાં રાત્રે મહેશભાઈને આપવા માટેની પાણીની બોટલ હતી.
"શું થયું કલ્પેશ? આટલા મોડે કેમ અવાજ કરે છે?" કમળાબેને ચિંતાથી પૂછ્યું.
નંદિનીએ તરત આંખો લૂછીને પલંગ પરથી કવર સમેટવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ કલ્પેશના હાથમાંથી બધું છટકી ગયું.
"મમ્મી, તમે જ જુઓ ને આ તમારી વહુના કરતૂત!" કલ્પેશ ગુસ્સા અને મૂંઝવણમાં બોલી ઉઠ્યો. "આજે લગ્નમાં બધાં પૂછતાં હતાં કે નંદિની જૂની સાડી કેમ પહેરે છે. અને અહીં જુઓ, મેં આપેલા પૈસા તો ઠીક, પોતાના પિયરથી કપડાં માટે આવેલાં કવર સુદ્ધાં ખાલી કરીને તમારાં બધાંનાં મોંઘાં ગિફ્ટ લાવે છે! પૂછો એને કે આવો ત્યાગ બતાવીને શું સાબિત કરવું છે?"
કમળાબેન ધીમેથી અંદર આવ્યાં. તેમણે પલંગ પર પડેલી ઝાંખી લીલી સાડી જોઈ, અને પછી કલ્પેશના હાથમાં રહેલાં પેલાં ખાલી કવર અને બિલ જોયાં. તેમનું હૃદય એક ધબકારો ચૂકી ગયું.
નંદિની હવે ચૂપ રહી શકી નહીં. મહિનાઓથી દબાવી રાખેલો ભાર આંખો વાટે વહેવા લાગ્યો.
"બસ કરો કલ્પેશ! તમને લાગે છે કે હું આ બધું કોઈને નીચા દેખાડવા કરું છું?" તેનો અવાજ ધ્રૂજી ગયો.
"તો પછી કેમ કરે છે? એક વાર સાચું કારણ તો કહે!" કલ્પેશે પૂછ્યું.
નંદિનીએ એક ક્ષણ માટે કમળાબેન સામે જોયું, અને તરત નજર નીચી કરી લીધી. તે હજીય સાસુનું મન દુભાવવા નહોતી માગતી, પણ હવે ચૂપ રહેવાનો કોઈ રસ્તો બચ્યો નહોતો.
"દસ મહિના પહેલાં રક્ષાબંધન વખતે તમે મને પેલી ચાર હજારની સાડી લાવી આપી હતી, યાદ છે?" નંદિની ધીમેથી બોલી. "એના બીજા જ દિવસે સવારે પ્રીતિના ઘરે ભેટ મોકલવાની વાત નીકળી ત્યારે તમે ઘરના બજેટનું બહાનું કાઢીને ખિજાયા હતા."
કલ્પેશનું મગજ થંભી ગયું. એને યાદ આવ્યું કે હા, એ દિવસે નોકરીના ટેન્શનમાં તે મમ્મી પર સહેજ ઉગ્ર થઈ ગયો હતો.
નંદિનીએ આગળ કહ્યું, "એ બપોરે હું રસોડાના દરવાજે કપડાં લઈને આવી હતી ત્યારે મેં મમ્મીને રડતાં રડતાં પપ્પાને કહેતાં સાંભળ્યાં હતાં કે વહુનાં કપડાં અને શોખ માટે પૈસા ખૂટતા નથી, પણ અમારી દીકરીને ત્યાં કંઈ મોકલવું હોય ત્યારે દીકરાને ખર્ચો નડે છે. હવે વહુ આવી છે એટલે કલ્પેશ અમારો રહ્યો જ નથી."
રૂમમાં જાણે સોપો પડી ગયો. કમળાબેનનો ચહેરો સાવ ફિક્કો પડી ગયો. તેમને એ બપોરના પોતાના દરેક શબ્દ યાદ આવી ગયા, જે તેમણે ગુસ્સા અને ક્ષણિક દુઃખમાં બોલી નાખ્યા હતા.
નંદિનીએ પોતાની આંખો લૂછી. "એ દિવસે મને બહુ લાગી આવ્યું હતું, પણ મને મમ્મી પર ગુસ્સો નહોતો આવ્યો. મને સમજાયું કે તમારો પ્રેમ ક્યાંક મમ્મીના મનમાં અણગમો ઊભો કરે છે. હું કોઈ ફરિયાદ કરીને તમારા અને મમ્મી વચ્ચે અંતર વધારવા નહોતી માગતી. એટલે જ મેં નક્કી કર્યું કે જ્યાં સુધી ઘરમાં બધાંને પૂરતું ન મળે ત્યાં સુધી હું મારા પર એક રૂપિયોય નહીં વાપરું. મેં તો બસ મારા હિસ્સાના પૈસાથી જ ઘરની ખુશી સાચવી હતી."
કલ્પેશના હાથમાંથી પેલાં ખાલી કવર નીચે સરકી ગયાં. તે પલંગની ધાર પર બેસી પડ્યો. જે પત્ની પર તે થોડી મિનિટો પહેલાં 'દેખાડો કરવાનો' આરોપ મૂકી રહ્યો હતો, એ જ પત્ની દસ મહિનાથી ચૂપચાપ પોતાના શોખ દબાવીને તેના પરિવારની ઈજ્જત અને પ્રેમ સાચવી રહી હતી!
કમળાબેનની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યાં. તે ધીમેથી ચાલીને નંદિની પાસે ગયાં અને તેનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો.
"માફ કરી દેજે વહુ..." કમળાબેનનો અવાજ ભારે થઈ ગયો. "મેં તો નાદાનીમાં અને મનના ઉભરામાં કહી દીધું હતું. મને સપનેય ખ્યાલ નહોતો કે તું એ વાતને આટલી ગંભીરતાથી લઈશ. તેં તો મોટા દિલથી અમારું ઘર તૂટતું બચાવી લીધું."
નંદિનીએ સાસુના હાથ પર પોતાનો બીજો હાથ મૂક્યો અને માથું હલાવ્યું.
કલ્પેશ ઊભો થયો. તેની આંખો ભીની હતી, પણ અવાજમાં પસ્તાવો અને સચ્ચાઈ હતાં.
"ભૂલ તારી કે મમ્મીની નહોતી, નંદિની. ભૂલ મારી હતી. મેં જ સમતોલ ન રાખ્યો, અને ઉપરથી તારી સામે આંગળી ચીંધી. આજ પછી તારે કોઈની ખુશી માટે તારી જાતને નાની કરવાની જરૂર નથી."
કમળાબેને આંસુ લૂછીને મક્કમતાથી કહ્યું, "કલ્પેશ, કાલે જ પ્રીતિને ત્યાં જવાનું છે, પણ એ પહેલાં તું નંદિનીને લઈને બજારમાં જજે. એના પસંદની બે સરસ સાડીઓ અને ડ્રેસ લઈને જ ઘરે આવજો. હવે આ ઘરમાં કોઈનાય શોખ અધૂરા નહીં રહે."
નંદિનીના ચહેરા પર લાંબા સમય પછી એક નિખાલસ સ્મિત આવ્યું. એ રાત્રે કબાટમાં જૂની સાડીની બાજુમાં ખાલી કવરો નહોતાં, પણ એક પરિવારની અતૂટ સમજણ ફરીથી જીવંત થઈ ગઈ હતી.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.