બપોરનો તડકો રસ્તાના ડામરને ઓગાળી રહ્યો હતો. રસ્તા પરથી ઉઠતી વરાળ. ધુમાડો. ટ્રાફિક જામ. વીરેન્દ્રની મર્સિડીઝનું એસી ફૂલ હતું. છતાં તેના કપાળ પર પરસેવો હતો. ચામડાની મોંઘી સીટ તેની પીઠ સાથે ચોંટેલી હતી. તે હાંફતો હતો. સિગ્નલ લાલ હતું. અને સમય જતો ન હતો. ગરીબી. ધૂળ. કચરો. તે કારના કાચ પાછળ સુરક્ષિત હતો. પણ અંદરથી ગૂંગળામણ થતી હતી. એક જાતનો ખાલીપો.
ફૂટપાથ પર એક છોકરો બેઠો હતો. ઉંમર માંડ આઠ કે નવ વર્ષ. તેના વાળમાં ધૂળ ભરાયેલી હતી. ચહેરો કાળો પડી ગયો હતો. તેના હાથમાં એક જૂનો ફાટેલો બૂટ હતો. તળિયું સાવ અલગ થઈ ગયું હતું. તે એક જાડી, કાટ ખાધેલી સોય અને નાયલોનના દોરાથી તેને સાંધવાની કોશિશ કરતો હતો. વારંવાર. સોય તેના નખમાં વાગતી હતી. લોહીનું એક ટીપું ફૂટપાથ પર પડ્યું. કાળી જમીન પર લાલ ડાઘ. પણ તેણે કામ ચાલુ રાખ્યું. જાણે એ કચરો જ તેની આખી દુનિયા હોય. વીરેન્દ્ર તેને જોઈ રહ્યો હતો. આંગળીઓ પરથી ટપકતું લોહી અને એ છોકરાની જીદ.
વીરેન્દ્રનો શ્વાસ અટકી ગયો. તેની છાતીમાં કંઈક તૂટી રહ્યું હતું. કોઈ અદ્રશ્ય દીવાલ. તેણે કારનું એન્જિન બંધ કર્યું. ડ્રાઈવર કંઈક બોલવા ગયો. પણ વીરેન્દ્રએ હાથ ઊંચો કરીને તેને ચૂપ કરી દીધો. તેણે દરવાજો ખોલ્યો. સીધો બળબળતા ડામર પર પગ મૂક્યો. ગરમીનું એક મોજું તેના ચહેરા પર અથડાયું. ડીઝલનો ધુમાડો તેના ફેફસાંમાં ઘૂસી ગયો.
તે ચાલતો ચાલતો ફૂટપાથ પર પહોંચ્યો. તેના મોંઘા ઈટાલિયન શૂઝ ગંદકીમાં ખરડાયા. છોકરાએ ઊંચે જોયું. તેની આંખોમાં ડર હતો. ભયાનક ડર. કદાચ તેને લાગ્યું કે આ અમીર માણસ તેને મારશે. અથવા પોલીસને બોલાવશે. ગરીબો માટે અમીરો હંમેશા એક ખતરો જ હોય છે. વીરેન્દ્રએ નીચે નમીને એ ફાટેલો બૂટ પોતાના હાથમાં લીધો. એમાંથી પરસેવાની અને ગટરની ગંધ આવતી હતી. સાવ કચરો. વીરેન્દ્રએ બૂટ દૂર રસ્તા પર ફેંકી દીધો. એક ટ્રકનું ટાયર તેના પર ફરી વળ્યું. છોકરો ચીસ પાડી ઉઠ્યો. તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. તે પોતાના ખુલ્લા પગે ગરમ જમીન પર પાછળ ખસ્યો.
અને વીરેન્દ્રએ તેનો હાથ પકડ્યો. છોકરાનું કાંડું સાવ પાતળું હતું. હાડકાં ગણી શકાય તેવું. વીરેન્દ્ર તેને ખેંચીને રસ્તાની પેલી પાર લઈ ગયો. ટ્રાફિક વચ્ચેથી પસાર થતાં હોર્નના અવાજો કાન ફાડી રહ્યા હતા. ગાળો. ધુમાડો. બધું જ ભયાનક હતું. પણ વીરેન્દ્ર રોકાયો નહીં. સામે એક જૂની દુકાન હતી. બૂટ ચપ્પલની દુકાન. બહાર પ્લાસ્ટિકના સસ્તા શૂઝ લટકતા હતા. અંદર અંધારું અને રબરની તીવ્ર વાસ હતી. ગરમ રબર અને પરસેવો.
દુકાનદાર બીડી પીતો હતો. વીરેન્દ્રને જોઈને તે ઊભો થઈ ગયો. વીરેન્દ્રના સિલ્કના શર્ટ અને ઘડિયાળ જોઈને તેને ગ્રાહકની કિંમત સમજાઈ ગઈ. વીરેન્દ્રએ છોકરાને એક લાકડાના સ્ટૂલ પર બેસાડ્યો. સ્ટૂલ પર ધૂળનો થર હતો.
“આના માપના સૌથી મજબૂત બૂટ કાઢ.” વીરેન્દ્રનો અવાજ કડક હતો.
દુકાનદારે તરત જ ચાર પાંચ બોક્સ ખોલ્યા. કેનવાસના જાડા બૂટ. છોકરો હજુ ધ્રૂજતો હતો. તેને સમજાતું ન હતું કે શું થઈ રહ્યું છે. તેના પગ કાળા અને ચીરા પડેલા હતા. પગના તળિયા ચામડા જેવા કઠણ થઈ ગયા હતા. વીરેન્દ્રએ જાતે એક બૂટ લીધો. તે નીચે બેઠો. તેના પેન્ટના ઘૂંટણ ગંદા થઈ ગયા. તેણે છોકરાના પગમાં બૂટ પહેરાવ્યો. ફિટિંગ બરાબર હતું. બીજો પગ. બીજો બૂટ.
છોકરાએ ઊભા થઈને જમીન પર પગ પછાડ્યો. તેના ચહેરા પર એક અજીબ ભાવ હતો. અવિશ્વાસ. આશ્ચર્ય. અને ખુશી. એક એવી ખુશી જે વીરેન્દ્રએ પોતાની કરોડોની ડીલ પાસ થવા પર પણ અનુભવી ન હતી. વીરેન્દ્રએ ખિસ્સામાંથી પાકીટ કાઢ્યું. પાંચસોની બે નોટ દુકાનદારના કાઉન્ટર પર ફેંકી. બાકીના પૈસા પાછા લેવાની પણ રાહ ન જોઈ. તે પાછો ફર્યો અને દુકાનની બહાર નીકળી ગયો. તેને ફરી પોતાની કારના એસીમાં જવું હતું.
પણ છોકરો તેની પાછળ દોડ્યો. નવા બૂટ રસ્તા પર અવાજ કરતા હતા. ઠક. ઠક. ઠક. તેણે વીરેન્દ્રનો શર્ટ પકડ્યો. વીરેન્દ્ર ઊભો રહી ગયો. પાછળ ફર્યો. છોકરાની આંખો હવે ડરથી ભરેલી ન હતી. તેમાં કંઈક બીજું જ હતું. બપોરના તડકામાં એ બાળકના ચહેરા પરની ધૂળ વચ્ચેથી એક નવી આશા દેખાતી હતી.
છોકરાએ શ્વાસ લીધો. તેણે સીધું વીરેન્દ્રની આંખોમાં જોયું.