પિતાના ૬૦મા જન્મદિવસે દીકરાએ ૫૦ હજારની ઘડિયાળ ગિફ્ટ કરી, પણ થોડા દિવસ પછી પિતાને ફરી જૂની ઘડિયાળ પહેરેલા જોઈને દીકરાએ...
વલ્લભભાઈના હાથમાં રહેલી સોય બહુ ધીમેથી હલતી હતી. તેમના ચશ્માના કાચ જાડા હતા. તેઓ ફાટેલા શર્ટના બટન ટાંકવા માટે મથી રહ્યા હતા. રૂમમાં સાવ શાંતિ હતી. માત્ર બહાર વરંડામાં પડેલા લોખંડના હિંચકાનો કરકરાટ સંભળાતો હતો. કાર્તિક દરવાજા પાસે ઊભો રહીને આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યો હતો. તેના પિતાના હાથ પરની નસો ઉપસી આવી હતી. તે નસોમાં વર્ષોની મહેનત સાફ દેખાતી હતી.
કાર્તિકે તેના હાથમાં રહેલું નાનું બોક્સ ટેબલ પર મૂક્યું. વલ્લભભાઈએ સોય નીચે મૂકી. તેમણે કાર્તિક સામે જોયું અને હળવું સ્મિત આપ્યું. પિતાના ચહેરા પરની કરચલીઓમાં એક પ્રકારની નમ્રતા હતી. તેઓ ક્યારેય ઊંચા અવાજે બોલતા નહીં. તેમના દરેક પગલામાં એક ચોકસાઈ હતી. કાર્તિકે બોક્સ ખોલ્યું અને અંદરથી સોનેરી રંગની ઘડિયાળ બહાર કાઢી.
આ ઘડિયાળની કિંમત પચાસ હજાર રૂપિયા હતી. તેના પર લાઇટોના કિરણો પડતા જ તે ચમકી ઉઠતી હતી. કાર્તિકે પિતાનો હાથ પકડ્યો. તેણે જોયું કે પિતાનું કાંડું કેટલું પાતળું થઈ ગયું હતું. તેણે મોંઘી ઘડિયાળ પિતાના કાંડા પર બાંધી દીધી. વલ્લભભાઈએ ઘડિયાળના વજનને અનુભવ્યો. તેમણે કહ્યું કે આ તો બહુ સુંદર છે. તેમણે કાર્તિકનો આભાર માન્યો.
વલ્લભભાઈ તે દિવસે આખી સાંજ ઘડિયાળ પહેરીને બેસી રહ્યા. તેમણે તેને વારંવાર સાફ કરી. રાત્રે સૂતી વખતે તેમણે તેને ખૂબ જ કાળજીથી તેના બોક્સમાં પાછી મૂકી દીધી. કાર્તિકને લાગ્યું કે તેના પિતાને આ ભેટ ખૂબ ગમી છે. તેને ગર્વ હતો કે તે હવે તેના પિતા માટે આવી મોંઘી વસ્તુઓ ખરીદી શકે છે. તેના બાળપણમાં પિતાએ ઘણી તકલીફો વેઠી હતી.
પંદર દિવસ પછીની વાત છે. કાર્તિક રવિવારની સવારે વહેલો ઉઠ્યો હતો. તેણે જોયું કે તેના પિતા પૂજા કરવા માટે બેઠા હતા. વલ્લભભાઈના કાંડા પર પેલી નવી સોનેરી ઘડિયાળ નહોતી. તેના બદલે ત્યાં જૂની એચએમટી ઘડિયાળ હતી. તે ઘડિયાળનો પટ્ટો ઘસાઈ ગયો હતો. તેના કાચ પર અનેક લીટા હતા. તે ઘડિયાળ જોવામાં સાવ સામાન્ય લાગતી હતી.
કાર્તિકને થોડું દુખ થયું. તેને થયું કે કદાચ પિતાને નવી ઘડિયાળમાં કંઈક ખામી લાગી હશે. તેણે રસોડામાં જઈને ચા બનાવી. પિતા પૂજા કરીને ઉઠ્યા એટલે કાર્તિકે તેમને પૂછ્યું. તેણે પૂછ્યું કે પપ્પા તમે પેલી નવી ઘડિયાળ કેમ નથી પહેરી. શું તેમાં સમય બરોબર નથી બતાવતી. વલ્લભભાઈએ શાંતિથી ખુરશી ખેંચી અને બેઠા. તેમણે બહુ ધીમેથી ચાનો કપ પકડ્યો.
વલ્લભભાઈએ તેમના કાંડા પરની જૂની ઘડિયાળ તરફ જોયું. તેમણે કાર્તિકને પાસે બોલાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે બેટા આ ઘડિયાળ તારા માટે માત્ર એક જૂનું સાધન હશે. પણ મારા માટે આ મારો આખો ઈતિહાસ છે. કાર્તિક ચૂપ રહ્યો અને સાંભળવા લાગ્યો. રૂમમાં ફરીથી પેલા પંખાનો અવાજ ગુંજવા લાગ્યો. વલ્લભભાઈના અવાજમાં એક ભારેપણું હતું. પણ તે અવાજમાં કોઈ ગુસ્સો નહોતો.
તેમણે યાદ અપાવ્યું કે જ્યારે કાર્તિક પાંચમાં ધોરણમાં હતો ત્યારે તેની સ્કૂલની ફી બાકી હતી. ઘરે ખાવાના પણ ફાંફા હતા. ત્યારે વલ્લભભાઈ પાસે આ એક જ ઘડિયાળ હતી. તેમણે આ ઘડિયાળ ગીરો મૂકવા માટે વિચાર્યું હતું. પણ તેમણે રાત દિવસ વધારાનું કામ કર્યું. તેમણે ભૂખ્યા પેટે રસ્તાઓ પર ચાલીને પૈસા બચાવ્યા હતા. આ ઘડિયાળે તે કપરો સમય જોયો છે. તે સમયે આ ઘડિયાળના કાંટા બહુ ધીમે ચાલતા હોય તેવું લાગતું હતું.
વલ્લભભાઈએ આગળ કહ્યું કે આ ઘડિયાળ મને યાદ અપાવે છે કે મહેનત શું હોય છે. તે મને એ દિવસોની યાદ અપાવે છે જ્યારે તારી મા બીમાર હતી. મેં આ જ ઘડિયાળમાં જોઈને દવાઓના સમય સાચવ્યા હતા. તારી નવી ઘડિયાળ ચોક્કસપણે બહુ મોંઘી છે. તે કદાચ દુનિયાનો સૌથી સચોટ સમય બતાવતી હશે. પણ આ જૂની ઘડિયાળે મને જિંદગી જીવતા શીખવ્યું છે.
કાર્તિકે જોયું કે પિતાની આંખોમાં પાણી હતા. પણ તે આંખોમાં એક ચમક પણ હતી. વલ્લભભાઈએ જૂની ઘડિયાળના કાચ પર હાથ ફેરવ્યો. જાણે તે કોઈ જીવિત વ્યક્તિને પંપાળતા હોય તેવું લાગતું હતું. તેમણે કહ્યું કે તારી આપેલી ઘડિયાળ હું સાચવીને રાખીશ. જ્યારે આપણે કોઈ મોટા પ્રસંગમાં જઈશું ત્યારે હું તે જરૂર પહેરીશ. પણ રોજિંદા જીવનમાં મને આ જૂની સાથીદાર જ વહાલી લાગે છે.
ઘરના ફ્લોર પર પડેલી જૂની ગાલીચો અને દીવાલો પરના ફોટા પણ સાક્ષી હતા. કાર્તિકને સમજાયું કે કિંમત માત્ર બજારમાં નક્કી થાય છે. યાદોની કોઈ કિંમત હોતી નથી. પિતાની તે જૂની ઘડિયાળ તેમના પરસેવાની સુગંધ ધરાવતી હતી. તેમાં કાર્તિકના શિક્ષણ માટે કરેલી દોડધામ સમાયેલી હતી. પિતાએ ક્યારેય મોંઘા કપડાં કે મોંઘા જોડા પહેર્યા નહોતા. તેમણે હંમેશા બીજાની જરૂરિયાતોને પહેલા રાખી હતી.
કાર્તિકે પિતાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા. તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ હતી. તે માત્ર વસ્તુની કિંમત જોઈ રહ્યો હતો. પિતા તે વસ્તુ સાથે જોડાયેલી લાગણીઓ જોઈ રહ્યા હતા. વલ્લભભાઈએ કાર્તિકના માથા પર હાથ મૂક્યો. તે હાથમાં રહેલી ગરમાહટ કાર્તિકને શાંતિ આપી ગઈ. પિતાએ હળવેથી કહ્યું કે જિંદગીમાં સમય કરતા સમયની પાછળ રહેલી મહેનત વધુ મહત્વની હોય છે.
બહાર વરસાદ શરૂ થયો હતો. નળિયા પર પડતા ટીપાંનો અવાજ સંગીત જેવો લાગતો હતો. કાર્તિકે પિતાની બાજુમાં બેસીને ચા પીધી. તે દિવસે તેણે ઘડિયાળ વિશે નહિ પણ જીવન વિશે મોટો પાઠ શીખ્યો હતો. વલ્લભભાઈની જૂની ઘડિયાળ હજુ પણ ટક ટક અવાજ કરી રહી હતી. તે અવાજમાં એક પ્રકારનો ભરોસો હતો. તે ભરોસો જે વર્ષોની ઈમાનદારીથી પેદા થયો હતો.
કાર્તિકે નક્કી કર્યું કે તે હવે ક્યારેય કોઈ વસ્તુની સરખામણી પૈસાથી નહીં કરે. તેણે પિતાના ખભે હાથ મૂક્યો. વલ્લભભાઈએ તેમની જૂની ડાયરી ખોલી. તેમાં પણ અનેક જૂના હિસાબો હતા. તે હિસાબોમાં પ્રેમ અને ત્યાગની વાતો હતી. આખું ઘર એક અનોખી હૂંફથી ભરાઈ ગયું હતું. પિતાનો સમય કદાચ જૂનો હતો પણ તે સાચો હતો. દીકરાનો સમય નવો હતો પણ તેને હજુ ઘણું શીખવાનું બાકી હતું.
છેલ્લે વલ્લભભાઈએ ઘડિયાળની ચાવી ફેરવી. તેમાંથી નીકળતો અવાજ કાર્તિકને ખૂબ ગમ્યો. પિતાએ સ્મિત સાથે કહ્યું કે સમય ક્યારેય રોકાતો નથી. પણ અમુક યાદો સમયને રોકી લેવાની તાકાત ધરાવે છે. કાર્તિકે બારીની બહાર જોયું. આકાશ ચોખ્ખું થઈ રહ્યું હતું. સૂરજના કિરણો ભીની માટી પર પડી રહ્યા હતા. માટીની સુગંધ આખા ઘરમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. પિતા અને પુત્ર વચ્ચેનો મૌન સંવાદ પૂરો થયો હતો.