બધા ગયા પણ વહુને ઘેર કેમ રાખી? જ્યારે અસલી કારણ ખબર પડી ત્યારે પતિના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ...

સાંજના છ વાગ્યે રસોડામાં કૂકરની સીટી વાગી ત્યારે નીતાએ ગેસ ધીમો કર્યો અને ટેબલ પર શાક સમારવા બેઠી. ઘરમાં એકદમ શાંતિ હતી. સાસુ મંગળાબેન બપોર પછી તૈયાર થઈને ક્યાંક ગયા હતા, પણ ક્યાં ગયા છે એ તેમણે નીતાને પૂછવાનું કે કહેવાનું જરૂરી માન્યું નહોતું. નીતા માટે આ કોઈ નવી વાત નહોતી. ઘરમાં આવતા-જતા મહેમાનો હોય કે બહારના નાના-મોટા વ્યવહાર, નીતાને છેલ્લી ઘડીએ જ જાણ કરવામાં આવતી.

સાડા સાત વાગ્યે મુખ્ય દરવાજો જોરથી ખૂલ્યો. અંદર આવતાં જ જે અવાજ સંભળાયો, તેણે નીતાના હાથમાંથી છરી રોકી દીધી.

"મોટી વહુ તો જાણે રાણી વિક્ટોરિયા છે! આખું ખાનદાન ભેગું થયું હતું અને અમારા ઘરની વહુ જ ગાયબ. લોકોએ મને પૂછી પૂછીને અધમૂઈ કરી નાખી કે તમારી વહુ કેમ નથી આવી?"

મંગળાબેનનો અવાજ આખા લિવિંગ રૂમમાં ગુંજતો હતો. તેમની પાછળ નાની વહુ પૂજા અને નીતાનો પતિ સંજય પણ અંદર આવ્યા. સંજયના મોઢા પર પણ ગુસ્સાની રેખાઓ ચોખ્ખી દેખાતી હતી.

નીતા રસોડાના દરવાજે આવીને ઊભી રહી ગઈ. તેના હાથમાં હજુ રૂમાલ હતો. "મમ્મીજી, શું થયું? કયા ફંક્શનની વાત કરો છો તમે?"

"હવે ભોળા બનવાનો ડોળ બંધ કર, નીતા," સંજયે પોતાનું જેકેટ સોફા પર ફેંકતા કહ્યું. "ફોઈના દીકરાની સગાઈ હતી આજે. આખું કુટુંબ ત્યાં હાજર હતું. મારા બધા ભાઈઓ પોતાની પત્નીઓ સાથે આવ્યા હતા, અને હું એકલો ઊભો હતો. બધા પૂછતા હતા કે નીતા કેમ નથી આવી? મારી પાસે કોઈ જવાબ નહોતો."

નીતા સ્તબ્ધ થઈને સંજય સામે જોઈ રહી. "પણ સંજય, મને કોઈએ કહ્યું જ નહોતું કે સગાઈ આજે સાંજે છે. મને તો એમ હતું કે આવતા રવિવારે છે."

"વાહ ભાઈ વાહ! હવે જૂઠું બોલીને અમારો વાંક કાઢવો છે?" મંગળાબેને હાથ હલાવીને કહ્યું. "પૂજા પણ તો ગઈ હતી ને? એને કેમ બધી ખબર હતી? આખા ઘરમાં આઠ દિવસથી વાત ચાલતી હતી. કંકોતરી પણ ટીપોય પર પડી હતી. તારે આવવું જ નહોતું એટલે તું બહાના બનાવે છે. તને મારા પિયરવાળા ગમતા જ નથી, એ આજે સાબિત થઈ ગયું."

પૂજા એક ખૂણામાં ઊભી રહીને છાનીમાની જોઈ રહી હતી. તેના ચહેરા પર એક અજીબ સ્મિત હતું. પૂજાએ ધીમા અવાજે કહ્યું, "ભાભી, મેં તો તમને કાલે રાત્રે જ કીધું હતું કે મારે પાર્લર જવાનું છે એટલે હું વહેલી નીકળી જઈશ. તમારે સમજી જવું જોઈએ ને?"

નીતાના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો. "પૂજા, તેં મને માત્ર એટલું કહ્યું હતું કે તું પાર્લર જાય છે. તેં મને એવું ક્યાં કહ્યું હતું કે સગાઈ આજે સાંજે પાંચ વાગ્યે છે અને મારે પણ તૈયાર થઈને નીકળવાનું છે? અને મમ્મીજી, તમે બપોરે ત્રણ વાગ્યે નીકળ્યા ત્યારે પણ મને માત્ર એટલું જ કહ્યું હતું કે તું સાંજે દાળ-ભાત બનાવી રાખજે."

"બસ કર હવે! સાસુ સામે જીભાજોડી કરતા શરમ નથી આવતી?" સંજયનો અવાજ વધુ મોટો થયો. "જો તારે આવવું હોત તો તેં મને સવારે ફોન કરીને પૂછ્યું હોત. તેં એક વાર પણ પૂછવાની તસ્દી લીધી? તારી આ બેદરકારીને લીધે આજે આખા સમાજમાં મારી આબરૂનો ધજાગરો થયો છે. ફોઈએ મને મોઢામોઢ કહી દીધું કે તમારી વહુ બહુ અભિમાની છે."

નીતાની આંખોમાંથી આંસુ સરી પડ્યા, પણ આ વખતે તે આંસુ લાચારીના નહોતા, વર્ષોથી સહન કરેલા અન્યાયના હતા. દર વખતે ઘરમાં કંઈક સારું-ખોટું થાય એટલે વાંક નીતાનો જ કાઢવામાં આવતો. જો નીતા પૂછવા જાય તો કહેવામાં આવતું કે તારે બધી પંચાતમાં નથી પડવાનું, અને જો ન પૂછે તો કહેવામાં આવતું કે તું ઘરમાં કોઈની પરવા નથી કરતી.

"સંજય, તમે મને આબરૂની વાત કરો છો?" નીતાનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો, પણ તેમાં એક મક્કમતા આવી ગઈ હતી. "તમે સવારે ઓફિસ ગયા ત્યારે મેં તમને પૂછ્યું હતું કે સાંજે કંઈ પ્લાન છે? તમે મને સાફ ના પાડી હતી કે આજે બહુ કામ છે એટલે મોડું થશે. મમ્મીજીએ મને સવારે લિસ્ટ પકડાવ્યું કે આટલું કરિયાણું લાવીને સાંજની રસોઈ બનાવવાની છે. જો મારે સગાઈમાં આવવાનું હતું, તો મને રસોઈ બનાવવાનું કેમ સોંપવામાં આવ્યું?"

ઘરમાં એક ક્ષણ માટે સોપો પડી ગયો. સંજયે ક્ષણવાર માટે માતા સામે જોયું.

મંગળાબેન થોડા અચકાયા, પણ તરત જ વાત વાળી લેતાં બોલ્યા, "એ તો ઘરમાં સાંજનું ખાવાનું તૈયાર રહે એટલે મેં કીધું હતું. એમાં ક્યાં મોટો ગુનો થઈ ગયો? કંકોતરી તો ઘરમાં જ હતી ને, આંખો ફોડીને વાંચી લેવી જોઈએ ને!"

નીતા ધીમા ડગલે ટીપોય પાસે ગઈ. તેણે ત્યાં પડેલા કાગળો અને પત્રોના ઢગલામાંથી પેલી કંકોતરી શોધી કાઢી. કંકોતરી ખોલીને તેણે સંજયની સામે ધરી દીધી.

"સંજય, આ કંકોતરી જરા ધ્યાનથી વાંચો."

સંજયે અકળાઈને કંકોતરી હાથમાં લીધી. "આમાં શું વાંચવાનું છે? તારીખ તો આજના દિવસની જ છે."

"તારીખ આજની છે, પણ સમય વાંચો," નીતાએ શાંત અવાજે કહ્યું.

સંજયે કંકોતરી પર નજર ફેરવી. તેના હોઠ એક ક્ષણ માટે થંભી ગયા. કંકોતરીમાં સ્પષ્ટ અક્ષરે લખ્યું હતું: 'શુભ સગાઈ સમારંભ: રાત્રે ૮:૩૦ કલાકે, ભોજન સમારંભ સાથે.'

નીતાએ ઘડિયાળ સામે જોયું. હજુ રાતના પોણા આઠ થયા હતા.

"સગાઈ તો રાત્રે સાડા આઠ વાગ્યે છે સંજય. તમે લોકો પાંચ વાગ્યે ક્યાં ગયા હતા?" નીતાએ પૂછ્યું.

સંજય ચૂપ થઈ ગયો. તેની નજર નીચી ઢળી ગઈ.

હકીકત એ હતી કે સાંજે પાંચ વાગ્યે માત્ર નજીકના સગાંઓ માટે ફોઈના ઘરે એક નાનો ચા-નાસ્તાનો મેળાવડો હતો, જેમાં માત્ર ઘરના વડીલો અને ખાસ લોકોને બોલાવ્યા હતા. મંગળાબેન અને પૂજા ત્યાં પાંચ વાગ્યે પહોંચી ગયા હતા. ત્યાં ગયા પછી ફોઈએ સહજ ભાવે પૂછ્યું હતું કે મોટી વહુ હજુ કેમ નથી દેખાતી? મંગળાબેનને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ હતી કે તેમણે નીતાને સાથે લાવવાનું વિચાર્યું જ નહોતું. પણ પોતાની ભૂલ છુપાવવા અને પોતાનો પક્ષ ભારે રાખવા માટે તેમણે ત્યાં બધા વચ્ચે એવું કહી દીધું કે નીતાને આવવાનું મન નહોતું એટલે એ ઘેર રોકાઈ ગઈ છે.

ત્યાંથી નીકળીને સંજય જ્યારે સીધો હોલ પર પહોંચ્યો, ત્યારે લોકોના સવાલોથી બચવા માટે મંગળાબેને સંજયના કાન ભરી દીધા હતા કે નીતા જાણીજોઈને નથી આવી. સંજય પણ સાચી વાત જાણ્યા વગર ગુસ્સામાં લાલચોળ થઈને ઘેર આવ્યો હતો.

નીતાએ સંજયની આંખોમાં જોયું. "બોલો સંજય, હવે તમે કેમ કંઈ નથી બોલતા? સગાઈ તો હવે શરૂ થશે. જો મારે આવવું હોત તો હું હજુ પણ સમયસર પહોંચી શકી હોત. પણ સત્ય એ છે કે તમારામાંથી કોઈને મને ત્યાં લઈ જવી જ નહોતી. જો લઈ જવી હોત તો મને સમય જણાવવામાં આવ્યો હોત, મને રસોઈ બનાવવાનું કામ ન સોંપાયું હોત."

મંગળાબેનનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો હતો. તેમણે બચાવ કરતાં કહ્યું, "અરે એ તો... ફોઈએ અચાનક ફોન કરીને કીધું કે પાંચ વાગ્યે આવી જજો, એટલે અમે ઉતાવળમાં નીકળી ગયા. એમાં આટલો મોટો તમાશો કરવાની શું જરૂર છે?"

"તમાશો મેં નથી કર્યો મમ્મીજી," નીતાએ ભારે હૈયે કહ્યું. "તમાશો તમે ઘરમાં પગ મૂકતાની સાથે જ શરૂ કર્યો હતો. મારી ભૂલ નહોતી છતાં મને ગુનેગાર બનાવી દેવામાં આવી. પૂજાને પાર્લર જવાનો સમય મળ્યો, તમને તૈયાર થવાનો સમય મળ્યો, પણ ઘરમાં આખો દિવસ ઢસરડો કરતી મોટી વહુને એક સાદો ફોન કરીને કહેવાનો સમય કોઈ પાસે નહોતો?"

સંજય પોતાના હાથમાં રહેલી કંકોતરી તરફ જોઈ રહ્યો હતો. તેને પહેલીવાર પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થઈ રહ્યો હતો. તે હંમેશાં બહારના લોકો શું કહેશે એની ચિંતામાં પોતાની પત્નીની લાગણીઓને કચડી નાખતો હતો. આજે પણ તેણે નીતાનો પક્ષ સાંભળ્યા વગર જ તેના પર આક્ષેપોનો વરસાદ વરસાવી દીધો હતો.

"નીતા..." સંજયે ધીમેથી કહ્યું, "મને સાચે જ ખબર નહોતી કે તને કોઈએ કીધું જ નથી. મને લાગ્યું કે મમ્મીએ તને કહી દીધું હશે."

"એ જ તો તકલીફ છે સંજય," નીતાની આંખોમાંથી એક આંસુ ટપકીને ગાલ પર પડી ગયું. "તમે માની લો છો. તમે હંમેશાં એવું માની લો છો કે ભૂલ મારી જ હશે. જો બહાર કોઈ મને કંઈ પૂછે તો તમે મારું સ્ટેન્ડ લેવાને બદલે મને જ દોષિત ઠેરવો છો. પારકા લોકો મહેણાં મારે એનું દુઃખ નથી થતું, પણ જ્યારે પોતાનો પતિ સાચું-ખોટું જાણ્યા વગર આંગળી ચીંધે ને, ત્યારે અંદરથી બધું તૂટી જાય છે."

પૂજા ધીમે પગલે પોતાના રૂમ તરફ સરકી ગઈ. મંગળાબેન પણ કંઈ બોલ્યા વગર સોફા પર બેસી ગયા. તેમના ચહેરા પરથી બધો ગુસ્સો ગાયબ થઈ ગયો હતો અને તેની જગ્યાએ એક ક્ષોભ આવી ગયો હતો.

સંજય આગળ વધ્યો અને નીતાનો હાથ પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "ચાલ નીતા, હજુ સાડા સાત જ થયા છે. તું તૈયાર થઈ જા. આપણે બંને સાથે જઈએ. હું બધાની સામે કહીશ કે મારી ભૂલ હતી, તારી કોઈ ભૂલ નહોતી."

નીતાએ ધીમેથી પોતાનો હાથ પાછળ ખેંચી લીધો. તેના ચહેરા પર કોઈ ક્રોધ નહોતો, ફક્ત એક ઊંડી ઉદાસી હતી.

"ના સંજય, હવે તૈયાર થઈને જવાનો કોઈ અર્થ નથી," નીતાએ મક્કમતાથી કહ્યું. "જ્યાં મારું હોવું કે ન હોવું કોઈના માટે મહત્વનું નહોતું, જ્યાં માત્ર લોકોના સવાલોના ડરથી મને યાદ કરવામાં આવી હોય, ત્યાં મારે નથી જવું. હું અહીં ઘેર જ ઠીક છું. તમારા બધા માટે ખાવાનું તૈયાર છે. તમે લોકો જઈ આવો."

નીતા પાછી ફરી અને રસોડામાં જઈને ગેસ પર મૂકેલી દાળ હલાવવા લાગી.

સંજય ત્યાં જ લિવિંગ રૂમમાં સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહ્યો. ટેબલ પર પડેલી કંકોતરી જાણે તેના અન્યાયી વલણની સાક્ષી પૂરી રહી હતી. આજે પહેલીવાર ઘરની ચાર દીવાલો વચ્ચે એક વહુએ પોતાનું અપમાન ચૂપચાપ ગળી જવાની ના પાડી દીધી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.