દીકરાએ લાવેલી મોંઘી ભેટ પિતાએ પાછી મોકલી દીધી, થોડા અઠવાડિયા પછી એવું થયું કે...
"કેતન, આ બોક્સ પાછું દુકાને આપી આવજે. મારી પાસે ઘડિયાળ છે, અને સમય જોવા માટે આ સાદી ઘડિયાળ પૂરતી છે."
અરવિંદભાઈએ પોતાના પંસઠમા જન્મદિવસે ટેબલ પર મૂકેલા મોંઘા બ્રાન્ડેડ ઘડિયાળના બોક્સ સામે જોયા વગર જ કહી દીધું.
આ સાંભળીને કેતનના હાથમાં રહેલી મીઠાઈની થાળી સહેજ ધ્રૂજી ગઈ. બાજુમાં ઊભેલી તેની પત્ની સપનાનું મોઢું પણ ઉતરી ગયું. છેલ્લા એક વર્ષમાં આ ચોથી વાર બન્યું હતું કે કેતન પોતાના પિતા માટે કંઈક મોંઘી અને સારી વસ્તુ લાવ્યો હોય, અને અરવિંદભાઈએ સીધી ના પાડી દીધી હોય.
"પપ્પા, આજે તમારો જન્મદિવસ છે!" કેતને પોતાનો ગુસ્સો દબાવવાનો પ્રયત્ન કરતાં કહ્યું. "સપનાએ ખાસ પસંદ કરીને પંદર હજારની ઘડિયાળ મંગાવી છે. તમારી જૂની ઘડિયાળનો પટ્ટો પણ તૂટી ગયો છે. આ વખતે તો ના ન પાડો!"
"બેટા, પંદરસોમાં નવો પટ્ટો આવી જશે," અરવિંદભાઈએ શાંતિથી ચશ્માં સાફ કરતાં કહ્યું. "આટલાં મોંઘાં ખર્ચાં કરવાની કોઈ જરૂર નથી. તું તારી કમાણી આમ વેડફ્યા વગર સાચવીને રાખ."
આટલું સાંભળતાં જ કેતનના ધીરજનો બાંધ તૂટી ગયો. તેણે ઘડિયાળનું બોક્સ જોરથી ટેબલ પર મૂક્યું.
"આખરે તમને તકલીફ શું છે, પપ્પા?" કેતનનો અવાજ ઘરમાં ગુંજી ઉઠ્યો. "પહેલાં હું તમારા માટે નવો સ્માર્ટફોન લાવ્યો તો તમે બોક્સ પણ ન ખોલ્યું. ઉનાળામાં તમારા રૂમમાં એસી લગાવવા કારીગર બોલાવ્યો તો તમે દરવાજેથી પાછો કાઢ્યો. આજે ઘડિયાળ લાવ્યો તો એમાંય વાંધો! દુનિયાના બાપ દીકરાની ભેટ છાતીએ લગાવે છે, ને તમે બધું મોઢા પર ફેંકી દો છો!"
રસોડામાંથી ભારતીબેન દોડી આવ્યાં. "અરે કેતન, શાંત થા બેટા. પપ્પાનો સ્વભાવ તો તું જાણે છે ને, એમને સાદગી ગમે છે."
"સાદગી નહીં મમ્મી, આ જિદ છે!" કેતન ગુસ્સામાં બોલતો રહ્યો. "મને સારી નોકરી મળી છે, મારી ઈચ્છા હોય છે કે મારા મા બાપ પણ સુખેથી રહે. પણ પપ્પાને તો બસ એક એક રૂપિયો બચાવવો છે! જૂનાં ચપ્પલ પહેરવાનાં, તૂટેલો ફોન વાપરવાનો, અરે રોજ સાંજનું છાપું અને દૂધ પણ ઓછું કરી નાખ્યું છે. આટલા પૈસા બચાવીને શું સાથે લઈ જવાના છો?"
અરવિંદભાઈએ દીકરા સામે જોયું. એ કડવા શબ્દો સાંભળીને તેમની આંખોમાં એક ક્ષણ માટે ઊંડી પીડા દેખાઈ, પણ તેમણે એક હરફ સુદ્ધાં ન ઉચ્ચાર્યો. તે ચૂપચાપ ઊભા થયા, ટેબલ પરથી પોતાની જૂની લાકડી લીધી અને બહાર વરંડામાં ચાલ્યા ગયા.
સપનાએ પણ ધીમેથી કેતનને કહ્યું, "મારે તો હવે કંઈ લાવવાનું મન જ નથી થતું. આપણાં ઘરની કોઈ વસ્તુ એમને ગમતી જ નથી. લાગે છે કે એમને આપણો પ્રેમ પણ ભાર લાગે છે."
એ દિવસ પછી ઘરમાં એક અજીબ મૌન છવાઈ ગયું. કેતન પિતા સાથે જરૂર પૂરતી જ વાત કરતો. અરવિંદભાઈ પણ હંમેશની જેમ પોતાના નાનકડા ઓરડામાં રહેતા અને પેન્શનનો એક એક રૂપિયો ગણીને વાપરતા.
કેતનને પોતાની સફળતાનું થોડું અભિમાન પણ હતું. બે વર્ષ પહેલાં તેને મોટી કંપનીમાં સારો પગાર મળવા લાગ્યો ત્યારથી તેણે રહેણીકરણી બદલી નાખી હતી. નવો ફ્લેટ, મોંઘી કાર, દર અઠવાડિયે બહાર જમવાનું અને ક્રેડિટ કાર્ડ પર મોંઘી ખરીદી! તેના મનમાં એક જ વાત હતી કે પગાર તો દર મહિને આવવાનો જ છે, પછી ચિંતા શેની!
બે મહિના પહેલાં જ કેતને વધારે પગારની લાલચમાં જૂની નોકરી બદલીને બીજી કંપનીમાં જોડાણ કર્યું હતું.
અને પછી, અરવિંદભાઈના જન્મદિવસના ત્રણ અઠવાડિયા પછી, એક એવી રાત આવી જેણે કેતનનું આખું જીવન હલાવી નાખ્યું.
કેતનના છ વર્ષના દીકરા યુગને બે દિવસથી તાવ આવતો હતો. ત્રીજા દિવસે અચાનક રાત્રે તેને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગી અને નાકમાંથી લોહી નીકળ્યું. કેતન અને સપના ગભરાઈને તેને તરત શહેરની મોટી હોસ્પિટલમાં લઈ ગયાં.
ડોક્ટરે તપાસ કરીને તરત જ કહ્યું કે યુગને ગંભીર ડેન્ગ્યુ છે, પ્લેટલેટ્સ સાવ ઘટી ગયા છે, અને તાત્કાલિક આઈસીયુમાં દાખલ કરવો પડશે.
કેતન બિલિંગ કાઉન્ટર પર દોડ્યો. ત્યાં બેઠેલા કર્મચારીએ ફોર્મ આપીને કહ્યું, "સર, આઈસીયુ અને પ્લેટલેટ્સની સારવાર માટે અત્યારે અઢી લાખ રૂપિયા જમા કરાવવા પડશે."
કેતને તરત પોતાની નવી કંપનીનું મેડિકલેમ કાર્ડ કાઢ્યું. પણ કર્મચારીએ સિસ્ટમમાં તપાસીને માથું હલાવ્યું. "સોરી સર, તમારી નવી કંપનીની પોલિસી હજી ચાલુ થઈને પંદર જ દિવસ થયા છે. નિયમ મુજબ શરૂઆતના નેવું દિવસનો વેઇટિંગ પિરિયડ હોવાથી કેશલેસ મંજૂર નહીં થાય. તમારે જાતે જ ભરવા પડશે."
કેતનના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેણે તરત મોબાઇલમાં પોતાનું બેંક ખાતું તપાસ્યું.
કારનો હપ્તો, ઘરનો હપ્તો અને ક્રેડિટ કાર્ડનાં બિલ ચૂકવ્યા પછી તેના ખાતામાં માત્ર ત્રેવીસ હજાર રૂપિયા જ પડ્યા હતા! તેણે ક્રેડિટ કાર્ડ સ્વાઇપ કરવાની કોશિશ કરી, પણ લિમિટ પહેલેથી જ પૂરી થવા આવી હતી.
સપના આઈસીયુની બહાર રડી રહી હતી. નર્સ બે વાર આવીને કહી ગઈ કે પૈસા જમા થતાં જ મોંઘાં ઇન્જેક્શન અને સારવાર શરૂ થશે.
કેતન હોસ્પિટલની લોબીમાં આમતેમ દોડવા લાગ્યો. તેણે પોતાના એ બધા મિત્રોને ફોન કર્યા જેમની સાથે તે મોંઘી હોટેલોમાં પાર્ટીઓ કરતો હતો. કોઈએ ફોન ન ઉપાડ્યો, તો કોઈએ 'અત્યારે હાથ ટાઇટ છે, સવારે જોઈશું' કહીને વાત ટાળી દીધી. કંપનીના બોસે પણ રાત્રે ફોન ઉપાડ્યો નહીં.
અડધો કલાકમાં કેતન સાવ ભાંગી પડ્યો. જે મોટા પગાર અને દેખાડા પર તેને ગર્વ હતો, એ આજે તેના પોતાના દીકરાનો જીવ બચાવવામાં સાવ નકામો સાબિત થયો હતો. તે દીવાલના ટેકે નીચે બેસીને માથું પકડીને રડી પડ્યો.
એ જ ક્ષણે તેના ખભા પર એક મજબૂત, છતાં ધ્રૂજતો હાથ મૂકાયો.
કેતને ઊંચું જોયું. સામે અરવિંદભાઈ ઊભા હતા! એ જ ઘસાયેલાં ચપ્પલ અને જૂનો ઝભ્ભો પહેરીને, હાથમાં એક જૂની કાપડની થેલી પકડીને.
"પપ્પા, તમે... અહીં?" કેતનનો અવાજ ફસાઈ ગયો.
અરવિંદભાઈએ એક પણ સવાલ ન પૂછ્યો, ન તો કોઈ ઠપકો આપ્યો. તે સીધા બિલિંગ કાઉન્ટર પર ગયા.
"ભાઈ, આ બાળકનું બિલ કેટલું ભરવાનું છે?" અરવિંદભાઈએ શાંત અવાજે પૂછ્યું.
"કાકા, અઢી લાખ રૂપિયા."
અરવિંદભાઈએ થેલીમાંથી એક જૂની પાસબુક, ચેકબુક અને રૂપિયાની થપ્પીઓ બહાર કાઢી. પચાસ હજાર રોકડા ગણીને ટેબલ પર મૂક્યા અને બે લાખ રૂપિયાનો તાત્કાલિક ટ્રાન્સફર કરી આપ્યો. પંદર જ મિનિટમાં રસીદ બની ગઈ અને ડોક્ટરોએ યુગની સારવાર શરૂ કરી દીધી.
કેતન સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહ્યો. તે કંઈ બોલી જ ન શક્યો.
સવાર સુધીમાં યુગની તબિયત સ્થિર થઈ ગઈ. ડોક્ટરે કહ્યું કે હવે ગભરાવાની જરૂર નથી. સપના યુગ પાસે અંદર બેઠી હતી.
બહાર બેંચ પર ભારતીબેન બેઠાં હતાં અને અરવિંદભાઈ ચા લેવા નીચે ગયા હતા. કેતન ધીમેથી માની પાસે બેઠો. તેનું માથું શરમથી ઝૂકેલું હતું.
"મમ્મી," કેતને ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું, "પપ્પા પાસે અચાનક ત્રણ લાખ રૂપિયા ક્યાંથી આવ્યા? એમનું પેન્શન તો મહિને માંડ અઢાર હજાર છે!"
ભારતીબેને એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પોતાના પર્સમાંથી એક નાની લાલ ડાયરી કાઢીને કેતનના હાથમાં મૂકી.
"વાંચી લે બેટા, આમાં તારા બધા સવાલોના જવાબ છે."
કેતને ડાયરી ખોલી. અંદર અરવિંદભાઈના ઝીણા અક્ષરોમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષનો હિસાબ લખેલો હતો. ઉપર હેડિંગ હતું, 'પરિવારની અણધારી મુસીબત માટે'.
પાનાં ફેરવતાં કેતનની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યાં.
અરવિંદભાઈએ પોતાના પેન્શનમાંથી ઘરનો સાદો ખર્ચ કાઢીને દર મહિને દસ થી બાર હજાર રૂપિયા બાજુ પર મૂક્યા હતા. એટલું જ નહીં, કેતન જન્મદિવસ કે દિવાળીએ ક્યારેક જીદ કરીને પિતાના હાથમાં રોકડા રૂપિયા મૂકતો, એમાંથી એક પણ રૂપિયો અરવિંદભાઈએ પોતાના પર વાપર્યો નહોતો. બધા જ પૈસા એ ખાતામાં જમા કરાવતા રહ્યા હતા!
"કેમ મમ્મી? પપ્પાએ આ બધું કેમ કર્યું?" કેતનનો અવાજ ભરાઈ આવ્યો.
ભારતીબેને દીકરાના માથે હાથ ફેરવ્યો. "બે વર્ષ પહેલાં એક દિવસ તારા પપ્પાના હાથમાં તારા ક્રેડિટ કાર્ડની નોટિસ અને હપ્તાના કાગળો આવી ગયા હતા. એમને સમજાઈ ગયું હતું કે તું મોટા પગારમાં દેખાડો કરવા પાછળ જ બધું વાપરી નાખે છે, તારી પાસે ખરાબ સમય માટે કોઈ બચત જ નથી."
કેતન નીચી નજરે સાંભળતો રહ્યો.
"તારા પપ્પા તને સીધું કહીને તારું મન દુભાવવા નહોતા માગતા," ભારતીબેને આગળ કહ્યું. "એટલે જ તું મોંઘી ભેટ લાવે તો એ પાછી મોકલી દેતા, જેથી તારા પર ખોટા હપ્તાનો ભાર ન વધે. અને પોતે જૂનાં કપડાં ને ચપ્પલ ચલાવીને એક એક રૂપિયો જોડતા રહ્યા. એ હંમેશાં મને કહેતા કે જો ક્યારેક અચાનક કોઈ આફત આવી પડશે, તો મારો દીકરો કોઈની સામે હાથ ન ફેલાવે એ જોવું મારી ફરજ છે."
એ જ વખતે અરવિંદભાઈ હાથમાં ચાના બે કપ લઈને ત્યાં આવ્યા.
કેતન તરત ઊભો થઈ ગયો. તે પિતાની સામે જોઈ પણ શકતો નહોતો. જન્મદિવસની રાતે કહેલા પોતાના દરેક કડવા શબ્દ તેને કાંટાની જેમ ખૂંચી રહ્યા હતા.
તેણે પિતાના હાથમાંથી ચાના કપ લઈને બાજુ પર મૂક્યા અને સીધો અરવિંદભાઈના પગમાં ઝૂકી પડ્યો.
"માફ કરી દો પપ્પા..." કેતન રડી પડ્યો. "મેં તમને કેટલું ખોટું સંભળાવ્યું! હું તો ખાલી દેખાડામાં જીવતો રહ્યો, અને તમે અમારા ભવિષ્યની ચિંતામાં તમારી પોતાની ખુશીઓ પણ રોકી દીધી."
અરવિંદભાઈએ તરત બંને હાથે દીકરાને ઊભો કરીને છાતીએ લગાવ્યો.
"અરે ગાંડા, બાપ પોતાનાં છોકરાંની ઢાલ બને એમાં માફી શેની? બસ, આજના દિવસથી એક વાત યાદ રાખજે. કમાણી કેટલી મોટી છે એના કરતાં મુશ્કેલીના સમયે કેટલું કામ આવે છે એ વધારે મહત્ત્વનું હોય છે."
કેતને આંસુ લૂછતાં માથું હલાવ્યું. એ રાત્રે હોસ્પિટલની લોબીમાં તેણે પોતાની ઘડિયાળ સામે નહીં, પણ પિતાના જૂના ચપ્પલ સામે જોયું. તેને સમજાઈ ગયું હતું કે જીવનની અસલી કિંમત દેખાડામાં નહીં, પણ પરિવાર માટે સાચવેલી જવાબદારીમાં હોય છે.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.