બપોરે અચાનક ઘરે આવેલા પતિએ પત્નીને જૂનું મિક્સર ઘસતાં જોઈ, પછી ખબર પડી કે...

દુકાનમાં વીજળી ગુલ થવાથી અને બહાર ધોધમાર વરસાદ શરૂ થવાથી દિનેશ તે દિવસે બપોરે અઢી વાગ્યે જ અણધાર્યો ઘરે પાછો આવી ગયો.

તેણે પોતાની ચાવીથી ધીમેથી મુખ્ય દરવાજો ખોલ્યો. હોલમાં કોઈ નહોતું, દીકરી રિયા હજી શાળાએથી આવી નહોતી. દિનેશે વિચાર્યું કે અર્ચના કદાચ બપોરે આરામ કરતી હશે, એટલે તે અવાજ કર્યા વગર પાણી પીવા માટે રસોડા તરફ ગયો.

પણ રસોડાના પાછળના બાલ્કની દરવાજેથી કંઈક ઘસવાનો અને ખટખટ અવાજ આવી રહ્યો હતો.

દિનેશે નજીક જઈને જોયું, અને તે ત્યાં જ ઊભો રહી ગયો.

બાલ્કનીના ખૂણામાં પ્લાસ્ટિકના નાના પાટલા પર બેસીને અર્ચના હાથમાં લીંબુ અને ખાવાનો સોડા લઈને તેમનું આઠ વર્ષ જૂનું મિક્સર ઘસી રહી હતી! એ જ મિક્સર, જે બે દિવસ પહેલાં જ ધુમાડો કાઢીને બંધ પડી ગયું હતું, અને જેને પસ્તીમાં આપીને નવું લાવવા માટે દિનેશે અર્ચનાને સાડા ચાર હજાર રૂપિયા આપ્યા હતા!

મિક્સરની બાજુમાં જ એક નાની ચબરખી પડી હતી, જેના પર લોકલ રિપેરિંગ દુકાનનું બસો એંસી રૂપિયાનું બિલ લખેલું હતું. તેની બાજુમાં જૂના ફાટેલા સોફા કવર અને તૂટેલી પ્લાસ્ટિકની બાસ્કેટ પડ્યાં હતાં, જેને અર્ચના હમણાં જ તાપથી કે દોરાથી સાંધી રહી હતી.

દિનેશને પોતાની આંખો પર વિશ્વાસ ન બેઠો.

"અર્ચના! આ શું કરે છે?" દિનેશનો અવાજ સાંભળીને અર્ચના ચોંકી ઉઠી.

તેના હાથમાંથી બ્રશ છૂટી ગયું. તેણે હડબડાટમાં તરત જ પેલી રિપેરિંગની ચબરખી અને જૂનું મિક્સર પાછળ સંતાડવાની કોશિશ કરી, પણ ત્યાં સુધીમાં દિનેશ અંદર આવી ગયો હતો.

"મેં તને પરમ દિવસે જ કહ્યું હતું ને કે આ ભંગાર ફેંકી દે અને નવું મિક્સર લઈ આવ!" દિનેશના અવાજમાં આશ્ચર્ય અને ગુસ્સો બંને હતાં. "આમ જૂની વસ્તુઓ ઘસી ઘસીને ચલાવવાની શી જરૂર છે? લોકો ઘરે આવે તો શું વિચારે?"

"એ... એ તો હજી ચાલે એમ હતું એટલે..." અર્ચના ગભરાઈને ઊભી થઈ ગઈ.

દિનેશની નજર હવે બાલ્કનીમાંથી ફરીને આખા ઘર પર ગઈ. આજે પહેલી વાર તેણે ઘરની વસ્તુઓને ધ્યાનથી જોવાનું શરૂ કર્યું.

તે હોલમાં આવ્યો અને તેણે બારીના પડદા નજીક જઈને જોયા. ગયા મહિને દિનેશે નવા પડદા લેવા માટે ત્રણ હજાર રૂપિયા આપ્યા હતા. દૂરથી જોતાં તેને લાગ્યું હતું કે અર્ચના નવા પડદા લગાવી લાવી છે. પણ આજે નજીક જઈને જોયું તો એ જૂના જ પડદા હતા! તડકાથી ફાટી ગયેલો નીચેનો ભાગ કાપીને અર્ચનાએ ત્યાં જૂની સાડીની સુંદર કિનારી સીવી દીધી હતી, જેથી પડદા નવા જેવા દેખાય!

દિનેશે ડાઇનિંગ ટેબલની પેલી ખુરશી તપાસી, જેનો પગ ગયા મહિને તૂટી ગયો હતો. તે નવી નહોતી. નીચેથી લોખંડની નાની પટ્ટી અને પોલિશ લગાવીને અર્ચનાએ એને મજબૂત કરી નાખી હતી! દિવાલ પરની જૂની ઘડિયાળ, રિયાની ફાટેલી સ્કૂલ બેગ, જેની ચેઇન અને તળિયું સાંધીને નવી જેવી સાફ કરેલી હતી.

દિનેશનું માથું ચકરાઈ ગયું. છેલ્લા દોઢ વર્ષથી તે જ્યારે પણ ઘરની કોઈ તૂટેલી વસ્તુ બદલવા માટે અર્ચનાને પૈસા આપતો, ત્યારે ઘર ચોખ્ખું અને સરખું દેખાતું એટલે તે માની લેતો કે અર્ચના નવો સામાન લઈ આવી હશે.

"અર્ચના, આ બધું શું ચાલે છે?" દિનેશ થોડા ઊંચા અવાજે બોલ્યો. "દિવાળીએ મેં ક્રોકરી અને ચાદર માટે પૈસા આપ્યા, ગયા મહિને પડદા માટે આપ્યા, પરમ દિવસે મિક્સર માટે આપ્યા. હું દુકાને દિવસ રાત મહેનત કરીને કમાઉં છું કે ઘરમાં કોઈ કમી ન રહે, અને તું ભંગાર સાંધી સાંધીને વાપરે છે! તો આખરે એ બધા પૈસા ગયા ક્યાં?"

અર્ચનાએ ભીના હાથ સાડીના છેડેથી લૂછ્યા. થોડી ક્ષણો સુધી તે જમીન સામે જોઈ રહી. પછી ધીમેથી તે પોતાના ઓરડામાં ગઈ.

દિનેશ પણ તેની પાછળ ગયો. તેને ડર હતો કે ક્યાંક અર્ચનાએ કોઈ ખોટી જગ્યાએ પૈસા ગુમાવી તો નથી દીધા ને!

અર્ચનાએ કબાટમાંથી પોતાની જૂની સિલાઈ મશીનનો લાકડાનો ડબ્બો બહાર કાઢ્યો. ડબ્બાની નીચેના ખાનામાંથી તેણે એક પ્લાસ્ટિકની થેલી અને નાની નોટબુક કાઢીને દિનેશના હાથમાં મૂકી.

દિનેશે ધ્રૂજતા હાથે થેલી ખોલી. અંદર પાંચસો પાંચસોની નોટોનાં વ્યવસ્થિત બંડલ હતાં.

પછી તેણે નોટબુકનું પહેલું પાનું ખોલ્યું.

ઉપર અર્ચનાના અક્ષરોમાં લખ્યું હતું, 'રિયાના ભણતર અને કોચિંગ માટે'.

નીચે એક એક તારીખ સાથે હિસાબ લખેલો હતો: 'જૂના પડદામાં કિનારી સીવી, બચત: ૨,૮૦૦ રૂપિયા.' 'ખુરશીનું વેલ્ડિંગ અને પોલિશ કરાવ્યું, બચત: ૧,૨૦૦ રૂપિયા.' 'જૂનું મિક્સર રિપેર કરાવ્યું, બચત: ૪,૨૦૦ રૂપિયા.' 'રિયાની સ્કૂલ બેગ મોચી પાસે સંધાવી, બચત: ૧,૧૦૦ રૂપિયા.' 'દિવાળીની નવી ચાદર ન લીધી, જૂની રફૂ કરી, બચત: ૨,૫૦૦ રૂપિયા.'

આખા પાના પર એવી વીસ પચીસ નાની નાની બચતો લખેલી હતી! અને તેની સાથે અર્ચનાએ પિયરથી આવેલા તહેવારના પૈસા અને ઘરે નાની સિલાઈ કરીને ભેગા કરેલા રૂપિયા ઉમેરીને કુલ સાઠ હજાર રૂપિયા જમા કરી લીધા હતા!

દિનેશના હાથમાંથી નોટબુક છૂટી ગઈ. તે પલંગની ધાર પર બેસી પડ્યો. ગળામાં જાણે ડૂમો ભરાઈ ગયો.

અર્ચનાની આંખોમાંથી હવે આંસુ રોકાયાં નહીં.

"તમારા પર ગુસ્સો નથી દિનેશ," અર્ચના ધીમા, ગળગળા સ્વરે બોલી. "તમે દુકાનની કમાણીથી ઘર ચલાવવામાં કેટલી મહેનત કરો છો એ હું રોજ જોઉં છું. પણ દોઢ વર્ષ પહેલાં જ્યારે રિયાએ દસમા ધોરણમાં નેવું ટકા લાવીને ડોક્ટર બનવાના સપનાની વાત કરી હતી, ત્યારે તમે જ લાચાર થઈને કહ્યું હતું ને કે લાખ રૂપિયાની કોચિંગ ફી ભરવી આપણા ગજા બહારની વાત છે!"

દિનેશને એ સાંજ યાદ આવી ગઈ. તે દિવસે તેણે રિયાને સમજાવ્યું હતું કે આપણા જેવા મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાં મોંઘા કોચિંગ ન પોસાય, સાદી કોલેજમાં જ એડમિશન લઈ લેજે. અને રિયાએ એક પણ શબ્દ બોલ્યા વગર પોતાની મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષાની ચોપડીઓ કબાટમાં મૂકી દીધી હતી.

"દિનેશ, તે દિવસે રિયા ચૂપચાપ રડી હતી, એ હું જોઈ ગઈ હતી," અર્ચનાએ આંસુ લૂછતાં કહ્યું. "તમારી સામે મારી હિંમત નહોતી કે તમને વધારે ભાર આપું. પણ મા થઈને દીકરીનું સપનું આમ અધૂરું મરતું હું કેવી રીતે જોઈ શકું? ઘરમાં નવું મિક્સર કે નવા પડદા નહીં હોય તો કંઈ અટકી નહીં જાય, પણ દીકરી ભણીને આગળ વધશે તો આખી જિંદગી સચવાઈ જશે. હજી થોડા મહિનામાં પૂરી ફી ભેગી થઈ જાત, એટલે મેં તમને કહ્યું નહોતું."

દિનેશે નીચી નજરે એ સાઠ હજાર રૂપિયાની થેલી અને બાલ્કનીમાં પડેલું જૂનું મિક્સર જોયું.

જે પત્ની પર તે થોડી મિનિટો પહેલાં ઘરની આબરૂ બગાડવાનો આરોપ મૂકી રહ્યો હતો, એ જ પત્ની દોઢ વર્ષથી પોતાના હાથ ઘસીને, તૂટેલી વસ્તુઓ જોડીને તેમની દીકરીનું ભવિષ્ય ઘડી રહી હતી! અને પોતે ઘરની સુંદરતા ને દેખાડાની ફિકરમાં દીકરીના સપનાને બાજુ પર મૂકી દીધું હતું.

દિનેશ ઊભો થયો, પોતાની આંખો લૂછી અને અર્ચના પાસે જઈને તેના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા.

"મને માફ કરી દે, અર્ચના," દિનેશનો અવાજ ભરાઈ ગયો. "હું કેવો બાપ અને કેવો પતિ છું કે ઘરમાં રહીને પણ તારી આ મહેનત જોઈ ન શક્યો! હું તો બહારના લોકો ઘર જોઈને શું કહેશે એની ચિંતામાં રહ્યો, અને તેં અંદરથી આખા પરિવારનું ભવિષ્ય સાચવી લીધું."

અર્ચનાએ નકારમાં માથું હલાવ્યું. "એમાં માફી શેની? આપણે બંને સાથે મળીને જ ઘર ચલાવીએ છીએ ને."

થોડી જ વારમાં શાળાએથી પલળેલી રિયા ઘરે આવી. માતાપિતાને આમ ચૂપચાપ ઊભેલાં જોઈને તે ગભરાઈ ગઈ. "શું થયું મમ્મી? પપ્પા, તમે આટલા વહેલા આવી ગયા?"

દિનેશે હસીને પોતાની આંખોના ખૂણા લૂછ્યા અને રિયાના માથે હાથ મૂક્યો.

"કંઈ નથી બેટા, આજે એક બહુ મોટી વાત સમજાઈ છે," દિનેશે અર્ચના તરફ પ્રેમથી જોતાં કહ્યું. "કાલે તું શાળાએથી છૂટીને પેલા મોટા કોચિંગ ક્લાસમાં ફોર્મ ભરતી આવજે. આ મહિને જ તારું એડમિશન કરાવવાનું છે."

રિયાની આંખો અવિશ્વાસથી ચમકી ઉઠી. "સાચે પપ્પા? પણ ફી..."

"તારી મમ્મીએ અડધો રસ્તો તો પહેલેથી જ બનાવી દીધો છે," દિનેશે ગર્વથી કહ્યું. "બાકીના પૈસાની ચિંતા તારા પપ્પા પર છોડી દે. તું બસ મન લગાવીને ભણવાની તૈયારી કર."

રિયા ખુશીથી બંનેને વળગી પડી. એ સાંજે દિનેશ પોતે બાલ્કનીમાં ગયો, ત્યાંથી પેલું જૂનું મિક્સર ઉઠાવીને રસોડાના પ્લેટફોર્મ પર વ્યવસ્થિત મૂક્યું અને હસીને બોલ્યો, "હવેથી આ જૂનું મિક્સર આપણાં ઘરની સૌથી કિંમતી વસ્તુ છે, અર્ચના. જ્યાં સુધી રિયા ડોક્ટર ન બને ત્યાં સુધી હું પણ એને બદલવા નહીં દઉં!"


જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.