બાના ગયા પછી બે બહેનો વચ્ચે એક નાનકડા રૂમ માટે વિવાદ થયો, પણ બારી ખોલતાં જ...

"આ રૂમનું ભાડું મહિને પંદર હજાર આવી શકે એમ છે દીપા, અને તું કહે છે કે આમાં કલર પણ નથી કરાવવો?"

પૂર્વીએ પોતાના હાથમાં પકડેલી ઇંચિટેપ ફોલ્ડ કરી અને અવાજમાં અકળામણ સાથે નાની બહેન સામે જોયું. અમદાવાદના નવરંગપુરા વિસ્તારમાં આવેલું બાનું આ જૂનું બે માળનું મકાન બંને બહેનોના નામે થયું તેને માંડ મહિનો થયો હતો. નીચેનો ભાગ કોઈ આર્કિટેક્ટ ફર્મને ઓફિસ માટે ભાડે આપવાની વાત લગભગ નક્કી થઈ ચૂકી હતી. સોદો સારો હતો, પણ અડચણ પહેલા માળે ખૂણામાં આવેલી પેલી નાનકડી નવ બાય દસની રૂમ પાસે આવીને અટકી ગઈ હતી.

દીપાએ રૂમના જૂના સાગના બારણા પર હાથ મૂક્યો. બારણા પર પીતળની સાદી સ્ટોપર લાગેલી હતી, જેને વર્ષોથી કોઈ તાળું મરાયું નહોતું. "મેં તને કાલે પણ કહ્યું હતું, પૂર્વી. બાકીનું આખું ઘર તારે જે રીતે તોડવું હોય કે રિનોવેટ કરવું હોય એની મને કોઈ ના નથી. પણ આ એક ઓરડી જેવી છે એવી જ રહેશે. ન તો કોઈ ભાડુઆત અહીં પગ મૂકશે, ન આની એક પણ દીવાલ પર નવો કલર થશે."

"કારણ તો કહેવું પડશે ને તારે?" પૂર્વીએ પોતાનું પર્સ ટેબલ પર મૂકતાં કહ્યું. તેનો સ્વર વ્યવહારુ અને સીધો હતો. "આપણે બંને સરખાં હિસ્સેદાર છીએ. તું અહીં રહેવાની નથી, હું મુંબઈ શિફ્ટ થઈ ચૂકી છું. બંધ મકાનમાં સીલન બેસશે, ઉધઈ લાગશે. અને સૌથી મોટી વાત, પેલો ક્લાયન્ટ આખી પ્રોપર્ટી સાથે માંગે છે. એને અહીં સર્વર રૂમ બનાવવો છે. તું કોઈ અતાર્કિક જીદ પકડીને બેસી રહે અને આખો ડીલ કેન્સલ થાય એ યોગ્ય નથી."

દીપા ચૂપ રહી. તેણે રૂમનું બારણું સહેજ ધકેલ્યું. અંદરથી જૂના ચૂના અને પુસ્તકોની જાણીતી ગંધ બહાર આવી. રૂમ સાવ સાદો હતો. એક સાદી સિંગલ ખાટલી, જૂની લાકડાની રૅક, એક નાનો ટેબલ-લેમ્પ અને બારી પાસે મૂકેલી સાદી લાકડાની ખુરશી. દીવાલો પર જૂનો આછો પીળો ડિસ્ટેમ્પર હતો, જેના પર વર્ષોના ભેજ અને સમયના નિશાન ચોખ્ખા દેખાતા હતા.

પૂર્વી અંદર આવી અને ચારેય તરફ નજર ફેરવી. "આ રૂમમાં એવું શું છે જે મને નથી ખબર? બા જ્યારે જીવતી હતી ત્યારે પણ તું કલાકો સુધી અહીં બેસી રહેતી. મને હંમેશાં લાગતું કે તું બા સાથે વાતો કરે છે. પણ બા તો નીચેના મોટા રૂમમાં સૂતાં. તો આ ખૂણાના રૂમ સાથે તારું શું વળગણ છે?"

"તને ખરેખર લાગે છે કે આ મારી કોઈ નકામી જીદ છે?" દીપાએ બારીના કાચ પર જામેલી ધૂળ તરફ જોતાં પૂછ્યું.

"મને માત્ર તર્ક સમજાય છે, દીપા." પૂર્વીએ સોફા તરફ ઈશારો કર્યો. "આપણે બંને વ્યવહારુ દુનિયામાં જીવીએ છીએ. બાના ગયા પછી આપણે બંનેએ પ્રેક્ટિકલ નિર્ણયો લીધા છે. મ્યુનિસિપલ ટેક્સ, મેન્ટેનન્સ અને લીગલ ટ્રાન્સફરનું બધું કામ મેં સંભાળ્યું છે. તું મને કોઈ કારણ આપ્યા વગર એક લાખ રૂપિયાનું વાર્ષિક નુકસાન સહન કરવાનું કહે છે."

દીપા ધીમેથી ટેબલ પાસે ગઈ. ટેબલના ડ્રોઅરમાંથી તેણે કોઈ દસ્તાવેજ કે જૂની ડાયરી ન કાઢી, માત્ર એક સાદું પ્લાસ્ટિકનું પેકિંગ બોક્સ બહાર મૂક્યું. બોક્સમાં જૂની પેન્સિલો, એક કટર અને ત્રણ-ચાર વપરાયેલી નોટબુકો હતી. તેણે બોક્સ ખોલ્યા વગર જ ટેબલ પર રહેવા દીધું.

"પૂર્વી, તને યાદ છે તેં જ્યારે બારમા ધોરણ પછી ફેશન ડિઝાઇનિંગ માટે પુણે જવાનું નક્કી કર્યું હતું ત્યારે ઘરમાં શું થયું હતું?" દીપાએ પૂછ્યું.

પૂર્વીના ચહેરા પર થોડો અણગમો દેખાયો. "હા, પપ્પા ગુજરી ગયાને માંડ બે વર્ષ થયાં હતાં. ઘરમાં પૈસાની ખેંચ હતી. પણ બાએ ક્યાંકથી વ્યવસ્થા કરી આપી હતી. એમાં આ રૂમનો શું સંબંધ?"

"બાએ કોઈ વ્યવસ્થા બહારથી નહોતી કરી," દીપાનો અવાજ એકદમ સ્થિર હતો. "બા પાસે કોઈ એવી બચત નહોતી વધી જે તારી ત્રણ વર્ષની હોસ્ટેલ અને કોલેજ ફી ભરી શકે. આ રૂમ બાનો નહોતો. આ રૂમ પપ્પાના ગયા પછી બાએ ભાડે આપ્યો હતો."

પૂર્વી ચોંકી ગઈ. "ભાડે? કોને? મેં ક્યારેય આ ઘરમાં કોઈ અજાણ્યા માણસને રહેતો નથી જોયો."

"કારણ કે તું સવારે આઠ વાગ્યે કોચિંગ ક્લાસ જતી રહેતી અને સાંજે મોડેથી આવતી," દીપાએ કહ્યું. "અને જે માણસ અહીં રહેતો હતો, એ સવારે સાત વાગ્યે નીકળી જતો અને રાત્રે દસ વાગ્યે આવતો. એ માત્ર રાત્રે ઊંઘવા માટે આ રૂમ વાપરતો. એક પ્રોફેસર હતા, જે યુનિવર્સિટીમાં વિઝિટિંગ લેક્ચરર તરીકે આવતા. બાએ એમને શરત મૂકી હતી કે ઘરના કોઈ કામમાં એમની હાજરી ન દેખાવી જોઈએ. એમનું જે ભાડું આવતું, એમાંથી તારી દર મહિનાની ફીનો હપ્તો જતો હતો."

પૂર્વી ક્ષણભર માટે સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. તેણે રૂમની ખાટલી તરફ જોયું. પણ તરત જ તેની વ્યવહારુ બુદ્ધિ પાછી આવી. "ભલે, માની લીધું કે ભૂતકાળમાં આ રૂમ ભાડે અપાયો હતો અને એનાથી મારી ફી ભરાઈ. તો આજે આ રૂમ ખાલી રાખીને તું શું સાબિત કરવા માંગે છે? એ વાતને પંદર વર્ષ થઈ ગયાં."

"વાત ત્યાં પૂરી નથી થતી," દીપા આગળ વધી અને લાકડાની રૅક પાસે ઊભી રહી. "તું પુણે ગઈ, તારું કેરિયર બન્યું. પછી તું મુંબઈ સેટલ થઈ ગઈ. તારા લગ્ન થયા. એ પછીના દસ વર્ષ બા આ ઘરમાં સાવ એકલી હતી."

"હું દર દિવાળીએ આવતી હતી, દીપા. અને હું દર મહિને બાના એકાઉન્ટમાં પૈસા ટ્રાન્સફર કરતી હતી," પૂર્વીએ પોતાનો બચાવ કરતાં કહ્યું. અવાજમાં સહેજ તીખાશ ભળી હતી.

"હા, તું પૈસા મોકલતી હતી. અને હું અઠવાડિયે એક વાર આંટો મારી જતી. પણ પૈસાથી રાતનો એકાંત નથી કપાતો, પૂર્વી." દીપાએ રૅકના બીજા ખાના તરફ ઈશારો કર્યો. "બા જ્યારે છેલ્transferલા પાંચ વર્ષમાં અસ્થમાના કારણે નીચે ઊતરી નહોતી શકતી, ત્યારે એણે આ રૂમ પોતાના માટે પસંદ કર્યો હતો. નીચેનો મોટો બેડરૂમ નહીં, પણ આ નાનો રૂમ. કેમ ખબર છે?"

પૂર્વી કશું બોલી શકી નહીં.

"કારણ કે આ રૂમની બારીમાંથી સામેની સોસાયટીનો આખો ગેટ દેખાય છે. બા આ ખુરશી પર બેસી રહેતી. દિવસ આખો. એ જોતી કે કોણ આવે છે, કોના ઘરે મહેમાન આવ્યા, કોના બાળકો રમવા નીકળ્યા. અને સૌથી વધારે, એ આ બારીમાંથી તારી રાહ જોતી હતી. તું જ્યારે પણ અચાનક સરપ્રાઈઝ આપવા આવતી, ત્યારે સૌથી પહેલાં તારી ટેક્સી આ બારીમાંથી બાને દેખાતી."

દીપાએ ખુરશીની પીઠ પર હાથ ફેરવ્યો. "બાએ પોતાના છેલ્લા દિવસો આ રૂમમાં કાઢ્યા હતા. તું જ્યારે છેલ્લે આવી ત્યારે બા હોસ્પિટલમાં એડમિટ હતી. તું સીધી હોસ્પિટલ પહોંચી હતી. તને ખબર પણ નથી કે હોસ્પિટલ જતાં પહેલાં બાએ મને આ રૂમમાં બોલાવીને શું કહ્યું હતું."

પૂર્વીની નજર દીપાના ચહેરા પર સ્થિર થઈ ગઈ. હૉલમાંથી આવતો વાહનોનો અવાજ જાણે ઓગળી ગયો હતો.

"બાએ મને કહ્યું હતું કે 'પૂર્વી આવશે એટલે આ ઘર વેચવાની કે મોટો ફેરફાર કરવાની વાત કરશે. એને રોકતી નહીં. એનું જીવન મુંબઈમાં છે, એને આગળ વધવા દેજે. પણ આ એક ઓરડી... આ ઓરડીમાં મેં મારી આખી જિંદગીના સૌથી મુશ્કેલ અને સૌથી શાંત દિવસો કાઢ્યા છે. જો શક્ય હોય તો આને અડતી નહીં. જ્યારે પણ તારા મનમાં અજંપો થાય, અહીં આવીને અડધો કલાક બેસી જજે.'"

દીપાએ પૂર્વી સામે જોયું. "પૂર્વી, તારે આખો નીચેનો ભાગ ભાડે આપવો છે, આપી દે. જે પૈસા આવે એ તું રાખજે, મારે એમાંથી એક રૂપિયો નથી જોઈતો. પણ આ એક રૂમ હું કોઈ સર્વર રૂમ કે કેબલના વાયરોનો અડ્ડો બનવા નહીં દઉં. આ ઘરમાં આપણી પાસે બાની યાદ તરીકે માત્ર ફોટા જ બચ્યા છે, પણ આ રૂમમાં બાનું અસ્તિત્વ છે. આ કોઈ જીદ નથી, આ મારી મર્યાદા છે."

પૂર્વી ધીમેથી ચાલીને બારી પાસે ગઈ. તેણે બહાર જોયું. સામે સોસાયટીનો રસ્તો, ગેટ અને વૃક્ષો ચોખ્ખાં દેખાતાં હતાં. પૂર્વીને યાદ આવ્યું કે જ્યારે પણ તે મુંબઈથી ટેક્સી લઈને આવતી, ઘરનો દરવાજો હંમેશાં ખુલ્લો જ મળતો હતો. બા ક્યારેય દરવાજો ખોલવા માટે રાહ નહોવડાવતી. એ હંમેશાં તૈયાર જ ઊભી રહેતી. પૂર્વી અત્યાર સુધી વિચારતી હતી કે બાને કદાચ કારનો અવાજ સંભળાઈ જતો હશે. તેને આજે સમજાયું કે કારનો અવાજ નહીં, આ બારીમાંથી દેખાતી ધૂળ ભરેલી ગાડી બાની નજરે ચડી જતી હતી.

પૂર્વીએ બારીના ફ્રેમ પર આંગળીઓ મૂકી. લાકડું થોડું ઘસાયેલું હતું, જ્યાં બા કદાચ વર્ષો સુધી કોણી ટેકવીને બેસતી હશે.

"ક્લાયન્ટ કહેતો હતો કે જો આ રૂમ નહીં મળે તો એ પાંચ હજાર ઓછા આપશે," પૂર્વીએ બહાર જોતાં જોતાં જ ખૂબ ધીમા અવાજે કહ્યું.

દીપાએ તેની પીઠ તરફ જોયું.

પૂર્વી પાછી ફરી. તેના ચહેરા પરનો બિઝનેસવુમનનો કડક ભાવ હવે નહોતો રહ્યો. તેણે પોતાના પર્સમાંથી પેલી ઇંચિટેપ પાછી અંદર મૂકી દીધી. "આપણે પાંચ હજાર ઓછા લઈશું. અને નીચેનો એગ્રીમેન્ટ પણ એ શરતે જ થશે કે પહેલા માળની આ સીડી અને આ રૂમ પર એમનો કોઈ અધિકાર નહીં રહે."

દીપા કશું બોલી નહીં, માત્ર હળવેકથી ડોક હલાવી.

પૂર્વીએ ટેબલ પર પડેલી પેલી જૂની લાકડાની ખુરશી ખેંચી. તેના પર બેસતાં પહેલાં તેણે પોતાના હાથથી તેના પર જામેલી ધૂળ સાફ કરી. તે ખુરશી પર બેઠી અને બારી બહાર જોવા લાગી. રૂમમાં કોઈ મોટો બદલાવ થયો નહોતો, પણ બંને બહેનો વચ્ચે વર્ષોથી ઊભી થયેલી વ્યવહારુ ગણતરીઓની દીવાલ તે ક્ષણે સાવ અદ્રશ્ય થઈ ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.