ચાના માત્ર સાત રૂપિયા ચૂકવવાના પૈસા નહોતા એટલે યુવક નીચું જોઈને ઊભો રહ્યો, ત્યારે કિટલીવાળા કાકાએ જે કર્યું તે...
હર્ષદના હાથમાં રહેલી પાતળી સોય વારંવાર લપસી જતી હતી. તેના જૂના શર્ટનું છેલ્લું બટન તૂટી ગયું હતું અને તે તેને સાંધવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યો હતો. ઓરડામાં પંખાનો અવાજ પણ નહોતો કારણ કે વીજળીનું બિલ ભરવાનું બાકી હતું. તેણે પોતાની આંગળી પર વાગેલી નાની ટાંકણીને જોયું અને એક ઊંડો શ્વાસ લીધો.
બહાર રસ્તા પર વાહનોની અવરજવર ઓછી થઈ ગઈ હતી. જૂની લાકડાની બારીમાંથી આવતો ઠંડો પવન તેના ચહેરાને સ્પર્શી રહ્યો હતો. હર્ષદના પિતા દેવરાજભાઈના અવસાનને હવે છ મહિના વીતી ગયા હતા. તેમની પાછળ મૂકી ગયેલી જવાબદારીઓનો ભાર હર્ષદના ખભા પર સ્પષ્ટ વર્તાતો હતો.
તેણે પોતાની ફાટેલી ડાયરી ખોલી અને બાકી રહેલા ઉધારના આંકડા જોયા. દરેક આંકડો તેની ઊંઘ ઉડાડવા માટે પૂરતો હતો. ઓફિસમાં આખો દિવસ કામ કર્યા પછી પણ તેના હાથમાં કંઈ ખાસ બચતું નહોતું. ભૂખ અને થાક તેની આંખોમાં દેખાતા હતા.
તેણે પોતાની સાયકલ બહાર કાઢી અને રસ્તાના છેડે આવેલી એક નાની કિટલી તરફ ચાલવાનું શરૂ કર્યું. આ કિટલી સોમાકાકા ચલાવતા હતા જેઓ હંમેશા ધોતિયું અને સફેદ કુર્તો પહેરતા હતા. ત્યાં પિત્તળના વાસણોમાંથી આવતી ચાની સુગંધ હવામાં ફેલાયેલી રહેતી હતી. હર્ષદ રોજ ત્યાં જઈને બેસતો અને શાંતિથી માટીના કપમાં અડધી ચા પીતો.
સોમાકાકા ખૂબ જ ધીમી ગતિએ કામ કરતા હતા. તેઓ દરેક ગ્રાહક સાથે ખૂબ જ નમ્રતાથી અને આદરપૂર્વક વાત કરતા હતા. હર્ષદ જ્યારે પણ ત્યાં જતો ત્યારે કાકા તેના ચહેરા પરનો થાક પારખી લેતા હતા. આજે હર્ષદના ચહેરા પર ચિંતાની રેખાઓ વધુ ઊંડી દેખાતી હતી.
તેણે કિટલી પાસે જઈને એક ખૂણામાં પડેલી લાકડાની પાટલી પર બેઠક લીધી. પાટલીનો રંગ ઉખડી ગયો હતો અને તે બેસતી વખતે થોડો અવાજ કરતી હતી. સોમાકાકાએ તેની સામે જોયું અને મૃદુ સ્મિત આપ્યું. તેમણે ચૂલા પર પિત્તળનું તપેલું મૂક્યું અને આદુ ખાંડવાનું શરૂ કર્યું.
ખલબત્તાનો અવાજ આખી રાત્રિની શાંતિમાં ગુંજી રહ્યો હતો. હર્ષદ પોતાની હથેળીઓ ઘસી રહ્યો હતો કારણ કે વાતાવરણમાં ઠંડક વધી ગઈ હતી. તેણે પોતાના ખિસ્સામાં હાથ નાખ્યો અને સિક્કાઓ ગણવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેના હાથમાં માત્ર થોડા જ સિક્કા આવ્યા અને તેનું દિલ ધબકારો ચૂકી ગયું.
તેની પાસે આજે ચાના દસ રૂપિયા ચૂકવવાના પણ પૈસા નહોતા. તેણે વિચાર્યું હતું કે ખિસ્સામાં એક સિક્કો હશે પણ તે કદાચ રસ્તામાં ક્યાંક પડી ગયો હતો. હર્ષદ સ્થિર થઈ ગયો અને તેની નજર જમીન પર ટકેલી રહી. સોમાકાકાએ તેની સામે ગરમ ચાનો કપ મૂક્યો.
ચાની વરાળ હર્ષદના નાક સુધી પહોંચી પણ તેણે કપ ઉપાડ્યો નહીં. તેની ગરદન શરમથી નમી ગઈ હતી અને તે કાકાની આંખોમાં જોવાની હિંમત કરી શકતો નહોતો. સોમાકાકા તેની પાસે આવ્યા અને હળવા હાથે તેની પીઠ થાબડી. કાકાના હાથ ખરબચડા હતા પણ તેમાં એક પ્રકારની હૂંફ હતી.
કાકાએ ખૂબ જ ધીમા અને પવિત્ર અવાજે પૂછ્યું કે શું થયું બેટા. હર્ષદે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે તેની પાસે આજે પૈસા નથી. તેણે વચન આપ્યું કે તે આવતીકાલે ચોક્કસ પૈસા આપી દેશે. સોમાકાકા ખડખડાટ હસ્યા નહીં પણ તેમની આંખોમાં એક ચમક આવી ગઈ.
તેમણે કહ્યું કે આ સાધારણ દસ રૂપિયા માટે તારે તારું મન નાનું કરવાની જરૂર નથી. તેમણે હર્ષદને યાદ અપાવ્યું કે તેના પિતા દેવરાજભાઈ અહીં કલાકો સુધી બેસતા હતા. દેવરાજભાઈ હંમેશા સોમાકાકાને કહેતા હતા કે મારો દીકરો ખૂબ જ મહેનતુ છે. તેઓ કહેતા હતા કે હર્ષદ એક દિવસ આખા પરિવારનું નામ રોશન કરશે.
સોમાકાકાએ હર્ષદના હાથમાં ગરમ કપ પકડાવ્યો અને કહ્યું કે પિતાનો વિશ્વાસ ક્યારેય તૂટવા ન દેવો. પૈસા તો આજે છે અને કાલે નથી પણ માણસની હિંમત ક્યારેય ખૂટવી જોઈએ નહીં. હર્ષદે ચાનો પ્રથમ ઘૂંટડો ભર્યો અને તેને લાગ્યું કે તેના શરીરમાં નવી શક્તિનો સંચાર થયો છે. ચાનો સ્વાદ આજે કંઈક અલગ જ હતો.
તેણે આસપાસ જોયું તો તેને બધું જ નવું લાગવા માંડ્યું. રસ્તાના થાંભલા પરનો ઝાંખો પ્રકાશ પણ તેને રસ્તો બતાવતો હોય તેમ લાગ્યું. તેણે સોમાકાકાનો આભાર માન્યો અને પોતાની સાયકલ તરફ ડગલાં માંડ્યા. સાયકલની ચેઈનનો અવાજ હવે તેને સંગીત જેવો લાગી રહ્યો હતો.
તેના મનમાંથી હાર માની લેવાનો વિચાર ક્યાંક ગાયબ થઈ ગયો હતો. તેણે મનોમન નક્કી કર્યું કે તે સખત મહેનત કરશે અને પોતાના પિતાના સપના પૂરા કરશે. રાત્રિના અંધકારમાં પણ તેને આશાનું કિરણ દેખાઈ રહ્યું હતું. તે ઘરે પહોંચ્યો ત્યારે તેના હૃદયમાં એક અનોખી શાંતિ હતી.
તેણે ફરીથી એ જ સોય અને દોરો હાથમાં લીધો. આ વખતે તેનો હાથ જરા પણ ધ્રૂજતો નહોતો. તેણે મજબૂતીથી બટન ટાંકી દીધું અને પોતાનું શર્ટ તૈયાર કર્યું. આ શર્ટ હવે માત્ર કપડું નહોતું પણ તેના નવા સંકલ્પનું પ્રતીક હતું.
બીજા દિવસે સવારે હર્ષદ વહેલો જાગ્યો અને ઓફિસ જવા નીકળ્યો. તેના ચહેરા પર એક સ્મિત હતું જે ઘણા સમયથી ખોવાઈ ગયું હતું. તેણે રસ્તામાં સોમાકાકાની કિટલી તરફ જોયું અને મનોમન તેમને પ્રણામ કર્યા. દુનિયા હજુ પણ સુંદર હતી કારણ કે તેમાં સોમાકાકા જેવા માણસો હતા.
તેણે ઓફિસમાં પહેલા કરતાં વધુ ઉત્સાહથી કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેના સાથીદારો પણ તેની આ બદલાયેલી ઉર્જા જોઈને નવાઈ પામ્યા. હર્ષદને હવે સમજાઈ ગયું હતું કે મુશ્કેલીઓ કાયમી હોતી નથી. પિતાના આશીર્વાદ અને વડીલોનો સહારો હોય તો ગમે તેવો પહાડ પણ ઓળંગી શકાય છે.
સમય વીતતો ગયો અને હર્ષદની આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો આવવા લાગ્યો. તેણે ધીરે ધીરે બધું જ દેવું ચૂકવી દીધું અને પોતાની માતા માટે નવી સાડી લીધી. પણ તે દરરોજ સાંજે સોમાકાકાની કિટલી પર જવાનું ક્યારેય ચૂકતો નહોતો. તે ત્યાં બેસીને પોતાની સફળતાની વાતો કાકા સાથે વહેંચતો હતો.
સોમાકાકા આજે પણ એ જ રીતે ચા બનાવતા હતા અને એ જ પ્રેમથી લોકોને પીરસતા હતા. હર્ષદ માટે તે નાની કિટલી એક મંદિર જેવી બની ગઈ હતી. જ્યાં તેને જીવનનો સૌથી મોટો પાઠ શીખવા મળ્યો હતો. માણસાઈ અને વિશ્વાસના જોરે જ આ દુનિયા ટકી રહી છે.
છેવટે હર્ષદ એક મોટો અધિકારી બન્યો પણ તેની નમ્રતા ક્યારેય ઓછી ન થઈ. તે જ્યારે પણ પોતાની લક્ઝરી કારમાં તે રસ્તેથી નીકળતો ત્યારે સોમાકાકા પાસે રોકાતો. તે આજે પણ એ જ લાકડાની પાટલી પર બેસીને ચા પીવાનો આગ્રહ રાખતો હતો. પિતાનો એ ભરોસો આજે વાસ્તવિકતા બની ગયો હતો.