વીજળીનો ઝબકારો થાય તેમ તેના મનમાં દસ વર્ષ જૂની ઘટનાઓ તરવરી ઉઠી. લગ્ન કરીને તે સાસરે ગઈ હતી. ગામડાનું ઘર, વડીલોની હાજરી, ભાઈ-ભાભી, બાળકો… બધું કેવું હળવાશભર્યું હતું. તેની સાસુ સવારથી સાંજ સુધી ઘરના કામોમાં પરોવાયેલી રહેતી, વહુ-દીકરીઓને પૂરી સ્વતંત્રતા આપતી. પણ લીલાને એ બધું ગમતું નહોતું. તેને પોતાની રીતે ઘર ચલાવવું હતું, પોતાનો ધારો કરવો હતો. આ સ્ટોરી https://justgujjuthings.xyz ની માલિકીની છે અને કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે.
ધીમે ધીમે, લીલાએ ઘરનો કબજો લેવાનું શરૂ કર્યું. સૌથી પહેલાં તેણે રસોડું પોતાના હાથમાં લીધું. સાસુના સમયના વાસણો, મસાલાના ડબ્બા – બધું તેણે બદલાવી નાખ્યું. સાસુ કંઈક કહેવા જાય, તો તે તરત જ બોલી ઉઠતી, ‘બા, હવે નવી રીત પ્રમાણે ચાલવું જોઈએ. જુની પદ્ધતિથી તો રોગ જ થાય!’ સાસુ નિસાસો નાખીને ચૂપ થઈ જતા. પછી તેણે પોતાના સામાન માટે જગ્યા કરી, સાસુની પેટીને ભંડકિયામાં ધકેલી દીધી. ‘આ જૂની પુરાણી વસ્તુઓ શા માટે રાખવી? જગ્યા રોકે છે!’ તે કહેતી.
સાસરામાં મહેમાનોનો ધસારો રહેતો. દીકરા-દીકરીઓ, સગાં-વહાલાં – બધા આવતા-જતા રહેતા. પણ લીલાને તે ન ગમતું. તેણે ધીમે ધીમે સૌને ઘરથી વિમુખ કરી દીધા. ‘આપણે આખો દિવસ નોકરી-ધંધા કરીએ અને પછી મહેમાનોની આગતા-સ્વાગતા કરીએ? આપણે શું એવા નવરા છીએ?’ તેના આવા શબ્દો સાંભળીને ધીમે ધીમે સૌએ આવવાનું બંધ કર્યું. સાસુ-સસરાની આંખોમાં ઉદાસી છવાઈ ગઈ. તેનો પતિ પણ લીલાના આ વર્તન સામે ક્યારેય બોલી શક્યો નહીં, તે પણ એક મૂંગો સેવક બની ગયો હતો, જેમ કાનજીભાઈ આજે ગંગા સામે બન્યો હતો.
લીલાને યાદ આવ્યું, તેના લગ્નના પાંચ જ વર્ષમાં તેણે સાસરાના હસતા-રમતા ઘરને એક ‘શાંત’ અને ‘વ્યવસ્થિત’ જેલમાં ફેરવી નાખ્યું હતું. સાસુ-સસરા, જે એક સમયે ઘરના રાજા-રાણી હતા, તે પોતાના જ ઘરમાં મહેમાન બની ગયા હતા. તેમની નાની નાની ઈચ્છાઓ પણ પૂરી થતી નહોતી. તેમને પૂછ્યા વગર કોઈ નિર્ણય લેવાતો નહોતો. તે જ તો હતું ‘જેલ’નું વાતાવરણ – જ્યાં સ્વતંત્રતા નથી, જ્યાં ઈચ્છાઓનું દમન થાય છે, જ્યાં ખુશીને બદલે નિયમોનું રાજ ચાલે છે.
માના ગયા પછી, લીલાને લાગતું હતું કે ગંગાએ તેના પિયરના ઘરને જેલમાં ફેરવી નાખ્યું છે. પણ ખરેખર તો, ગંગા તો માત્ર તેનો જ પડઘો હતી! જેવું વર્તન તેણે પોતાના સાસરામાં કર્યું હતું, તેવું જ વર્તન આજે તેની ભાભી તેના પિયરમાં કરી રહી હતી. કર્મનું ફળ! આ શું તે જ હતું? આટલી મોટી ભૂલ કેવી રીતે કરી શકી તે? તેના આંખમાંથી દડ દડ આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેને ગંગા પર ગુસ્સો આવતો હતો, પણ હવે તે ગુસ્સો પોતાના પર જ ઉતર્યો. પોતે જ તો બીજાનું ઘર છીનવી લીધું હતું, બીજાની ખુશીઓ પર તાળું મારી દીધું હતું.
લીલાને લાગ્યું કે તે જ પથ્થર દિલની હતી, ગંગા નહીં. ગંગા તો કદાચ તેનામાંથી જ શીખી હતી. કે પછી, માણસ પોતાના અનુભવોમાંથી શીખે છે એમ જ કહેવાય છે. તેની મા, ભોળી અને પ્રેમાળ મા, તેણે ક્યારેય આ બધું જોયું હોત તો તેનું હૃદય કેટલું દુઃખ્યું હોત! અને તેના સાસુ-સસરા… બિચારા… તેમણે કેટલું સહન કર્યું હશે? તેમને તેમના જ ઘરમાં પરાયા કરી દીધા હતા. આ સ્ટોરી તમે https://justgujjuthings.xyz પર વાંચી રહ્યા છો.
એક અદભુત શાંતિ તેના મનમાં છવાઈ ગઈ. આ શાંતિ પસ્તાવાની હતી, આત્મજ્ઞાનની હતી. તેણે કાનજીભાઈ કે ગંગા સામે જોયું નહીં. તે સીધી રૂમમાં ગઈ. બીજે જ દિવસે સવારે સૂર્યનો પ્રથમ કિરણ જમીન પર પડ્યો તે પહેલાં લીલાએ પોતાનો ફોન ઉપાડ્યો. ધ્રુજતા હાથે તેણે પોતાના પતિનો નંબર ડાયલ કર્યો. ‘મારે ઘરે પાછું જવું છે… અને મારે બા-બાપુજીની માફી માંગવી છે. આખી જીંદગીની…’ તેનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો. આ પસ્તાવો માત્ર શબ્દોનો નહોતો, આ તો હૃદયનો પુકાર હતો. દીકરીની ઘરવાપસીએ તેને સાચા અર્થમાં પોતાની જાતની ઓળખ કરાવી હતી.