પોતાના પગારથી વોશિંગ મશીન લાવનાર વહુ પર સાસુએ કેમ વરસાવ્યો ભયાનક ક્રોધ...

ગેલેરીમાં મુકાયેલા નવા, ચમકતા વોશિંગ મશીનનો દરવાજો બંધ કરીને ગીતા જેવી પાવરનું બટન દબાવવા ગઈ, ત્યાં જ એક જોરદાર ઝટકા સાથે પ્લગ સોકેટમાંથી ખેંચાઈ ગયો.

ગીતાએ ચમકીને પાછળ જોયું. સામે સાસુ ચંપાબેન ઊભાં હતાં. તેમના ચહેરા પર અણગમો અને ક્રોધ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.

ચંપાબેને હાથમાં પકડેલો પેલો જૂનો લાકડાનો ભારે ધોકો અને સાબુનું ચોસલું બાથરૂમના દરવાજે ફર્શ પર એટલા જોરથી પટક્યા કે એનો અવાજ આખી ગેલેરીમાં ગૂંજી ઊઠ્યો.

"આ ઘરમાં આ વીજળી વેડફવાના અને આળસ કરવાના નાટક નહીં ચાલે, ગીતા!" ચંપાબેનનો અવાજ તીખો થઈ ગયો. "તારા હાથમાં તારા પોતાના પગારના પૈસા આવી ગયા એટલે તું હવે મહારાણી બની ગઈ? આ મશીનમાં કપડાં ક્યારેય ચોખ્ખા નથી થતાં. આપણા ખાનદાનનો નિયમ છે કે કપડાં હાથેથી ઘસીને અને ધોકો પછાડીને જ ધોવાય! જા, બાથરૂમમાં બેસીને આ ટબ ભરેલાં કપડાં હાથેથી ધો, જેમ રોજ ધોતી હતી!"

ગીતા પેલા છૂટા પડેલા પ્લગ સામે અને પછી જમીન પર પડેલા પેલા લાકડાના ધોકા સામે જોઈ રહી. તેનું હૈયું ભરાઈ આવ્યું.

આ વોશિંગ મશીન તેણે કોઈ શોખ ખાતર નહોતું ખરીદ્યું.

તે એક ખાનગી શાળામાં શિક્ષિકા તરીકે નોકરી કરતી હતી. સવારે સાત વાગ્યે શાળાએ પહોંચવાનું હોય, છતાં તે રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠતી હતી. ઘરમાં છ સભ્યો હતા. સસરાના ભારે કુર્તા-લેંઘા, જેઠના જીન્સ, અશોકના કપડાં અને ઘરની ભારે ચાદરો તથા ટુવાલો.

દરરોજ બે કલાક સુધી ઠંડા પાણીમાં બેસીને, પલાળેલાં કપડાં પર સાબુ ઘસીને, ધોકા મારી-મારીને તેના હાથની આંગળીઓની ચામડી છોલાઈ ગઈ હતી. નખના મૂળિયાંમાંથી લોહી નીકળતું હતું અને કમરમાં એવો અસહ્ય દુખાવો થતો હતો કે શાળામાં ઊભા રહીને ભણાવતી વખતે તેની આંખોમાંથી આંસુ આવી જતાં હતાં.

તેણે પોતાના ચાર મહિનાના પગારમાંથી એક-એક રૂપિયો બચાવીને, પરિવારના ખર્ચમાંથી એક પણ પૈસો લીધા વગર આ મશીન ખરીદ્યું હતું જેથી સવારના બે કલાકનો શારીરિક ત્રાસ ઓછો થઈ શકે.

પણ ચંપાબેન માટે આ મશીન એક સુવિધા નહીં, પણ વહુની 'આળસ' અને એમની જૂની પરંપરાનું અપમાન હતું.

ઓરડામાંથી ગીતાનો પતિ અશોક બહાર આવ્યો. તેણે પરિસ્થિતિ જોઈને ચંપાબેનને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, "બા, ગીતા પોતાના પગારમાંથી આ મશીન લાવી છે. એણે આપણા ઘરના કોઈ પૈસા નથી વાપર્યા. એ સવારે નોકરીએ જાય છે, એનાથી આટલો બધો શ્રમ નથી થતો. એને મશીનમાં કપડાં ધોવા દો ને!"

ચંપાબેને અશોક સામે આંખો કાઢી, "તારા બાપની કમાણી નથી એટલે શું ઘરમાં મનમાની કરવાની? જ્યારે હું વહુ બનીને આ ઘરમાં આવી હતી ત્યારે તારી દાદી મને કડકડતી ઠંડીમાં સવારે ચાર વાગ્યે કૂવે મોકલતી હતી! મેં ચાલીસ વર્ષ સુધી આખા કુટુંબના કપડાં હાથેથી ધોયા છે. મારી કમર ક્યારેય નથી તૂટી. આ આજકાલની ભણેલી છોકરીઓને બે કપડાં ધોવામાં આભ તૂટી પડે છે! જો વહુ મશીન વાપરશે તો આખા કુટુંબમાં મારી આબરૂ જશે. લોકો કહેશે કે સાસુએ વહુને માથે ચડાવી દીધી છે!"

ગીતાએ પોતાના બંને હાથ આગળ કર્યા. તેની આંગળીઓ પર સાબુના કારણે પડેલા લાલ ચકામા અને ચીરા સાફ દેખાતા હતા.

"મમ્મીજી, મારા હાથ જુઓ," ગીતાનો અવાજ ધ્રૂજી રહ્યો હતો. "ડૉક્ટરે મને સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે આ કેમિકલવાળા ડીટરજન્ટથી મને એક્ઝિમા થઈ ગયો છે. જો હું સતત પાણીમાં હાથ રાખીશ તો આંગળીઓમાં ઇન્ફેક્શન વધી જશે. શું સ્ત્રીનું શરીર માત્ર ઘસાઈ જવા માટે જ બન્યું હોય છે? જો વિજ્ઞાને આપણું કામ સરળ કરવા માટે કોઈ સાધન બનાવ્યું છે, તો એનો ઉપયોગ કરવો એ ગુનો કેવી રીતે બની ગયો?"

"હા, ગુનો જ છે!" ચંપાબેને મોં ફેરવી લીધું. "જે કામ હાથેથી ન થાય એમાં કોઈ બરકત ન હોય. આ મશીનને હું હાથ પણ નહીં અડાડવા દઉં!"

ગીતા એક શબ્દ પણ ન બોલી. તેણે આંસુ લૂછી નાખ્યા. તે ચૂપચાપ તૈયાર થઈને શાળાએ જવા નીકળી ગઈ. તેણે પેલા ટબમાં પડેલા કપડાંને હાથ પણ ન લગાવ્યો.

ગીતાના ગયા પછી ચંપાબેનનો અહંકાર ઘવાયો. તેમને લાગ્યું કે વહુએ એમની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.

તેમણે અશોક અને સસરા સામે સાબિત કરવું હતું કે જૂની પેઢી કેટલી મજબૂત હતી અને વહુ કેટલી કામચોર હતી.

ચંપાબેને સાડીનો છેડો કમરે બાંધ્યો. "હું પોતે બધા કપડાં ધોઈશ! આ ઘરમાં કોઈ મશીનની જરૂર નથી. હું બતાવીશ કે ઘર કેવી રીતે ચલાવાય!"

ચંપાબેન બાથરૂમમાં ગયાં.

તેમણે નીચા પાટલા પર બેસીને, કપડાંનું મોટું ટબ ખેંચ્યું. અંદર પાણી ભરેલી ભારે ચાદરો અને જાડા ટુવાલ હતા.

શરૂઆતની પંદર મિનિટ તો તેમણે ઉત્સાહમાં ધોકો પછાડ્યો. પણ ઉંમર કોઈનો પક્ષ નથી લેતી. બોસઠ વર્ષનું શરીર હવે યુવાની જેવું નહોતું રહ્યું.

જેવી તેમણે પાણીથી લથબથ ભારે રજાઈનું કવર બંને હાથે પકડીને નિચોવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, તેમના કરોડરજ્જુના નીચેના મણકામાં એક ભયાનક અવાજ થયો: 'કડક!'

એક અસહ્ય, તીક્ષ્ણ કળતર તેમના કમરથી લઈને પગ સુધી વીજળીના કરંટની જેમ દોડી ગઈ.

ચંપાબેનના મોઢામાંથી એક કરુણ ચીસ નીકળી ગઈ, "ઓ બાપ રે!"

તેમના હાથમાંથી ભીનું કપડું છૂટી ગયું. પીડા એટલી ભયાનક હતી કે તેમનાથી ઊભા થવાનું તો દૂર, બેસી પણ ન શકાયું. તેમની કમર જકડાઈ ગઈ હતી. તેઓ લપસીને બાથરૂમના ભીના ફ્લોર પર એક તરફ ઢળી પડ્યાં.

ચીસ સાંભળીને અશોક અને સસરા દોડતાં આવ્યા.

બાથરૂમમાં ચંપાબેનને કણસતાં જોઈને બંનેના હોશ ઊડી ગયા. અશોકે માંડ માંડ માતાને ઊંચકીને બેડરૂમના પલંગ પર સુવડાવ્યાં. ચંપાબેન દર્દથી રડી રહ્યાં હતાં, તેમનો શ્વાસ રૂંધાતો હતો.

તરત જ ઑર્થોપેડિક ડૉક્ટરને બોલાવવામાં આવ્યા.

ડૉક્ટરે તપાસ કરીને તાત્કાલિક પેઇનકિલરનું ઇન્જેક્શન આપ્યું અને એક્સ-રે જોઈને ગંભીર ચહેરે કહ્યું:

"કમરનો મણકો ખસી ગયો છે અને નસ દબાઈ ગઈ છે. આ ઉંમરે આટલું વજનદાર ધોવાનું કામ કોણ કરે છે? જો નસ થોડી વધારે દબાઈ ગઈ હોત તો આખી જિંદગી પથારીવશ રહેવું પડત! આમને ઓછામાં ઓછો એક મહિનો સંપૂર્ણ બેડરેસ્ટ કરવો પડશે. નીચે બેસવાની કે વજન ઊંચકવાની સખત મનાઈ છે."

ડૉક્ટર ગયા પછી ચંપાબેન પલંગ પર લાચાર બનીને પડ્યાં હતાં. તેમની આંખોમાંથી પીડાના આંસુ વહી રહ્યા હતા.

બપોરે બે વાગ્યે ગીતા શાળાએથી ઘેર આવી. તેને જેવી ખબર પડી, તે પોતાના હાથની બેગ મૂકીને સીધી સાસુના રૂમમાં દોડી ગઈ.

ગીતાના ચહેરા પર કોઈ જૂનો ગુસ્સો નહોતો, કોઈ બદલાની ભાવના નહોતી. માત્ર એક સાચી ચિંતા હતી.

તેણે ચંપાબેનના માથા પર વહાલથી હાથ ફેરવ્યો. "મમ્મીજી, તમને બહુ દુખાવો થાય છે ને? તમે કેમ આવું જોખમ લીધું?"

ચંપાબેને ક્ષોભથી આંખો મીંચી લીધી. તેમને લાગતું હતું કે ગીતા હવે ટોણા મારશે કે 'જોયું ને, પડી ગયા ને ખાડામાં!'

પણ ગીતાએ એવું કશું જ ન કર્યું. તેણે રસોડામાં જઈને સાસુ માટે ગરમ સૂપ બનાવ્યો, પોતાના હાથે ચમચીથી પીવડાવ્યો અને ડૉક્ટરે આપેલી દવાઓ સમયસર આપી.

સાંજે ગીતા ગેલેરીમાં ગઈ.

તેણે પેલું વોશિંગ મશીન ચાલુ કર્યું. મશીનનો પ્લગ ભરાવ્યો. બાથરૂમમાં પડેલાં તમામ ભારે કપડાં, ચાદરો અને ટુવાલ મશીનમાં નાખ્યા.

એક હળવા અવાજ સાથે મશીન ફરવા લાગ્યું. કોઈ ઘોંઘાટ વગર, કોઈ શારીરિક પીડા વગર, ગણતરીની ચાલીસ મિનિટમાં તમામ કપડાં એકદમ સ્વચ્છ થઈને, સુકાઈને બહાર નીકળી ગયાં. ગીતાએ માત્ર દસ મિનિટમાં બધાં કપડાં દોરી પર સૂકવી દીધાં.

આ આખું દ્રશ્ય ચંપાબેન પોતાના બેડરૂમના દરવાજામાંથી જોઈ રહ્યાં હતાં.

તેમના કાનમાં ગીતાના શબ્દો ગૂંજવા લાગ્યા: 'જો વિજ્ઞાને આપણું કામ સરળ કરવા કોઈ સાધન બનાવ્યું છે, તો એનો ઉપયોગ કરવો એ ગુનો કેવી રીતે બની ગયો?'

ચંપાબેનની આંખોમાંથી પશ્ચાત્તાપના આંસુ વહી નીકળ્યા.

તેમને પહેલીવાર સમજાયું કે જે પીડા એમણે પોતાની સાસુના જમાનામાં કૂવે જઈને ભોગવી હતી, તે કોઈ 'સંસ્કાર' નહોતા, તે માત્ર એક જૂની મજબૂરી હતી. અને એ જ મજબૂરી અને ત્રાસને તેઓ પરંપરાનું નામ આપીને પોતાની નિર્દોષ વહુ પર થોપી રહ્યાં હતાં!

પોતાના હાથ-પગ તોડીને, શરીરને રિબાવીને કામ કરવું એ સંસ્કાર નથી, પણ બદલાતા સમય સાથે નવી ટેક્નોલોજીને અપનાવીને પરિવારનું સ્વાસ્થ્ય સાચવવું એ સાચી સમજદારી છે.

સાંજે ગીતા સાસુ માટે હળદરવાળું ગરમ દૂધ લઈને રૂમમાં આવી.

ચંપાબેને ધ્રૂજતા હાથે ગીતાનો હાથ પકડી લીધો. તેમની આંખોમાં સાચો પસ્તાવો હતો.

"મને માફ કરી દે, વહુ..." ચંપાબેનનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો. "હું મારા જૂના જમાનાના ખોટા અહંકારમાં એટલી અંધ થઈ ગઈ હતી કે મને તારા હાથના ચીરા અને તારી કમરનો દુખાવો ક્યારેય ન દેખાયો. મારી સાસુએ મારી સાથે અન્યાય કર્યો એટલે હું પણ તારી સાથે એ જ ક્રૂરતા કરી રહી હતી. હું ભૂલી ગઈ હતી કે દુઃખ સહન કરવું એ કોઈ મહાનતા નથી."

ગીતાએ સાસુના આંસુ લૂછ્યાં, "મમ્મીજી, તમે વડીલ છો, માફી ન માંગો. મને માત્ર એટલું જોઈતું હતું કે તમે સમજો કે હું કામથી નથી ભાગતી, હું માત્ર મારા શરીરને સાચવવા માંગતી હતી."

ચંપાબેને અશોક તરફ જોયું, "અશોક, પેલો લાકડાનો ધોકો બહાર કચરામાં ફેંકી દેજે. હવેથી આ ઘરમાં બધાં કપડાં આ મશીનમાં જ ધોવાશે. મારી વહુ શિક્ષિકા છે, એનું કામ બાળકોનું ભવિષ્ય ઘડવાનું છે, આખો દિવસ ધોકા પછાડવાનું નહીં!"

અશોક અને સસરાના ચહેરા પર એક અદભુત સ્મિત આવી ગયું.

તે સાંજે ઘરમાંથી પેઢીઓ જૂની કઠોર રૂઢિચુસ્તતાનો અંત આવ્યો હતો અને પરસ્પર સંવેદનશીલતા તથા આધુનિક સમજણનો એક પવિત્ર ઉજાસ પથરાઈ ચૂક્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.