સવારે બધા માટે ચા બનાવવાની વહુએ ચોખ્ખી ના પાડી દેતાં જ ઘરમાં કેમ મચી ગયો હંગામો...

દીવાનખંડમાં અખબારના પાના ફેરવવાનો અવાજ વારંવાર આવતો હતો. પિતાજી પ્રવીણભાઈ દર બે મિનિટે ચશ્મા ઉપર ચડાવીને રસોડા તરફ તાકી રહ્યા હતા. સોફા પર બેઠેલાં સાસુ જયશ્રીબેનની અકળામણ તેમના ચહેરા પર સ્પષ્ટ દેખાતી હતી, અને ચિરાગ પોતાના મોબાઈલમાં સમય જોતાં જોતાં પગ હલાવી રહ્યો હતો.

છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી આ ઘરમાં સવારનો એક નિશ્ચિત ક્રમ હતો.

સવારે સવા છ વાગ્યે ચાર અલગ-અલગ સ્વાદની ચા ટેબલ પર પહોંચી જતી: પ્રવીણભાઈ માટે ખાંડ વગરની આદુવાળી કડક ચા, જયશ્રીબેન માટે અડધી ચમચી ખાંડ અને લીલી ચાવાળી આછી ચા, ચિરાગ માટે આખી મલાઈવાળી એલચીવાળી ચા, અને નાના ભાઈ માટે સાદી દૂધવાળી ચા.

પણ આજે સાત વાગી ગયા હોવા છતાં, રસોડામાંથી ગેસના ચૂલાનો અવાજ કે આદુ-એલચીની કોઈ સુગંધ નહોતી આવી રહી.

જયશ્રીબેનથી હવે સહન ન થયું. તેઓ સોફા પરથી ઊભાં થયાં અને અણગમા સાથે રસોડા તરફ ડગલાં ભર્યાં.

"ધારા! સાત વાગી ગયા છે, હજુ સુધી ચાની તપેલી પણ ગેસ પર નથી ચડી? તારા સસરા અડધા કલાકથી પેપર લઈને બેઠા છે, ચિરાગને ઑફિસ જવાનું મોડું થાય છે. તારું ધ્યાન ક્યાં છે આજે?"

જયશ્રીબેન રસોડાના ઉંબરે પહોંચ્યાં અને અંદરનું દ્રશ્ય જોઈને તેમના પગ ત્યાં જ જમીન સાથે જકડાઈ ગયા.

રસોડાના નાના ડાઇનિંગ ટેબલ પર ધારા આરામથી ખુરશી પર બેઠી હતી. તેની સામે ગરમાગરમ પૌંઆની એક પ્લેટ હતી અને બાજુમાં વરાળ કાઢતો ચાનો કપ પડ્યો હતો. તે અત્યંત શાંતિથી, એક-એક કોળિયો ચાવીને પોતાનો નાસ્તો કરી રહી હતી.

ગેસનો ચૂલો સાવ બંધ હતો. પરિવાર માટે બનતી પેલી મોટી ચાની તપેલી રસોડાની રેક પર સાવ ખાલી અને સૂકી પડી હતી!

જયશ્રીબેનના હોશ ઊડી ગયા. તેમનો પારો ક્ષણાર્ધમાં સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

"ધારા! આ શું અવિવેક છે?" જયશ્રીબેનનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી ઊઠ્યો. "ઘરના વડીલો બહાર ભૂખ્યા-તરસ્યા બેઠા છે અને તું અહીં પોતાના માટે એકલી નાસ્તો બનાવીને ખાવા બેસી ગઈ? વહુ થઈને તને પહેલાં પોતાના પેટનો વિચાર આવ્યો? તારા સંસ્કાર ક્યાં ગયા?"

અવાજ સાંભળીને ચિરાગ અને પ્રવીણભાઈ પણ દોડીને રસોડાના દરવાજે આવી પહોંચ્યા.

ચિરાગે ટેબલ પર બેઠેલી ધારા સામે જોયું. તેના ચહેરા પર ગુસ્સો અને આશ્ચર્ય બંને હતા. "ધારા, તારું મગજ ઠેકાણે છે કે નહીં? મારે આજે સવારે સાડાસાતે મીટિંગ છે. તું અમને બધાને ચા આપ્યા વગર એકલી કેવી રીતે નાસ્તો કરી શકે?"

ધારાએ ચમચી પ્લેટમાં મૂકી. તેણે નેપકીનથી પોતાનું મોં લૂછ્યું અને અત્યંત ધીમેથી ચાનો એક ઘૂંટડો ભર્યો.

તે ઊભી થઈ. તેના ચહેરા પર ન તો કોઈ ગભરાટ હતો, ન કોઈ ગુસ્તાખી. માત્ર એક અતિશય શાંત, ગંભીર અને વર્ષોના દર્દમાંથી જન્મેલી અડગતા હતી.

તેણે ચિરાગ, જયશ્રીબેન અને પ્રવીણભાઈ ત્રણેયની આંખોમાં વારાફરતી જોયું.

"કારણ કે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં આ ઘરમાં કોઈએ મને ક્યારેય એ નથી પૂછ્યું કે 'ધારા, તેં સવારે કશું ખાધું છે કે તારું પેટ ખાલી છે?'"

ધારાનો અવાજ એટલો ધીમો પણ સોયની જેમ તીક્ષ્ણ હતો કે રસોડામાં એક ક્ષણ માટે સન્નાટો છવાઈ ગયો.

જયશ્રીબેને ભવાં ચડાવ્યાં, "આ શું નવો ડ્રામા શરૂ કર્યો છે તેં? વહુઓ બધાને ખવડાવીને જ જમે, એ તો સંસારનો નિયમ છે!"

"નિયમ?" ધારાના હોઠ પર એક દર્દભરી કડવી સ્મિત આવી ગઈ. "મમ્મીજી, એ સંસારનો નિયમ નથી, એ તમારી સગવડ અને મારી ઉપેક્ષાનો નિયમ છે. લગ્ન પછીના પહેલા દિવસથી હું રોજ સવારે સાડા પાંચ વાગ્યે ઊઠું છું. તમારા બધાની પસંદગી મુજબ ચાર અલગ-અલગ પ્રકારની ચા બનાવું છું. બધાને ગરમ નાસ્તો પીરસું છું, ટિફિન ભરું છું, કચરા-પોતા કરું છું અને વાસણ સાફ કરું છું."

ધારાની આંખોમાં આંસુ ધસી આવ્યા, પણ તેણે પોતાનો અવાજ નબળો ન પડવા દીધો.

"જ્યારે તમે બધા સોફા પર બેસીને ચા અને ગરમ નાસ્તો માણતા હો છો, ત્યારે મારી બનાવેલી ચા રસોડાના પ્લેટફોર્મ પર ઠરીને બરફ થઈ જતી હોય છે. બપોરે બાર વાગ્યા સુધી હું ભૂખ્યા પેટે એક પગે દોડતી રહું છું. જ્યારે હું જમવા બેસું છું ત્યારે થાળીમાં વધેલી સૂકી રોટલી અને ઠંડુ શાક હોય છે. શું આ ત્રણ વર્ષમાં એક પણ સવારે તમારામાંથી કોઈએ મને પ્રેમથી એટલું પૂછ્યું છે કે 'ધારા, કામ પછી કરજે, પહેલાં બે બિસ્કિટ ખાઈ લે'?"

ચિરાગનું મોઢું સહેજ ખુલ્લું રહી ગયું. તેની નજર નીચી થઈ ગઈ.

"ગઈકાલની જ વાત લો," ધારાએ આગળ કહ્યું. "ગઈકાલે સવારે અગિયાર વાગ્યે ભૂખ અને કમજોરીના કારણે મને ભયાનક ચક્કર આવ્યા. હું સિંક પાસે ફસડાઈ પડી અને મારા હાથમાંથી ચમચી છટકીને નીચે પડી. ત્યારે હોલમાંથી મમ્મીજીનો અવાજ આવ્યો હતો: 'ધારા, વાસણ સંભાળીને ધોજે, તૂટી જશે!' મમ્મીજી, તમને સ્ટીલની ચમચી તૂટવાની ચિંતા હતી, પણ અંદર ઊભેલી માણસ જીવતી છે કે મરી ગઈ એ જોવાની પણ તમને જરૂર ન લાગી!"

જયશ્રીબેનનો ચહેરો ક્ષણાર્ધમાં ફિક્કો પડી ગયો. તેમની પાસે કોઈ જવાબ નહોતો.

"અને ચિરાગ, તું?" ધારાએ પોતાના પતિ સામે જોયું. "ગઈકાલે તું ઑફિસે જતો હતો ત્યારે તેં મને કહ્યું હતું કે 'દહીં બહુ ખાટું છે, જરાય મજા ન આવી.' તેં એ ન જોયું કે તારી સામે ઊભેલી તારી પત્નીના હોઠ સુકાઈ ગયા હતા અને એના પગ ધ્રૂજતા હતા. તમે બધાએ મને આ ઘરની વહુ નહીં, માત્ર એક ઓટોમેટિક મશીન સમજી લીધી છે, જેમાં બટન દબાવો એટલે ગરમ ચા અને ખાવાનું બહાર આવે! પણ મશીનને પણ વીજળીની જરૂર પડે છે. હું તો હાડચામની બનેલી માણસ છું."

રસોડાની બહાર ઊભેલા પ્રવીણભાઈનું માથું શરમથી સાવ ઝૂકી ગયું. તેમને યાદ આવ્યું કે રોજ સવારે છાપું વાંચતાં વાંચતાં તેઓ ચા માટે કેટલી અધીરાઈ બતાવતા હતા, પણ એમણે ક્યારેય એ નહોતું જોયું કે એ ચા બનાવીને લાવનાર દીકરીના પોતાના પેટમાં અન્નનો દાણો ગયો છે કે નહીં.

"આજથી આ ઘરમાં ચા અને નાસ્તો ત્યારે જ બનશે જ્યારે હું પહેલાં શાંતિથી બેસીને મારું ભોજન લઈ લઈશ," ધારાએ અત્યંત મક્કમ અવાજે આખરી નિર્ણય સંભળાવી દીધો. "જો મારી ભૂખ અને મારા સ્વાસ્થ્યની આ ઘરમાં કોઈ કિંમત ન હોય, તો તમારી ભૂખ સંતોષવાનો ઠેકો પણ મેં એકલાએ નથી લીધો. મારે પણ જીવવું છે, અને હું પણ આ પરિવારની એટલી જ હકદાર સભ્ય છું જેટલા તમે બધા છો."

આટલું કહીને ધારાએ પોતાની પ્લેટ સાફ કરી અને પાણીનો ગ્લાસ પીધો.

જયશ્રીબેને ક્રોધથી પ્રવીણભાઈ સામે જોયું, "જોયું તમે? વહુ આપણી સામે આવીને શરતો મૂકે છે! આ તો કળિયુગ આવી ગયો!"

"જયશ્રી, બસ કર હવે!"

પ્રવીણભાઈનો અવાજ એટલો ગંભીર અને કડક હતો કે જયશ્રીબેનની જીભ ત્યાં જ અટકી ગઈ.

પ્રવીણભાઈ ધીમા પગલે રસોડાની અંદર આવ્યા. તેમની આંખોમાં અપરાધભાવના આંસુ હતા.

તેમણે ધારાના માથે ધ્રૂજતો હાથ મૂક્યો. "દીકરી, તેં આજે અમારી આંખો ખોલી નાખી. અમે બધા સંસ્કાર અને પરંપરાના ખોટા અહંકારમાં એટલા આંધળા થઈ ગયા હતા કે અમારા જ ઘરની લક્ષ્મી ભૂખી રહીને અમારી સેવા કરતી રહી અને અમે ક્યારેય એની સામે જોવાની તસ્દી પણ ન લીધી."

પ્રવીણભાઈ આગળ વધ્યા અને એમણે ગેસનો ચૂલો સળગાવ્યો. એમણે જાતે ચાની તપેલી લીધી અને પાણી મૂક્યું.

ચિરાગ દોડીને પિતા પાસે ગયો, "પપ્પા, તમે શું કરો છો? લાવો હું બનાવું છું."

"ના ચિરાગ, આજે હું બનાવીશ," પ્રવીણભાઈએ દીકરાના ખભા પર હાથ મૂક્યો. "અને કાલથી આ ઘરમાં સવારની ચા કોઈ એક વ્યક્તિ નહીં બનાવે. આપણે બધા સાથે મળીને બનાવીશું. અને જ્યાં સુધી ઘરની વહુ પોતાની થાળી લઈને આપણી સાથે ટેબલ પર નહીં બેસે, ત્યાં સુધી આ ઘરમાં કોઈનો નાસ્તો શરૂ નહીં થાય."

ચિરાગ ધીમા પગલે ધારા પાસે આવ્યો. તેણે ધારાના બંને હાથ પકડી લીધા. તેની આંખો પસ્તાવાના આંસુથી છલકાતી હતી.

"ધારા, મને માફ કરી દે," ચિરાગનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો. "હું તારી પીડાને ક્યારેય સમજી ન શક્યો. હું એટલો સ્વાર્થી બની ગયો હતો કે મને માત્ર મારી જ સુવિધા દેખાતી હતી. આજ પછી તારે ક્યારેય પોતાની ભૂખ મારીને અમારી સેવા નહીં કરવી પડે."

જયશ્રીબેન પણ રસોડાના દરવાજે ઊભાં રહીને નીચું જોઈ રહ્યાં હતાં. તેમને સમજાયું કે વહુના અસ્તિત્વને નજરઅંદાજ કરીને ચલાવાતા રિવાજો એ સંસ્કાર નથી, પણ એક અમાનવીય ક્રૂરતા હતી.

તે સવારે રસોડામાં ચા થોડી મોડી બની, પણ એ ચામાં કોઈ એક સ્ત્રીના ઉજાગરા અને ભૂખનું દર્દ નહોતું ભળેલું. એ ચામાં પરસ્પર આદર, કદર અને સાચી સમાનતાનો એક નવો, મીઠો સ્વાદ ભળેલો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.