દાદા રોજ રસોડામાં એકલા જમવા બેસતા એટલે આખો પરિવાર હસતો, એક રાતે દીકરો અંદર ગયો તો...
"દાદા, તમે તો રસોડામાં છુપાઈને ખાઓ છો જાણે અમે તમારી થાળીમાંથી છીનવી લઈશું!"
બાર વર્ષની ઈશાના આ વાક્ય પર ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેઠેલો આખો પરિવાર ખડખડાટ હસી પડ્યો. સોળ વર્ષના રોહને પણ મજાકમાં ટાપસી પૂરી, "સાચી વાત છે, દાદા તો રસોડાના પક્કા ચાહક છે. મમ્મી પહેલી ગરમ રોટલી બનાવે એટલે દાદા ત્યાં જ પાટલા પર બેસી જાય છે!"
રસોડાના ઉંબરે ઊભેલા બોતેર વર્ષના મનહરભાઈ પણ બધાંની સાથે હસી પડ્યા. તેમણે પોતાનો જમણો હાથ સહેજ પીઠ પાછળ લઈ લીધો અને હસીને બોલ્યા, "અરે, મને ખુરશી પર પગ લટકાવીને બેસવું નથી ફાવતું. નીચે પાટલા પર બેસીને ખાવાની મજા જ કંઈ ઓર છે."
"પપ્પા, અમે આટલું સરસ સાગનું ડાઇનિંગ ટેબલ બનાવડાવ્યું, અને તમે એના પર બેસતા જ નથી!" દીકરા ચેતને હસતાં હસતાં કહ્યું. "રવિવારે મહેમાન આવે ત્યારે પણ તમે રસોડામાં જતા રહો છો. લોકો પૂછે છે કે બાપુજી સાથે કેમ નથી જમતા?"
"તો એમને કહેજે કે બાપુજી જૂના જમાનાના છે!" મનહરભાઈએ વાત હસવામાં ઉડાવી દીધી.
પુત્રવધૂ શીતલે ગરમ દાળનો વાટકો ટેબલ પર મૂક્યો અને હસીને બોલી, "રહેવા દો ને, પપ્પા તો એમનો અલગ ચોકો માંડીને જ બેસે છે. આમ પણ રસોડામાં શાંતિથી જમાય છે."
બધાં ફરી હસ્યાં. મનહરભાઈએ થાળી લીધી, અને રોજની જેમ જ્યારે પરિવારના બધા સભ્યો ડાઇનિંગ ટેબલ પર ગોઠવાઈ ગયા, ત્યારે તે ધીમેથી રસોડાની અંદર ચાલ્યા ગયા.
છેલ્લા છ મહિનાથી આ ઘરનો નિત્યક્રમ બની ગયો હતો.
પહેલાં મનહરભાઈ હંમેશાં બધાંની સાથે ડાઇનિંગ ટેબલ પર જ જમતા હતા. વર્ષો સુધી શાળાના આચાર્ય તરીકે ફરજ બજાવનાર મનહરભાઈનો ઘરમાં એક આગવો રુઆબ હતો. તે હંમેશાં ચોખ્ખાઈ, શિસ્ત અને સમયપાલનના આગ્રહી રહ્યા હતા. પત્નીના અવસાન પછી પણ તેમણે ક્યારેય પોતાની હિંમત કે ખુમારી ઓછી થવા દીધી નહોતી.
પણ છ મહિના પહેલાં એકાએક તેમનું વર્તન બદલાઈ ગયું. હવે સવારનું ભોજન હોય કે રાતનું, જ્યારે બધાં ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેસી જાય એટલે મનહરભાઈ પોતાની થાળી લઈને રસોડાના છેવાડાના ખૂણે જતા રહેતા, જ્યાં બહારથી કોઈની સીધી નજર ન પડે.
ચેતન અને શીતલને લાગ્યું કે કદાચ ઉંમર વધતાં પપ્પાને ખુરશી પર બેસવામાં ઘૂંટણ દુખતા હશે, અથવા એકલાં શાંતિથી ખાવાની આદત પડી ગઈ હશે. કોઈએ એનાથી વધારે વિચાર્યું જ નહીં. ઉલટાનું, ઘરમાં જ્યારે પણ કોઈ પારિવારિક ચર્ચા થતી ત્યારે પપ્પાની આ 'રસોડામાં જમવાની ટેવ' બધાં માટે એક હળવા હાસ્યનો વિષય બની રહેતી.
પણ કોઈને ખબર નહોતી કે મનહરભાઈના એ હાસ્ય પાછળ કેટલી મોટી લાચારી છુપાયેલી હતી.
રાતના નવ વાગ્યા હતા. હોલમાં ડાઇનિંગ ટેબલ પર ચેતન, શીતલ, રોહન અને ઈશા વાતો કરતાં કરતાં જમી રહ્યાં હતાં. રસોડાની લાઇટ ચાલુ હતી, પણ દરવાજાની આડશને લીધે અંદર બેઠેલા મનહરભાઈ દેખાતા નહોતા.
જમતાં જમતાં રોહને પૂછ્યું, "મમ્મી, ઠંડા પાણીની બોટલ ક્યાં છે?"
"ફ્રિજમાં જ છે બેટા, લઈ આવ ને," શીતલે કહ્યું.
"પપ્પા, તમે ઊભા જ થવાના છો ને, લેતા આવો ને," રોહને ચેતન સામે જોઈને કહ્યું.
ચેતને હાથ લૂછ્યો અને ઉઘાડા પગે, કોઈ અવાજ વગર રસોડા તરફ ગયો. તે ફ્રિજ ખોલવા જતો હતો, ત્યાં જ તેની નજર રસોડાના ખૂણે પાટલા પર બેઠેલા પિતા પર પડી.
અને ચેતન જ્યાં હતો ત્યાં જ થીજી ગયો. તેના પગ આગળ વધતા અટકી ગયા.
મનહરભાઈની પીઠ દરવાજા તરફ સહેજ ત્રાંસી હતી. તેમની સામે સ્ટીલની થાળી મૂકેલી હતી, અને બાજુમાં જમીન પર થોડી પીળી દાળ અને ભાતના દાણા ઢોળાયેલા પડ્યા હતા.
મનહરભાઈએ જમણા હાથે દાળ ભરેલી ચમચી ઉઠાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
પણ તેમનો જમણો હાથ સતત, બેકાબૂ રીતે ધ્રૂજી રહ્યો હતો! મોઢા સુધી ચમચી પહોંચે એ પહેલાં જ અડધી દાળ તેમના ઝભ્ભા પર અને થાળીની બહાર ઢોળાઈ ગઈ.
મનહરભાઈએ થાકીને આંખો બંધ કરી લીધી. પછી ઊંડો શ્વાસ લઈને તેમણે પોતાના ડાબા હાથથી જમણા હાથના કાંડાને મજબૂતીથી પકડી રાખ્યું, જેથી ધ્રુજારી ઓછી થાય, અને માંડ એક કોળિયો મોઢામાં મૂક્યો.
એ જ વખતે તેમનું ધ્યાન નીચે જમીન પર ઢોળાયેલી દાળ પર પડ્યું. તરત જ કોઈ જોઈ ન જાય એવા ગભરાટથી તેમણે રસોડાના દરવાજા તરફ નજર કરી. ચેતન તરત આડશમાં ખસી ગયો. તેણે જોયું કે બોતેર વર્ષના તેના ગૌરવશાળી પિતા ધ્રૂજતા હાથે જૂનું કપડું લઈને પોતે ઢોળેલી દાળ જમીન પરથી લૂછી રહ્યા હતા, અને તેમની આંખો ખૂણેથી ભીની થઈ ગઈ હતી!
ચેતનનો શ્વાસ રૂંધાઈ ગયો. છાતીમાં જાણે કોઈએ ભારે પથ્થર મૂકી દીધો હોય એવું લાગ્યું.
પાંચ મિનિટ થઈ તોય ચેતન પાણી લઈને પાછો ન આવ્યો, એટલે શીતલ જોવા માટે રસોડાના દરવાજે આવી. તેણે ચેતનને સ્તબ્ધ ઊભેલો જોયો અને પછી તેની નજર અંદર ગઈ.
શીતલે પણ જોયું કે મનહરભાઈ ફરી એક વાર પોતાના ડાબા હાથે જમણા કાંડાને ટેકો આપીને રોટલીનો ટુકડો તોડવાની નિષ્ફળ કોશિશ કરી રહ્યા હતા, અને હાથના કંપનને લીધે વાટકી હલી રહી હતી.
અચાનક મનહરભાઈને દરવાજે કોઈનો પડછાયો દેખાયો. તેમણે પાછળ ફરીને જોયું.
ચેતન અને શીતલ બંનેને ચૂપચાપ ઊભેલાં જોઈને મનહરભાઈના ચહેરા પર એકદમ શરમ અને લાચારી ફરી વળી. તેમણે તરત જ પોતાનો ધ્રૂજતો જમણો હાથ ઝભ્ભાની પાછળ સંતાડી દીધો, અને હડબડાટમાં બોલ્યા, "અ... અરે, તમે લોકો કેમ અહીં ઊભાં છો? મારું તો લગભગ જમાઈ જ ગયું છે. આ તો જરા હાથમાંથી ચમચી સરકી ગઈ..."
ચેતનના ગળામાંથી અવાજ નીકળ્યો નહીં. તે ધીમેથી અંદર આવ્યો, પાટલા પાસે જ નીચે બેસી ગયો અને પિતાએ પાછળ સંતાડેલો હાથ ધીમેથી પોતાના હાથમાં લીધો.
મનહરભાઈનો હાથ હજી પણ ધ્રૂજી રહ્યો હતો.
"પપ્પા..." ચેતનનો અવાજ તૂટી ગયો. "આ ક્યારથી થાય છે? અને અમને કહ્યું કેમ નહીં? અમે રોજ તમારા પર હસતા હતા, મજાક ઉડાવતા હતા, અને તમે..."
શીતલની આંખોમાંથી પણ આંસુ વહેવા લાગ્યાં. તેને એ સાંજ તરત યાદ આવી ગઈ!
છ મહિના પહેલાં એક રાત્રે ડાઇનિંગ ટેબલ પર મનહરભાઈના હાથમાંથી દાળનો વાટકો સહેજ હલી ગયો હતો અને સફેદ ટેબલક્લોથ તેમજ રોહનની બુક પર દાળ ઢોળાઈ ગઈ હતી. ત્યારે રોહન બોલી ઉઠ્યો હતો, 'અરે દાદા, શું કરો છો!' અને શીતલે પણ ઉતાવળમાં કહી દીધું હતું કે 'લાવો પપ્પા, હું પીરસી દઉં, તમારાથી નથી સંભળાતું.'
બધા તો એ નાનકડી વાત બે દિવસમાં ભૂલી ગયા હતા, પણ મનહરભાઈના સ્વમાનને એ દિવસની ઘટના ઊંડે સુધી વાગી ગઈ હતી.
મનહરભાઈએ નીચી નજરે ઊંડો શ્વાસ લીધો. આજે છુપાવવાનો કોઈ રસ્તો બચ્યો નહોતો.
"છ મહિના પહેલાં શરૂઆત થઈ હતી બેટા," મનહરભાઈ ધીમા, ભીના અવાજે બોલ્યા. "ડોક્ટરને બતાવ્યું હતું, એમણે કહ્યું કે ઉંમરને લીધે નસોમાં થોડી નબળાઈ અને કંપનની શરૂઆત છે. દવાઓ ચાલે છે. પણ ટેબલ પર બધાંની વચ્ચે બેસીને જ્યારે દાળ ઢોળાય, કે ચમચી ખખડે, ત્યારે મને પોતાની જાત પર જ શરમ આવતી હતી."
ચેતને પિતાનો હાથ વધુ મજબૂતીથી પકડી લીધો.
"ચેતન, આખી જિંદગી મેં આ ઘર અને શાળામાં માથું ઊંચું રાખીને જીવ્યું છે," મનહરભાઈની આંખમાંથી એક આંસુ સરી પડ્યું. "છોકરાંવની સામે, મહેમાનો સામે હું ખાતા ખાતા હાથ ધ્રૂજતો દેખાઉં ને લોકો દયાની નજરે જુએ, એ મારાથી સહન ન થયું. એટલે જ રસોડામાં બેસી જતો હતો. તમે લોકો હસતાં ત્યારે મને સારું લાગતું કે ચાલો, કોઈને મારી લાચારીની ખબર તો નથી પડી!"
શીતલ તરત નીચે બેસી ગઈ અને ભીના સ્વરે બોલી, "માફ કરી દો પપ્પા. અમારી નાસમજીમાં અમે તમારું કેટલું મોટું દુઃખ મજાકમાં ઉડાવી દીધું. તમે અમારી સાથે રહેતા હોવ ને અમને જ તમારા હાથની તકલીફની ખબર ન હોય, એ અમારી જ બેદરકારી છે."
ચેતને પોતાની આંખો લૂછી. "પપ્પા, જે પિતાએ અમને આંગળી પકડીને ચાલતાં શીખવ્યું, એમનો હાથ આજે ધ્રૂજે તો એમાં શરમ શેની? આવતી કાલે સવારે જ આપણે સારા ન્યુરોલોજિસ્ટ પાસે જઈશું. અને આજ પછી રસોડામાં એકલા જમવાનું બંધ."
રોહન અને ઈશા પણ દરવાજા પાસે આવીને ઊભાં હતાં. તેમણે બધી વાત સાંભળી લીધી હતી. રોહન ચૂપચાપ આગળ આવ્યો અને દાદાના પગ પાસે બેસી ગયો.
"સોરી દાદા," રોહને ધીમેથી કહ્યું. "મેં તમને કેટલું ચીડવ્યા! કાલથી તમે અમારી સાથે જ બેસજો."
બીજા દિવસે સવારે ચેતન ઓફિસમાં રજા મૂકીને મનહરભાઈને મોટા ડોક્ટર પાસે લઈ ગયો. યોગ્ય દવાઓ અને હાથની કસરતો શરૂ થઈ.
રાત્રે જમવાના સમયે મનહરભાઈ ફરી એક વાર ડાઇનિંગ ટેબલ પાસે ઊભા રહીને સહેજ ખચકાયા.
ત્યાં જ શીતલે હસીને ખુરશી ખેંચી આપી. મનહરભાઈએ ટેબલ પર જોયું. ત્યાં સામાન્ય છીછરી થાળીને બદલે એક ઊંડો કાંઠાવાળો વાટકો અને જાડા હાથાવાળી ચમચી મૂકેલાં હતાં, જેથી દાળ ઢોળાય નહીં. કોઈએ તેમના પર દયા ખાધેલી નહોતી, બસ સમજદારીથી તેમની સરળતાનું ધ્યાન રાખ્યું હતું.
ચેતને શાંતિથી પિતાની બાજુમાં બેસીને તેમને રોટલીના નાના ટુકડા કરી આપ્યા, અને રોહને સહજતાથી પોતાની સ્કૂલની વાતો શરૂ કરી દીધી.
છ મહિના પછી પહેલી વાર મનહરભાઈનો હાથ સહેજ ધ્રૂજ્યો તોય તેમના મનમાં કોઈ સંકોચ નહોતો. કારણ કે આજે ટેબલ પર હસી મજાક નહીં, પણ પરિવારનો સાચો સહારો અને સન્માન બેઠાં હતાં.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.