બાર વર્ષથી બધાના જન્મદિવસ યાદ રાખતી પત્નીએ આ વખતે ચૂપ રહેવાનું નક્કી કર્યું તો...

"મીરા, તને ખબર છે ને કે આજે રોહનના દીકરા આરવનો જન્મદિવસ છે? સવારના નવ વાગી ગયા અને તેં હજુ સુધી ફોન કરીને વિશ પણ નથી કર્યું?"

વિવેકનો અવાજ રસોડા સુધી પહોંચ્યો. હાથમાં ઓફિસની બેગ અને ફોન લઈને એ ડાઇનિંગ ટેબલ પાસે ઊભો હતો. એના ચહેરા પર હળવો ગુસ્સો અને ઉતાવળ બંને દેખાતા હતા.

મીરાએ ગેસ ધીમો કર્યો. તપેલીમાં ઉકળતી દૂધપાકની સુગંધ આખા રસોડામાં ફેલાયેલી હતી. એણે એક ઊંડો શ્વાસ લીધો, ચહેરા પર શાંત ભાવ લાવ્યો અને બહાર આવી.

"માફ કરજો, સવારના કામમાં મારાથી ભૂલાઈ ગયું. હમણાં જ ફોન કરી દઉં છું." મીરાએ ધીમેથી કહ્યું.

"ભૂલાઈ ગયું?" વિવેકે ફોન ખિસ્સામાં મૂકતાં કહ્યું, "આખા ઘરની તારીખો યાદ રાખવાની જવાબદારી તારી છે, મીરા. ગયા મહિને માસીનો જન્મદિવસ હતો ત્યારે પણ તેં સાંજે ફોન કર્યો હતો. રોહનને કેવું લાગશે? સાંજે પાર્ટી રાખી છે, તું વહેલી જઈને ગિફ્ટ લઈ આવજે."

મીરાએ કંઈ જ જવાબ ન આપ્યો. એની નજર સામેની દીવાલ પર લટકતા કેલેન્ડર પર ગઈ. તારીખના ખાના પર લાલ પેનથી કોઈ નિશાન નહોતું, પણ મીરાના મનમાં એ તારીખ છેલ્લા બાર વર્ષથી કોતરાયેલી હતી.

આજે એમના લગ્નની બારમી વર્ષગાંઠ હતી.

ગયા વર્ષે, અગિયારમી વર્ષગાંઠે, મીરાએ સવારે જ વિવેકને યાદ અપાવ્યું હતું. ત્યારે વિવેક હસીને બોલ્યો હતો, "અરે, આપણે ક્યાં કોલેજમાં ભણીએ છીએ કે આવી તારીખો યાદ રાખીએ? ઓફિસના કામના ટેન્શનમાં ભૂલાઈ જાય, એમાં શું મોટી વાત છે!"

એ દિવસે મીરા ચૂપ રહી હતી. એને લાગ્યું હતું કે કદાચ ખરેખર કામનું દબાણ વધારે હશે. પણ પછીના આખા વર્ષમાં એણે જોયું કે વિવેક પોતાના પરિવારના દરેક સભ્યનો જન્મદિવસ અને પ્રસંગ મીરા પાસેથી યાદ રાખવાની અપેક્ષા રાખતો હતો. જો ક્યારેક મીરાથી મોડું થાય, તો વિવેક તરત જ એને બેજવાબદાર કહી દેતો.

"સાંભળે છે ને? હું નીકળું છું. સાંજે સાત વાગ્યે રોહનના ઘરે પહોંચી જજે, હું સીધો ઓફિસથી ત્યાં જ આવીશ." વિવેકે બૂટ પહેરતાં કહ્યું.

"હા, ઠીક છે." મીરાએ બસ આટલું જ કહ્યું.

વિવેક નાસ્તો કર્યા વગર જ નીકળી ગયો. રસોડામાં મીરાએ સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠીને વિવેકના ભાવતા મેથીના થેપલા અને દૂધપાક બનાવ્યા હતા. એણે ગેસ બંધ કર્યો, દૂધપાકનું વાસણ ઢાંકીને ફ્રિજમાં મૂક્યું અને થેપલાનો ડબ્બો પણ બંધ કરી દીધો.

અંદરના રૂમમાંથી વિવેકની માતા સવિતાબેન બહાર આવ્યા. એમના હાથમાં માળા હતી.

"અરે મીરા, વિવેક નાસ્તો કર્યા વગર ગયો? અને આ દૂધપાકની સુગંધ શેની આવે છે? આજે કોઈ તહેવાર છે?" સવિતાબેને પૂછ્યું.

મીરાએ હળવું સ્મિત કર્યું. "ના બા, એમ જ બનાવ્યું હતું. તમે બેસો, હું તમારા માટે ચા અને થેપલા લાવું છું."

સવિતાબેન ટેબલ પર બેઠા, પણ એમની નજર મીરાના ચહેરા પર ટકેલી હતી. બાર વર્ષથી વહુ સાથે રહેતા હતા એટલે મીરાના મૌનનો અર્થ એ થોડો ઘણો સમજી શકતા હતા, પણ હાલ પૂછવાનું ટાળ્યું.

બપોરે લગભગ બે વાગ્યે મીરાનો ફોન રણક્યો. સ્ક્રીન પર વિવેકની બહેન પૂજાનું નામ હતું.

"હેપ્પી એનિવર્સરી ભાભી!" ફોન ઉપાડતાં જ પૂજાનો ઉત્સાહી અવાજ આવ્યો, "બાર વર્ષ પૂરા થઈ ગયા, વિવેકભાઈએ શું સરપ્રાઈઝ આપ્યું?"

મીરા પળભર ચૂપ રહી. પછી એણે અવાજ એકદમ સામાન્ય રાખીને કહ્યું, "થેન્ક યુ પૂજા. કંઈ ખાસ નહીં, એમને ઓફિસમાં કામ વધારે છે."

પૂજા હસી પડી, "હા, મારો ભાઈ તો પહેલેથી જ એવો છે. એને પોતાનું નામ યાદ રહે તોય ઘણું! પણ ભાભી, તમે તો આખા ઘરનું ધ્યાન રાખો છો ને. હા, એના પરથી યાદ આવ્યું, આવતા અઠવાડિયે બાનો જન્મદિવસ છે. પૂજા ને જમવાનું ગોઠવવાનું છે, તમે અત્યારથી તૈયારી શરૂ કરી દેજો."

"હા, યાદ છે મને." મીરાએ ટૂંકમાં જવાબ આપ્યો.

ફોન મૂક્યા પછી મીરા થોડી વાર બેસી રહી. એના મનમાં કોઈ ગુસ્સો નહોતો, બસ એક અજીબ પ્રકારનો થાક હતો. એને સમજાયું કે આ ઘરમાં એની ઓળખ એક એવી વ્યક્તિ તરીકેની બની ગઈ હતી જેને બધાની ખુશી, બધાની તારીખો અને બધાની સગવડ યાદ રાખવાની હોય, પણ એની પોતાની ખાસ તારીખ કોઈની પ્રાથમિકતામાં જ નહોતી.

આજે એણે નક્કી કર્યું કે એ વિવેકને યાદ નહીં અપાવે. અને સાંજે રોહનના ઘરે પાર્ટીમાં પણ નહીં જાય.

સાંજે પાંચ વાગ્યે મીરાએ સારી સાડી પહેરી, તૈયાર થઈ અને સવિતાબેન પાસે આવી.

"બા, આજે સાંજે મારે બહાર જવાનું છે. રાતનું જમવાનું મેં બનાવીને રાખ્યું છે, તમે સમયસર જમી લેજો."

સવિતાબેને ચશ્મા ઉતારીને મીરા સામે જોયું. "ક્યાં જાય છે, દીકરા? રોહનના ઘરે પાર્ટીમાં જવાનું નથી?"

"ના બા, મારા મમ્મીને થોડી તબિયત સારી નથી, એટલે ત્યાં જઈ આવું છું. કદાચ આજે રાત્રે ત્યાં જ રોકાઈ જાઉં, સવારે વહેલી આવી જઈશ." મીરાએ શાંતિથી કહ્યું. એને ખોટું બોલવું નહોતું ગમતું, પણ આજે એ ઘરમાં રોકાઈને ફરી એકવાર પોતાની જાતને અવગણાયેલી જોવા નહોતી માંગતી.

"સારું, ધ્યાન રાખજે. વિવેકને કહી દીધું છે?"

"હું મેસેજ કરી દઈશ."

મીરાએ પર્સ લીધું અને ઘરની બહાર નીકળી. એણે વિવેકને કોઈ મેસેજ ન કર્યો. એ સીધી પોતાના પિયર ગઈ.

પિયરમાં જઈને એણે માતા-પિતાને કંઈ જ કહ્યું નહીં. બસ, એમની સાથે બેસીને ચા પીધી, વાતો કરી અને શાંતિથી રાતનું ભોજન કર્યું. માતાએ બે વાર પૂછ્યું પણ ખરું કે "બધું બરાબર છે ને?" ત્યારે મીરાએ હસીને વાત ટાળી દીધી, "બસ મમ્મી, બહુ દિવસથી તમારી યાદ આવતી હતી એટલે આવી ગઈ."

આ બાજુ રાત્રે સાડા નવ વાગ્યે વિવેક રોહનના ઘરેથી પાર્ટી પતાવીને ઘરે આવ્યો. એનો મૂડ ખૂબ ખરાબ હતો. ઘરમાં પગ મૂકતાં જ એણે બૂમ પાડી.

"મીરા! મીરા ક્યાં છે?"

સવિતાબેન હોલમાં ટીવી જોઈ રહ્યા હતા. એમણે અવાજ ધીમો કર્યો. "એ તો સાંજે એના પિયર ગઈ છે."

વિવેક ચોંક્યો. "પિયર? મને કહ્યા વગર? આખો દિવસ મેં એની રાહ જોઈ. રોહન અને ભાભી બધા પૂછતા હતા કે મીરા કેમ ન આવી. મેં ત્રણ વાર ફોન કર્યો તો એણે ઉપાડ્યો પણ નહીં!"

"એના મમ્મીની તબિયત સારી નહોતી એટલે ગઈ છે. અને તારો ફોન કેમ ન ઉપાડ્યો એ તો એને ખબર." સવિતાબેન શાંતિથી બોલ્યા.

વિવેકે ગુસ્સામાં ફરીથી મીરાનો નંબર લગાવ્યો. ચાર રિંગ વાગ્યા પછી મીરાએ ફોન ઉપાડ્યો.

"તું ક્યાં છે, મીરા? અને ફોન કેમ નહોતી ઉપાડતી?" વિવેકનો અવાજ ઊંચો હતો, "આરવના જન્મદિવસમાં તું ન આવી એટલે બધા વચ્ચે મારે નીચું જોવું પડ્યું. તને ઘરના પ્રસંગોની કંઈ કદર છે કે નહીં?"

સામે છેડે થોડી સેકન્ડ શાંતિ રહી. પછી મીરાનો અવાજ આવ્યો, એકદમ ઠંડો અને સ્થિર.

"આજે કઈ તારીખ છે, વિવેક?"

વિવેક અટવાયો. "શું? તારીખથી અત્યારે શું મતલબ છે?"

"બસ પૂછું છું, તને યાદ છે આજે કઈ તારીખ છે?"

વિવેકે ફોન કાન પરથી હટાવીને સ્ક્રીન પર તારીખ જોઈ. "હા, આજે આરવનો જન્મદિવસ છે, એ તો મને સવારથી ખબર છે!"

મીરાએ હળવો નિસાસો નાખ્યો. "ઠીક છે. તું જમી લેજે. હું કાલે સવારે આવી જઈશ."

"અરે પણ મારી વાત તો સાંભળ..."

એ પહેલાં જ મીરાએ ફોન મૂકી દીધો. વિવેક ગુસ્સામાં ફોન ટેબલ પર પછાડવા જતો હતો, ત્યાં જ એની નજર ડાઇનિંગ ટેબલ પાસે ઊભેલા સવિતાબેન પર પડી.

"બા, જુઓ તો ખરા, આ કેવો સ્વભાવ છે? મારી ભૂલ હોય તો કહે, પણ આખો પરિવાર ભેગો થયો હોય ત્યાં ના આવે અને પાછો મને તારીખ પૂછે છે!"

સવિતાબેન થોડી વાર દીકરા સામે જોઈ રહ્યા. પછી ધીમેથી બોલ્યા, "વિવેક, તેં તારા ફોનમાં તારીખ તો જોઈ, પણ એ તારીખ પાછળનું બીજું કંઈ યાદ ન આવ્યું?"

"મતલબ?" વિવેકે કપાળ પર કરચલી પાડી.

"બાર વર્ષ પહેલાં આ જ દિવસે તું મીરાનો હાથ પકડીને આ ઘરમાં લાવ્યો હતો. આજે તારા લગ્નની વર્ષગાંઠ છે, દીકરા."

વિવેકના હાથમાંથી જાણે ફોન સરી પડતા રહી ગયો. એ સ્તબ્ધ થઈને માતા સામે જોઈ રહ્યો. એનું મગજ થોડી વાર માટે સુન્ન થઈ ગયું.

"શું... આજે?"

"હા, આજે જ." સવિતાબેન અંદર જતાં બોલ્યા, "બપોરે પૂજાનો ફોન આવ્યો ત્યારે મને પણ યાદ આવ્યું. સવારે એ બિચારીએ પાંચ વાગ્યે ઊઠીને તારા ભાવતા થેપલા ને દૂધપાક બનાવ્યા હતા. તેં ચાખ્યું પણ નહીં, અને ઉપરથી બીજાના જન્મદિવસ માટે એને સંભળાવીને ગયો. ફ્રિજમાં હજુ એ દૂધપાક એમ જ પડ્યો છે."

વિવેક કશું બોલી ન શક્યો. એ ધીમે પગલે રસોડા તરફ ગયો. એણે ફ્રિજ ખોલ્યું. અંદર ઢાંકેલી દૂધપાકની તપેલી અને થેપલાનો ડબ્બો જોઈને એનું ગળું ભરાઈ આવ્યું.

એ પોતાના બેડરૂમમાં ગયો. ડ્રેસિંગ ટેબલ પર મીરાની જૂની ડાયરી પડી હતી. વિવેકે એ ખોલી. પહેલા જ પાને પરિવારના બધા સભ્યોના જન્મદિવસ અને લગ્નની તારીખો સુંદર અક્ષરે લખેલી હતી. સવિતાબેન, પૂજા, રોહન, આરવ, માસી, ફઈબા... દરેક વ્યક્તિનું નામ અને તારીખ ત્યાં હતી.

એક નાનકડી ભૂલ બદલ એણે સવારે મીરાને કેટલું સંભળાવ્યું હતું! અને મીરાએ આખો દિવસ એક શબ્દ પણ ઉચ્ચાર્યો નહીં કે આજે એનો પોતાનો ખાસ દિવસ હતો.

વિવેકે મીરાને ફોન કર્યો. ફોન સ્વિચ ઓફ આવતો હતો. એ આખી રાત સૂઈ ન શક્યો.

બીજા દિવસે સવારે સાત વાગ્યે વિવેક ગાડી લઈને મીરાના પિયર પહોંચ્યો. મીરાના મમ્મીએ દરવાજો ખોલ્યો.

"અરે વિવેક, આટલી સવારે? આવો, અંદર આવો."

"મમ્મી, મીરા તૈયાર છે? હું એને લેવા આવ્યો છું." વિવેકના અવાજમાં સંકોચ અને થાક સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.

મીરા થોડી જ વારમાં પોતાની બેગ લઈને બહાર આવી. એના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો નહોતો, બસ એક શાંત ગંભીરતા હતી. માતા-પિતાની રજા લઈને બંને ગાડીમાં બેઠા.

ગાડી મુખ્ય રસ્તા પર આવી ત્યાં સુધી બંનેમાંથી કોઈ કશું બોલ્યું નહીં. અંતે વિવેકે જ મૌન તોડ્યું.

"મીરા, સોરી. મને રાત્રે બાએ કહ્યું ત્યારે ખબર પડી. ઓફિસના કામમાં અને આરવના પ્રસંગમાં ખરેખર મગજમાંથી નીકળી ગયું."

મીરા બારીની બહાર જોતી રહી. "તારે સોરી કહેવાની જરૂર નથી, વિવેક."

"કેમ જરૂર નથી? મારી ભૂલ થઈ છે. હું માનું છું કે મારે યાદ રાખવું જોઈતું હતું. પણ તું જાણે છે ને, મારો સ્વભાવ જ એવો છે, મને તારીખો યાદ નથી રહેતી." વિવેકે સ્ટીયરિંગ પર હાથ મજબૂત કરતાં કહ્યું.

મીરાએ એની સામે જોયું. એની આંખોમાં આંસુ નહોતા, પણ અવાજમાં ઊંડી વેદના હતી.

"તને ખબર છે વિવેક, મને એ વાતનું દુઃખ નથી કે તું આપણી વર્ષગાંઠ ભૂલી ગયો. કોઈ પણ માણસ ભૂલી શકે છે."

"તો પછી?"

"મને દુઃખ એ વાતનું છે કે તને તારીખો યાદ નથી રહેતી એ તારો સ્વભાવ છે, પણ જો મારાથી કોઈ એક તારીખ ભૂલાઈ જાય તો એ મારી બેદરકારી બની જાય છે." મીરાએ શાંતિથી કહ્યું, "તું આરવ, પૂજા, માસી, ફઈબા... બધાના પ્રસંગો મારા ભરોસે યાદ રાખે છે. હું તારા આખા પરિવારનું કેલેન્ડર બનીને ફરું છું, અને એની સામે મારો એક દિવસ તારા 'કામના પ્રેશર'માં ખોવાઈ જાય છે."

વિવેક ગાડીની ગતિ ધીમી કરી નાખી. એની પાસે કહેવા માટે કોઈ બચાવ નહોતો. મીરાનો એક એક શબ્દ સાચો હતો.

"હું હવેથી ધ્યાન રાખીશ, મીરા. પ્રોમિસ." વિવેકે ધીમેથી કહ્યું.

"ના, વિવેક. તારે કોઈ પ્રોમિસ આપવાની જરૂર નથી." મીરાએ સીધી નજર સામે રાખીને કહ્યું, "મેં પણ એક નિર્ણય લીધો છે. આજથી હું તારા પરિવારના કોઈ પણ સભ્યના જન્મદિવસ કે પ્રસંગનું રિમાઇન્ડર નહીં આપું. કોને ક્યારે ફોન કરવો, શું ગિફ્ટ લેવી, એ હવે તારે જ યાદ રાખવું પડશે. હું મહેમાન બનીને ચોક્કસ આવીશ, પણ બધાની જવાબદારી હવે મારા એકલીના માથે નહીં."

વિવેકે ગાડી સાઇડમાં ઊભી રાખી દીધી. એણે મીરાના હાથ પર પોતાનો હાથ મૂક્યો. મીરાએ હાથ ખેંચ્યો નહીં, પણ સામેથી પકડ્યો પણ નહીં.

"તું સાચું કહે છે," વિવેકે નીચું જોઈને સ્વીકાર્યું, "મેં તારા પર બધી જવાબદારી નાખીને તને ક્યારેય પૂછ્યું જ નહીં કે તને શું ગમે છે. તું મને એક તક આપ. આજે સાંજે હું રજા લઈ લઉં છું, આપણે બંને..."

"આજે નહીં, વિવેક." મીરાએ હળવું સ્મિત કર્યું, "દિવસ તો ગયો. હવે એને બદલવાની કોશિશ કરવા કરતાં, આવતીકાલથી જે બદલાવ લાવવો હોય એ સાચા દિલથી લાવજે."

ઘરે પહોંચીને મીરા રોજની જેમ કામે લાગી ગઈ. કોઈ ઝઘડો નહીં, કોઈ રડારોળ નહીં.

પણ એ સાંજે કંઈક અલગ બન્યું. વિવેક ઓફિસથી સાંજે છ વાગ્યે વહેલો ઘરે આવ્યો. એના હાથમાં કોઈ મોંઘી ગિફ્ટ કે ફૂલોનો ગુલદસ્તો નહોતો. એના હાથમાં એક નાની નોટબુક અને પેન હતી.

એ સીધો રસોડામાં ગયો, જ્યાં મીરા ચા બનાવી રહી હતી.

"મીરા, પાંચ મિનિટ આપીશ?"

મીરાએ આશ્ચર્યથી એની સામે જોયું. વિવેક ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેઠો અને પેલી નોટબુક ખોલી.

"આમાં તારા મમ્મી, પપ્પા, તારા ભાઈ અને આપણા ઘરના બધા સભ્યોની તારીખો લખાવ. આજથી હું મારા ફોનમાં અને આ ડાયરીમાં જાતે લખીશ. અને હા..." વિવેકે અટકીને મીરા સામે જોયું, "સૌથી પહેલાં પાને મેં આજની નહીં, પણ કાલની તારીખ લખી છે. જે મારા માટે હંમેશા યાદ રહેશે."

મીરાએ ચાનો કપ ટેબલ પર મૂક્યો. પહેલીવાર એના ચહેરા પર એક સાચું, હળવું સ્મિત આવ્યું. બાર વર્ષે પહેલીવાર એને લાગ્યું કે એ આ ઘરની માત્ર જવાબદારી નહીં, પણ એક હિસ્સો છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.