ભરી સભામાં સાસુએ વહુ સામે એવી શરત મૂકી કે આખો પરિવાર...

"જો તારે આ ઘરમાં સાચી વહુ બનીને રહેવું હોય તો આજે બધાની સામે નક્કી કરી લે, તું કોની દીકરી છે? પિયરની કે આ ઘરની?"

સાસુ નર્મદાબેનના અવાજમાં કોઈ ચીસ નહોતી, પણ શબ્દોમાં એવો ભાર હતો કે હૉલમાં ચાલતો ચા-નાસ્તાનો ખખડાટ એક ક્ષણમાં થંભી ગયો. પરિવારના વીસેક સગાંસંબંધીઓ બેઠા હતા. હજી હમણાં જ નવી આવેલી કારની પૂજા પતી હતી અને વાતાવરણ ખુશનુમા હતું. પણ નર્મદાબેનને લાગ્યું હતું કે આ યોગ્ય સમય છે માયાને તેની 'જગ્યા' બતાવવાનો. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી માયા પોતાના પિયરના બીમાર પિતાની સારસંભાળ માટે દર અઠવાડિયે બે દિવસ જતી હતી, જે વાત સાસુના ગળે ઊતરતી નહોતી.

માયાના હાથમાં ચાની ટ્રે હતી. તેણે ધીમેથી ટ્રે સેન્ટર ટેબલ પર મૂકી. કોઈ ધ્રૂજારી નહીં, કોઈ આંખોમાં જળજળિયાં નહીં. તેણે ફક્ત એક નજર પોતાના પતિ સમીર સામે નાખી. સમીર સોફાના છેડે બેઠો હતો, હાથમાં રહેલો મોબાઈલ તેણે ઢીલો મૂકી દીધો હતો, પણ તેની નજર જમીન તરફ ઢળેલી હતી. એ ચૂપકીદી માયા માટે નવી નહોતી.

"બા, તમે પૂછ્યું એટલે હું જવાબ જરૂર આપીશ, પણ પહેલાં એ સમજવું છે કે આ પ્રશ્ન ઊભો કેમ થયો?" માયાનો અવાજ શાંત હતો, જાણે કોઈ વ્યાવસાયિક મિટિંગમાં કોઈ જટિલ પ્રશ્નનો ઉકેલ શોધી રહી હોય.

નર્મદાબેને પોતાના સાડીનો છેડો સરખો કર્યો અને સગાંસંબંધીઓ તરફ નજર ફેરવી સમર્થન મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. "કેમ એટલે? લગ્નને ચાર વર્ષ થયાં. તારો પગ હજી અડધો ત્યાં ને અડધો અહીં રહે છે. ગયા મહિને સમીરના કાકાના દીકરાની સગાઈ હતી ત્યારે તું તારા બાપુજીના ઘૂંટણના રિપોર્ટ કઢાવવા ગઈ હતી. આ ઘરમાં કોઈ તહેવાર હોય કે પ્રસંગ, તારું મન હંમેશાં તારા બાપના ઘરે જ ભટકતું હોય છે. બે હોડીમાં પગ રાખીને ન ચલાય, માયા."

હૉલમાં બેઠેલા મોટા માસીએ ધીમેથી માથું હલાવ્યું. "વાત તો નર્મદાની સાચી છે. દીકરી પરણીને જાય પછી એનું સર્વસ્વ સાસરિયું જ ગણાય. પિયર તો પારકું ઘર કહેવાય."

માયાએ માસી તરફ જોયું નહીં. તે સીધી નર્મદાબેનની સામે આવીને ઊભી રહી. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો નહોતો, ફક્ત એક ઊંડો, વિચારશીલ ઠહરાવ હતો. તેણે ટેબલ પરથી પોતાનું પર્સ ઉપાડ્યું અને તેમાંથી એક સાદી કાગળની સ્લિપ બહાર કાઢી. લોકો વિચારી રહ્યા હતા કે કદાચ કોઈ હિસાબ હશે કે કોઈ મેડિકલ બિલ હશે, પણ માયાએ એ કાગળ ખોલ્યો પણ નહીં, માત્ર હાથમાં પકડી રાખ્યો.

"બા, ચાર વર્ષ પહેલાં જ્યારે હું આ ઘરમાં આવી, ત્યારે મારા પિતાએ તમારા હાથમાં મારો હાથ સોંપતાં એક વાત કહી હતી. કદાચ તમને યાદ નહીં હોય, પણ સમીરને યાદ હશે." માયાએ ફરી સમીર સામે જોયું, આ વખતે સમીરે નજર મિલાવી. "તેમણે કહ્યું હતું કે 'હું મારી દીકરી નથી આપી રહ્યો, હું બે પરિવારો વચ્ચે એક વિશ્વાસ મૂકી રહ્યો છું.' તમે તે દિવસે હસીને કહ્યું હતું કે હવેથી આ મારી દીકરી જ છે."

"તો દીકરી ગણીને જ હકથી પૂછું છું ને!" નર્મદાબેનનો સ્વર થોડો ઊંચો થયો, જાણે માયાની દલીલથી અકળાતા હોય. "જો તું દીકરી હોય તો પછી આ ઘરને પ્રથમ પ્રાથમિકતા મળવી જોઈએ ને? તારા પિયરવાળા પાસે બીજા પણ રસ્તા છે. તારો ભાઈ છે ત્યાં."

"મારો ભાઈ બેંગ્લોરમાં નોકરી કરે છે અને એ ત્યાંથી પૈસા મોકલે છે, પણ બાપુજીને હોસ્પિટલમાં હાથ પકડીને બેસવા માટે એક માણસ જોઈએ છે, પૈસા નહીં." માયાએ એકદમ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું. "અને હવે તમારા સવાલનો જવાબ. તમે મને પૂછ્યું કે હું કોની દીકરી છું—પિયરની કે આ ઘરની?"

આખો રૂમ શ્વાસ રોકીને સાંભળી રહ્યો હતો. બહાર રસ્તા પરથી પસાર થતી ગાડીઓનો અવાજ પણ અંદર સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો એટલી સ્તબ્ધતા છવાઈ ગઈ હતી.

"હું કોઈ એક ઘરની દીકરી બનીને બીજા ઘરની ગુનેગાર બનવા નથી આવી, બા." માયાએ હાથમાં રહેલી સ્લિપ ટેબલ પર મૂકી. એ કોઈ કાગળિયું નહોતું, સમીરના પિતાની આવતીકાલની એપોઇન્ટમેન્ટ સ્લિપ હતી, જે માયાએ પોતાના બાપુજીના ડૉક્ટર સાથે વાત કરીને ખાસ મેળવી હતી.

માયા આગળ બોલી, "જે દિવસે હું આ ઘરની વહુ બની, તે દિવસે મારા માતા-પિતાએ મને ભૂલી જવાનું વચન નહોતું લીધું. જો હું આજે મારા જન્મ આપનારા મા-બાપને ફક્ત એટલા માટે છોડી દઉં કે મારું સરનામું બદલાઈ ગયું છે, તો કાલે સવારે જ્યારે તમારી તબિયત લથડશે, ત્યારે હું તમારી સેવા કયા સંસ્કારથી કરીશ? જે સ્ત્રી પોતાના લોહીના સંબંધો સાથે બેવફાઈ કરી શકે, એ પોતાના સાસરી પક્ષ સાથે ક્યારેય વફાદાર ન રહી શકે."

નર્મદાબેનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તેમણે ટેબલ પર પડેલી સ્લિપ જોઈ. એમના પોતાના પતિ, જે છેલ્લા છ મહિનાથી પાર્કિન્સનની બીમારીથી પીડાતા હતા, તેમના સ્પેશિયાલિસ્ટ ન્યુરોલોજિસ્ટની એપોઇન્ટમેન્ટ હતી, જે મહિનાઓ સુધી મળતી નહોતી. માયાના પિતાના જૂના પરિચિત ડૉક્ટર મારફતે આ શક્ય બન્યું હતું.

"તમે મને પસંદગી કરવાનું કહો છો, બા." માયાનો અવાજ વધુ ગંભીર બન્યો, "પણ સંબંધો કોઈ ચૂંટણી નથી જ્યાં એકને મત આપીને બીજાને હરાવી દેવાય. જો હું માત્ર પિયરની દીકરી બનીને રહીશ, તો સમીર સાથે કરેલા સાત ફેરા જૂઠા પડશે. અને જો હું માત્ર આ ઘરની દીકરી બનવાનો ઢોંગ કરીશ અને મારા બીમાર પિતાને એકલા મૂકી દઈશ, તો મારી પોતાની નજરમાં હું મરી જઈશ. એક નિર્દય દીકરી ક્યારેય એક સારી વહુ કે સારી પત્ની બની શકતી નથી."

હૉલમાં બેઠેલા સગાંઓમાંથી એક વડીલે નીચી નજરે ચાનો ઘૂંટડો ભર્યો. માસી પણ કશું બોલવાની સ્થિતિમાં નહોતા રહ્યા.

માયાએ સમીર તરફ જોયું અને કહ્યું, "સમીર, ગયા અઠવાડિયે જ્યારે તારા પપ્પાને રાત્રે અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ ત્યારે હું આખી રાત એમની બાજુમાં બેસી રહી હતી. મેં એક ક્ષણ માટે પણ એવું નહોતું વિચાર્યું કે આ મારા સગા બાપુજી નથી. કેમ? કારણ કે મેં આ ઘરને મારું માન્યું છે. પણ જો આ ઘર મને મારા પિતાની દીકરી રહેવાની છૂટ નહીં આપે, તો મારે વિચારવું પડશે કે આ ઘરમાં મને વહુ બનાવીને લવાઈ છે કે કોઈ બંધુઆ મજૂર."

સમીર આખરે ઊભો થયો. તેણે પોતાની માતા તરફ જોયું. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો નહોતો, પણ એક સ્પષ્ટતા હતી. "બા, માયા સાચું કહે છે. જો માયા એના મા-બાપની ન થઈ શકે, તો એ મારી પણ ક્યારેય સાચી સાથીદાર નહીં બની શકે. તમે જેને વફાદારી સમજો છો, એ વાસ્તવમાં સ્વાર્થ છે."

નર્મદાબેન કંઈ બોલી ન શક્યા. તેમણે ટેબલ પર પડેલી એપોઇન્ટમેન્ટ સ્લિપ સામે જોયું, પછી માયાના શાંત અને અડગ ચહેરા સામે જોયું. તેમના મનમાં જે સત્તાનો અહંકાર હતો, તે તર્ક અને સત્યની સામે ઓગળી ગયો હતો. તેઓ જે પ્રશ્નથી માયાને નીચી બતાવવા માંગતા હતા, તે જ પ્રશ્ને આખા પરિવારને વિચારતા કરી દીધા હતા કે વહુ પાસેથી આપણે આખરે કેવી અપેક્ષા રાખીએ છીએ.

માયાએ રસોડા તરફ ડગલાં ભર્યાં. હૉલમાં કોઈ હલચલ નહોતી, માત્ર એક સન્નાટો હતો જે દરેકના મનમાં એક નવો વિચાર વાવી ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.