સાસુની તિજોરીમાંથી ગાયબ થયેલા સાત તોલાના કંદોરાનો આરોપ જ્યારે વહુ પર આવ્યો ત્યારે...

"આ લાલ મખમલનું બોક્સ ખાલી કેમ છે, શ્રદ્ધા?"

કૌશિકાબેને તિજોરીના અંદરના લોકરનું ખાનું ખુલ્લું રાખીને જ ડ્રેસિંગ ટેબલ પર એ ખાલી બોક્સ પટક્યું. અવાજમાં કોઈ ચીસાચીસ નહોતી, પણ એક એવો સણસણતો કટાક્ષ હતો જે સવારના દસ વાગ્યાના શાંત ઘરમાં વીજળીની જેમ ત્રાટક્યો. એ બોક્સમાં સાત તોલાનો પારંપરિક કંદોરો રહેતો હતો—જે કૌશિકાબેનના સાસુ વખતનો હતો અને ગયા મહિને જ ઘરના વાસ્તુપૂજન વખતે શ્રદ્ધાને પહેરવા માટે અપાયો હતો.

શ્રદ્ધાએ રસોડામાંથી બહાર આવીને હાથમાં પકડેલો કિચન ટોવેલ બાજુ પર મૂક્યો. તેણે એ લાલ બોક્સ સામે જોયું. "બા, પૂજા પત્યા પછી મેં એ કંદોરો તમારા હાથમાં જ સોંપ્યો હતો. તમે જાતે જ તિજોરીમાં મૂક્યો હતો."

"હું મારી પોતાની તિજોરીમાંથી વસ્તુ ગાયબ કરું એવી પાગલ નથી થઈ હજુ," કૌશિકાબેને પોતાના ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું. એમની નજર સોફા પર બેસીને ઓફિસની ઇમેઇલ્સ ચેક કરી રહેલા દીકરા મનોજ તરફ વળી. "મનોજ, તું જરા અહીં આવ તો. જો તારી પત્નીની હોશિયારી. ગયા અઠવાડિયે એના ભાઈની નવી ઓફિસનું ઓપનિંગ હતું ત્યારે એ બે દિવસ માટે ગઈ હતી. ત્યાર પછી આ લોકર ખૂલ્યું જ નથી."

મનોજ લેપટોપ બંધ કરીને ઊભો થયો. એણે એક ક્ષણ માટે શ્રદ્ધા સામે જોયું અને પછી ખાલી બોક્સ તરફ. તેના ચહેરા પર ગુસ્સા કરતાં પણ વધુ એક અણગમતી ચિંતા તરી આવી. "શ્રદ્ધા, જો કોઈ કારણસર તારે જરૂર પડી હોય અને તેં કોઈને આપ્યો હોય, તો ચોખ્ખું કહી દે. આ ઘરમાં કોઈ તને જેલમાં નથી મોકલવાનું. પણ ખોટું ન બોલ."

શ્રદ્ધાના હોઠ સહેજ બીડાઈ ગયા. આ ઘરમાં લગ્ન થઈને આવ્યાને હજુ અગિયાર મહિના જ થયા હતા. જ્યારે પણ ઘરમાં કોઈ નાની-મોટી વસ્તુ આડીઅવળી થતી, ત્યારે પહેલી આંગળી આપોઆપ તેના તરફ જ ચીંધાતી. એણે ન તો કોઈ મોટેથી દલીલ કરી, ન તો કોઈ આજીજી કરી. એણે ફક્ત એટલું જ કહ્યું, "મેં એ કંદોરો લીધો નથી. અને મારા પિયરમાં કોઈને કોઈના દાગીનાની જરૂર નથી. તમે લોકરના બીજા ખાના તપાસ્યા?"

"બીજા ખાનામાં મારી બધી વસ્તુઓ સલામત છે," કૌશિકાબેને ત્વરિત જવાબ આપ્યો. "ફક્ત એ જ વસ્તુ ગાયબ છે જે તારા હાથમાં ગઈ હતી. ગયા મહિને તારા ભાઈના બિઝનેસમાં ખોટ ગઈ હતી એ વાત તેં જ ફોન પર કરી હતી ને? મને બધી ખબર પડે છે. ઘરની લક્ષ્મી પારકા ઘરે પહોંચાડવાની આ રીત મને મંજૂર નથી."

વાતાવરણ એટલું બોઝિલ થઈ ગયું હતું કે ડ્રોઇંગ રૂમમાં પડેલી ઘડિયાળનો ટિક-ટિક અવાજ પણ સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો. મનોજે કબાટ તરફ જઈને ફરી એકવાર નજર દોડાવી, પણ લોકર ખરેખર ખાલી હતું. શ્રદ્ધા ચૂપચાપ ડાઇનિંગ ટેબલ પાસે ઊભી રહી. તેણે જોયું કે પતિની આંખોમાં પણ હવે શંકાના પડછાયા ઘેરાઈ રહ્યા હતા. પુરુષ જ્યારે બંને પક્ષો વચ્ચે ફસાય છે, ત્યારે સૌથી સહેલો રસ્તો સામેવાળાને ગુનેગાર માની લેવાનો હોય છે.

બરાબર એ જ ક્ષણે દરવાજાની ડોરબેલ વાગી.

બે વાર ઘંટડી વાગ્યા પછી મનોજે દરવાજો ખોલ્યો. બહાર સફેદ લિનનનો કુર્તો પહેરેલો એક આધેડ વયનો માણસ ઊભો હતો. હાથમાં લેધરની નાની બ્રીફકેસ હતી અને ચહેરા પર ઓળખીતી નમ્રતા હતી. એ માણસ ઝવેરી બજારના જાણીતા સોની હસમુખભાઈ હતા, જે છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી આ પરિવારના કૌટુંબિક દાગીના બનાવતા આવ્યા હતા.

"અરે, હસમુખભાઈ? તમે આ સમયે?" મનોજે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.

હસમુખભાઈએ અંદર પગ મૂક્યો અને કૌશિકાબેનને હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યા. "બેન, પ્રણામ. હું સીધો દુકાનેથી જ આવું છું. મને થયું કે ફોન પર વાત કરવા કરતાં રૂબરૂ આવીને મળી લઉં તો સારું."

કૌશિકાબેનના ચહેરા પરનો ગુસ્સો ક્ષણવાર માટે અટકી ગયો. એમણે શ્રદ્ધા તરફ એક તીખી નજર ફેંકી, જાણે કહેતાં હોય કે બહારના માણસ સામે તમાશો નથી કરવો. એમણે સ્વસ્થ થઈને કહ્યું, "આવો હસમુખભાઈ, બેસો. શું કામ હતું? કોઈ નવું કેટાલોગ લાવ્યા છો?"

"ના બેન, કોઈ નવું કેટાલોગ નથી," હસમુખભાઈ સોફા પર બેઠા અને પોતાની બ્રીફકેસ ખોલી. "હું પેલો સાત તોલાનો કંદોરો લઈને આવ્યો છું, જે ગઈકાલે સાંજે મારી દુકાને આવ્યો હતો."

ઓરડામાં અચાનક વીજળી પડી હોય એવો સોપો પડી ગયો.

કૌશિકાબેન એક ડગલું આગળ વધ્યાં. એમની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. એમણે તરત જ શ્રદ્ધા તરફ જોઈને વિજયી સ્મિત આપ્યું, "જોયું મનોજ! મેં નહોતું કહ્યું? ચોરી પકડાઈ ગઈ! હસમુખભાઈ, આ વહુએ જ તમને વેચવા આપ્યો હતો ને? કેટલા રૂપિયા આપ્યા તમે આને?"

હસમુખભાઈ આ અણધાર્યા હુમલાથી સહેજ અવાક થઈ ગયા. એમણે ચશ્મા નાક પરથી સરખા કર્યા અને કૌશિકાબેન સામે જોયું. "બેન, તમે શું બોલો છો? વહુ બેટા તો મારી દુકાને ક્યારેય પગ પણ નથી મૂક્યો. હું તો એમને ઓળખતો પણ નથી."

મનોજ આગળ આવ્યો. "તો પછી આ કંદોરો તમારી પાસે આવ્યો ક્યાંથી, હસમુખભાઈ? આ તો અમારા ઘરનો જૂનો દાગીનો છે."

હસમુખભાઈએ ટેબલ પર એક લાલ કપડામાં લપેટેલો એ જ કંદોરો મૂક્યો. સોનાની ઝીણી કોતરણી સવારના તડકામાં ચમકી રહી હતી. સાથે એમણે એક નાની રસીદ અને એક ઓળખપત્રની ઝેરોક્ષ પણ ટેબલ પર મૂકી.

"ગઈકાલે સાંજે મારી દુકાને એક યુવાન આવ્યો હતો," હસમુખભાઈએ અત્યંત ગંભીર અવાજે વાત માંડી. "એણે કહ્યું કે અમારે તાત્કાલિક કેશની જરૂર છે એટલે આ કંદોરો ઓગાળીને એના પૈસા કરી આપો. મેં જ્યારે દાગીનો હાથમાં લીધો, ત્યારે પાછળની કડી પાસે અમારો જૂનો હોલમાર્ક અને તમારા સસરાજીના નામના બે અક્ષર કોતરેલા હતા. હું આ કંદોરો ઓળખી ગયો કારણ કે આ મારા પિતાજીએ જાતે ઘડ્યો હતો."

"કોણ હતો એ છોકરો?" મનોજે પૂછ્યું, તેનો અવાજ સહેજ ધ્રૂજી રહ્યો હતો.

"એણે પોતાનું નામ સાહિલ બતાવ્યું હતું," હસમુખભાઈએ ઓળખપત્રની ઝેરોક્ષ મનોજ તરફ સરકાવી. "પણ નિયમ મુજબ મેં એની પાસેથી આધારકાર્ડ માંગ્યું. એણે જે આધારકાર્ડ આપ્યું, એના પર નામ હતું—ધવલ શાહ."

ધવલનું નામ સાંભળતાં જ કૌશિકાબેનના પગ નીચેથી જાણે ધરતી સરકી ગઈ. તેમનો હાથ સોફાના હાથા પર ટેકા વગર રહી ન શક્યો.

ધવલ એટલે કૌશિકાબેનનો સગો નાનો ભાઈ. જે આ જ શહેરમાં રહેતો હતો, શેરબજારના મોટા દાવાઓ કરતો હતો અને કૌશિકાબેન માટે હંમેશાં 'જીવથી પણ વહાલો ભાઈ' હતો. ઘરના દરેક નિર્ણયમાં ધવલની સલાહ લેવાતી અને કૌશિકાબેન હંમેશાં કહેતાં કે 'મારો ભાઈ ક્યારેય ખોટું ડગલું ન ભરે.'

"ધવલ?" મનોજે ઝેરોક્ષ હાથમાં લીધી. એના પર એના પોતાના મામાનો જ ફોટો હતો. "મામા તમારી દુકાને આ કંદોરો વેચવા આવ્યા હતા?"

"હા, મનોજભાઈ," હસમુખભાઈએ ખુલાસો કર્યો. "એમણે કહ્યું કે જીજીએ, એટલે કે કૌશિકાબેને પોતે આ કંદોરો વેચીને રોકડા લાવવા કહ્યું છે કારણ કે ઘરમાં કોઈ મેડિકલ ઈમરજન્સી છે. પણ મને શંકા ગઈ. કૌશિકાબેન આટલો જૂનો દાગીનો વેચે અને મને એક ફોન પણ ન કરે? એટલે મેં ધવલભાઈને કહ્યું કે સોનું જૂનું છે, કસોટી કરવી પડશે અને પૈસા કાલે સવારે ચેકથી મળશે. એમણે કંદોરો મારી પાસે છોડી દીધો. હું આજે સવારે સીધો અહીં જ આવ્યો છું એ પૂછવા કે... બેન, ખરેખર તમારે આ કંદોરો વેચવો છે? અને જો વેચવો જ હતો, તો તમે મને સીધો ફોન કેમ ન કર્યો?"

ઓરડામાં હવે એવો સન્નાટો હતો જેમાં શ્વાસ લેવાનો અવાજ પણ ભારે લાગતો હતો.

કૌશિકાબેન પથ્થરની મૂર્તિની જેમ સ્થિર ઊભાં રહ્યાં. તેમના મગજમાં છેલ્લા બે દિવસની ઘટનાઓ એક પછી એક ગોઠવાવા લાગી. પરમદિવસે બપોરે ધવલ ઘરે આવ્યો હતો. એણે કહ્યું હતું કે એને કૌશિકાબેનના જૂના કબાટમાંથી કોઈ પ્રોપર્ટીના કાગળો જોવા છે જે પિતાજીના વખતના હતા. કૌશિકાબેને પોતે જ ચાવી આપી હતી અને પોતે રસોડામાં ચા બનાવવા ગયાં હતાં. ધવલે ચા પીધી, થોડી આડીઅવળી વાતો કરી અને અડધા કલાકમાં નીકળી ગયો હતો.

જે લોકરની ચાવી પર કૌશિકાબેન આખી જિંદગી ગર્વ કરતાં હતાં, એ ચાવી એમણે પોતે જ પોતાના ભાઈના હાથમાં સોંપી હતી. અને જ્યારે વસ્તુ ગાયબ થઈ, ત્યારે એમણે પોતાના ભાઈ પર એક ક્ષણ માટે પણ શંકા ન કરી, પણ સીધો આક્ષેપ એ છોકરી પર મૂકી દીધો જે આ ઘરમાં હજુ માંડ પોતાના પગ જમાવી રહી હતી.

મનોજે ટેબલ પર પડેલી આધારકાર્ડની ઝેરોક્ષ જોઈ. પછી એણે પોતાની માતા સામે જોયું. તેની આંખોમાં કોઈ ગુસ્સો નહોતો, ફક્ત એક ઊંડી નિરાશા હતી. "બા, તમે શ્રદ્ધા પર આરોપ મૂકતાં પહેલાં એક સેકન્ડ માટે પણ વિચાર્યું હતું? તમે એના પિયર સુધી પહોંચી ગયાં. એના ભાઈની આબરૂ પર સવાલ ઉઠાવી દીધા. અને અસલી ચોર કોણ નીકળ્યું? તમારો પોતાનો સગો ભાઈ, જેના વખાણ કરતાં તમે થાકતાં નહોતાં."

કૌશિકાબેન કશું બોલી ન શક્યાં. તેમનું મોં સુકાઈ ગયું હતું. જે અહંકાર અને વર્ચસ્વ સાથે તેઓ અડધો કલાક પહેલાં ડ્રેસિંગ ટેબલ પર બોક્સ પછડાતાં હતાં, એ બધું જ એક કાગળના ટુકડા સામે વેરવિખેર થઈ ગયું હતું.

હસમુખભાઈ પરિસ્થિતિની ગંભીરતા પામી ગયા. એમણે કંદોરો લાલ કપડામાં બાંધીને ટેબલની વચ્ચે મૂક્યો. "બેન, આ અમાનત તમારી છે. પરિવારની વાત છે એટલે હું વચ્ચે નથી પડતો. પણ દાગીનો સચવાઈ ગયો છે, એ સારું થયું. હું હવે રજા લઉં."

હસમુખભાઈ ધીમા પગલે બહાર નીકળી ગયા અને દરવાજો આપોઆપ બંધ થયો.

ઓરડામાં ત્રણ જણા બાકી રહ્યા. કૌશિકાબેને ધીમેથી માથું ઊંચું કર્યું. એમની નજર શ્રદ્ધા તરફ ગઈ. શ્રદ્ધા હજુ પણ ડાઇનિંગ ટેબલ પાસે જ ઊભી હતી. એના ચહેરા પર કોઈ વિજયનો ગર્વ નહોતો, ન તો સાસુને નીચા જોવાનો કોઈ બદલો લેવાનો ભાવ હતો. એની આંખોમાં ફક્ત એક સવાલ હતો—કે આ ઘરમાં વહુનું સ્થાન હંમેશાં શંકાના દાયરામાં જ કેમ રહે છે?

"શ્રદ્ધા..." કૌશિકાબેને માંડ અવાજ કાઢ્યો.

"બા, તમારે મને કંઈ કહેવાની જરૂર નથી," શ્રદ્ધાએ શાંત પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું. તેનો અવાજ સહેજ પણ કાંપતો નહોતો. "દાગીનો પાછો આવી ગયો છે, એ સારી વાત છે. પણ આજે જો હસમુખભાઈ અહીં ન આવ્યા હોત, તો આખી જિંદગી આ ઘરમાં હું જ ચોર ગણાત. તમે કદાચ ક્યારેય સાબિત ન કરી શક્યા હોત, પણ તમારા મનમાં હું હંમેશાં એ વહુ રહી હોત જેણે સાસુનો કંદોરો વેચી માર્યો."

મનોજ શ્રદ્ધાની નજીક ગયો. "શ્રદ્ધા, મને માફ કરી દે. મારે તારા પર શંકા નહોતી કરવી જોઈતી."

શ્રદ્ધાએ મનોજ સામે જોયું. "વાત માફીની નથી, મનોજ. વાત વિશ્વાસની છે. જ્યારે કોઈ બહારની વ્યક્તિ પર આરોપ મૂકવો સહેલો હોય, ત્યારે આપણે સૌથી પહેલાં એને જ નિશાન બનાવીએ છીએ કારણ કે એ આપણું પોતાનું લોહી નથી હોતું. આજે જો તમારા મામાની જગ્યાએ મારો ભાઈ હોત, તો શું તમે આટલી શાંતિથી ઊભા રહ્યા હોત?"

મનોજ પાસે આ વાતનો કોઈ જવાબ નહોતો.

શ્રદ્ધાએ ટેબલ પર પડેલો કંદોરો ઉપાડ્યો. તેણે એ કંદોરો કૌશિકાબેનના હાથમાં મૂકી દીધો. એ સ્પર્શમાં કોઈ કડવાશ નહોતી, પણ એક એવી દીવાલ ચણાઈ ચૂકી હતી જે કદાચ સહેલાઈથી તૂટવાની નહોતી.

"આ તમારી અમાનત છે, બા. આને એવી જગ્યાએ રાખજો જ્યાં તમારા પોતાના લોકોની નજર ન પડે. કારણ કે બહારના લોકો તો ફક્ત ચોરી કરે છે, પણ પોતાના લોકો જ્યારે ચોરી કરે ત્યારે વિશ્વાસ પણ સાથે લઈ જાય છે."

શ્રદ્ધા રસોડા તરફ ચાલી ગઈ. કૌશિકાબેન પોતાના હાથમાં રહેલા એ ભારે સોનાના કંદોરાને જોઈ રહ્યાં. એ સોનું એટલું ઠંડું લાગતું હતું, જાણે કોઈ પથ્થર હાથમાં પકડ્યો હોય. સાત તોલાનું એ ઘરેણું પાછું તો આવી ગયું હતું, પણ એ ઘરની અંદર જે સંબંધોનું અસલી મૂલ્ય હતું, એ કદાચ કાયમ માટે ઓગળી ચૂક્યું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.