દર મહિને પિતા છૂપી રીતે હોસ્પિટલમાં પૈસા જમા કરાવતા હતા, જ્યારે દીકરાએ પીછો કરીને જોયું તો...

રમેશે પોતાના જૂના પાકીટમાંથી સોની પાંચ નોટો બહાર કાઢી. તે નોટો કરચલી વાળી હતી અને તેના પર પરસેવાના ડાઘ હતા. સામે બેઠેલા હોસ્પિટલના કેશિયરે પૈસા ગણ્યા અને એક નાની રસીદ ફાડીને રમેશના હાથમાં આપી. રમેશે તે રસીદ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક પોતાના ગજવામાં મૂકી.

બારણાની બહાર ઊભેલા તેના દીકરા મિતેષની છાતી ગુસ્સાથી ફૂલી રહી હતી. છેલ્લા એક વર્ષથી તે આ બધું જોઈ રહ્યો હતો. દર મહિનાની પહેલી તારીખે તેના પિતા ઘરમાંથી ગાયબ થઈ જતા હતા. ઘરમાં શાકભાજી લાવવાના પૈસા નહોતા, પણ પિતા આ મોંઘી હોસ્પિટલમાં પૈસા આપવા આવતા હતા.

મિતેષે બારણું જોરથી ધકેલ્યું અને અંદર આવ્યો. તેણે રમેશનો હાથ પકડી લીધો. રમેશના હાથમાં એક જૂની થેલી હતી, જે ધ્રૂજી રહી હતી.

"બાપુજી, તમે દર મહિને અહીં શા માટે આવો છો?" મિતેષનો અવાજ આખી હોસ્પિટલના કોરિડોરમાં ગૂંજી ઊઠ્યો.

રમેશે શાંતિથી પોતાની લાકડી સરખી કરી. તેમણે મિતેષ સામે જોયું, પણ કશું બોલ્યા નહીં. તેમની આંખોમાં એક વિચિત્ર મોહ હતો.

"તમે ઘરમાં કહો છો કે તમારી પાસે પૈસા નથી." મિતેષે કહ્યું. "મારી બહેનના કપડાં જૂના થઈ ગયા છે. મારે નવા બૂટ લેવા છે. છતાં તમે આ મોટી હોસ્પિટલમાં પૈસા બગાડો છો? શું તમને કોઈ રોગ થયો છે?"

રમેશ હજુ પણ ચૂપ રહ્યા. તેમણે મિતેષના ખભા પર હાથ મૂકવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પણ મિતેષે તેમનો હાથ ઝાટકી નાખ્યો.

તેમનું ઘર નાનું હતું. બે રૂમનું ઘર, જેમાં સિમેન્ટનું પ્લાસ્ટર પણ સરખું નહોતું થયું. રમેશ એક નાની મિલમાં મજૂરી કરતા હતા. તેમની પત્ની શારદા દર મહિને ઘરનું બજેટ બનાવતી ત્યારે પૈસા ખૂટતા હતા.

ઘરમાં બધા માનતા હતા કે રમેશને કોઈ મોટો રોગ થયો છે. શારદા રાત્રે છૂપી રીતે રડતી હતી. તેને ડર હતો કે તેના પતિ તેને છોડીને ચાલી જશે. મિતેષ પણ એ જ વિચારતો હતો કે પિતા તેમની પાસેથી કંઈક છુપાવી રહ્યા છે.

"આજે તમારે જવાબ આપવો પડશે." મિતેષે ડૉક્ટરની કેબિન તરફ ઈશારો કરીને કહ્યું. "હું આજે ડૉક્ટરને મળીને જ રહીશ."

રમેશે ધીમેથી કહ્યું, "મિતેષ, ઘરે ચાલ. હું તને બધું કહીશ."

પણ મિતેષ માન્યો નહીં. તે સીધો ડૉક્ટર મનોજની કેબિનમાં ઘૂસી ગયો. ડૉક્ટર મનોજ ટેબલ પર બેસીને દર્દીઓની ફાઈલ જોઈ રહ્યા હતા. તેમણે ચશ્મા ઉતાર્યા અને મિતેષ સામે જોયું.

"શું થયું ભાઈ?" ડૉક્ટરે પૂછ્યું.

"ડૉક્ટર સાહેબ, આ મારા પિતા છે." મિતેષે રમેશ તરફ આંગળી ચીંધી. "દર મહિને તેઓ તમને અથવા આ હોસ્પિટલને પૈસા આપે છે. તેમને કયો રોગ છે? તમે અમારી પાસે સત્ય કેમ છુપાવો છો?"

ડૉક્ટર મનોજે રમેશ સામે જોયું. રમેશે નીચું જોઈને હાથ જોડ્યા. તેમણે ડૉક્ટરને વિનંતી કરી કે તેઓ કંઈ ન કહે.

ડૉક્ટર મનોજ પોતાની ખુરશીમાંથી ઊભા થયા. તેઓ રમેશ પાસે આવ્યા અને તેમના ખભા પર હાથ મૂક્યો.

"તમારા પિતાને કોઈ રોગ નથી." ડૉક્ટરે કહ્યું.

"તો પછી આ પૈસા શા માટે?" મિતેષે અકળાઈને પૂછ્યું. "અમે ગરીબ છીએ. દર મહિને આ પૈસા ઘરમાં વપરાઈ શકે તેમ છે."

ડૉક્ટરે એક ઊંડો શ્વાસ લીધો. તેમણે પોતાના ટેબલના ખાનામાંથી એક જૂની ફાઈલ બહાર કાઢી.

"પાંચ વર્ષ પહેલાંની વાત છે." ડૉક્ટરે ફાઈલ ખોલતા કહ્યું. "એક નાની છોકરીને રાત્રે અહીં લાવવામાં આવી હતી. તેને તીવ્ર તાવ હતો અને મગજમાં ઈન્ફેક્શન થઈ ગયું હતું. ઓપરેશન કરવું પડે તેમ હતું."

મિતેષ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તે તેની નાની બહેન પૂજાની વાત હતી. પાંચ વર્ષ પહેલાં પૂજા ખૂબ બીમાર પડી હતી.

"એ સમયે મારી પાસે ઓપરેશનના પૈસા નહોતા." મિતેષે કહ્યું. "પણ તમે તો મફતમાં ઈલાજ કર્યો હતો ને? તમે કહ્યું હતું કે આ હોસ્પિટલનો એક સરકારી ચેરિટી ફંડ છે."

ડૉક્ટર મનોજ હસ્યા. તે હાસ્યમાં દુઃખ અને માન બંને હતા.

"કોઈ સરકારી ફંડ નહોતું." ડૉક્ટરે કહ્યું. "મેં એ રાત્રે ઓપરેશન કર્યું કારણ કે છોકરીની હાલત ખરાબ હતી. પણ હોસ્પિટલના નિયમ મુજબ પૈસા ભરવા જરૂરી હતા. મેં મારા પોતાના ખિસ્સામાંથી તે પૈસા ભર્યા હતા."

મિતેષે પિતા સામે જોયું. રમેશ હજુ પણ જમીન તરફ જોઈ રહ્યા હતા.

"બીજા દિવસે સવારે તમારા પિતા મારી પાસે આવ્યા." ડૉક્ટરે આગળ કહ્યું. "તેમને ખબર પડી ગઈ કે મેં મારી બચતમાંથી પૈસા આપ્યા છે. તેમણે મને કહ્યું કે તેઓ કોઈની મફત સેવા લેવા માંગતા નથી."

"પણ બાપુજી પાસે તો પૈસા નહોતા." મિતેષનો અવાજ ધીમો પડી ગયો.

"હા, નહોતા." ડૉક્ટરે કહ્યું. "એટલે તેમણે મારી સાથે એક વચન લીધું. તેમણે કહ્યું કે તેઓ દર મહિને પોતાની કમાણીમાંથી જે બચશે તે પૈસા મને પાછા આપશે. મેં તેમને ના પાડી. મેં કહ્યું કે આ મારી ઈચ્છા હતી."

ડૉક્ટર મનોજે દીવાલ પર ટાંગેલા એક બોર્ડ તરફ ઈશારો કર્યો. તે બોર્ડ પર અનાથ બાળકોના આશ્રમનું નામ લખેલું હતું.

"તમારા પિતાએ મારી વાત ન માની." ડૉક્ટરે કહ્યું. "તેમણે કહ્યું કે જો હું આ પૈસા મારા માટે ન લઉં, તો હું આ પૈસા અનાથ બાળકોના શિક્ષણ માટે વાપરું. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી, દર મહિનાની પહેલી તારીખે, તમારા પિતા અહીં આવે છે. ક્યારેક પાંચસો રૂપિયા, ક્યારેક હજાર રૂપિયા. પોતાની મજૂરીમાંથી જે બચે તે આપે છે."

મિતેષના પગ તળેથી જમીન ખસી ગઈ. તેને લાગ્યું કે રૂમની હવા ભારે થઈ ગઈ છે.

"તમને ખબર છે?" ડૉક્ટરે મિતેષની આંખોમાં જોઈને કહ્યું. "ગયા મહિને જ્યારે વરસાદ હતો, ત્યારે તમારા પિતા ચાલતા અહીં આવ્યા હતા. કારણ કે તેમની પાસે બસના ભાડાના દસ રૂપિયા નહોતા. તે દસ રૂપિયા પણ તેમણે આ અનાથ બાળકોના ફંડમાં જમા કરાવી દીધા હતા."

ડૉક્ટરે ટેબલ પરથી એક નાની ડાયરી કાઢી.

"આ ડાયરી જુઓ." ડૉક્ટરે કહ્યું. "તમારા પિતાએ પાંચ વર્ષમાં પૂરાં બેતાલીસ હજાર રૂપિયા જમા કરાવ્યા છે. જે ઓપરેશનનો ખર્ચ હતો, તે પૂરો થઈ ગયો છે. આજે આ છેલ્લો હપ્તો હતો."

મિતેષે રમેશ સામે જોયું. રમેશના હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. તેમના જૂના શર્ટના ખિસ્સા પર એક થીગડું મારેલું હતું. તેઓ પોતે જૂના ચંપલ પહેરતા હતા, પણ બીજાના ઉપકાર નીચે જીવવા માંગતા નહોતા.

"બાપુજી..." મિતેષનો અવાજ ગળામાં અટકાઈ ગયો.

રમેશે ધીમેથી માથું ઊંચું કર્યું. "મિતેષ, મેં ઘરમાં કોઈને ન કહ્યું કારણ કે શારદા ચિંતા કરતી. મારે કોઈનું દેવું રાખીને મરવું નહોતું. ડૉક્ટર સાહેબે મારી દીકરીનો જીવ બચાવ્યો હતો. હું તેમને ખાલી હાથે કેવી રીતે છોડી શકું?"

મિતેષનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. તે પિતાને સ્વાર્થી સમજી રહ્યો હતો. તે માનતો હતો કે પિતા તેમની ચિંતા નથી કરતા. પણ પિતા તો પરિવારની ઈજ્જત અને પોતાના સ્વભૂમિના મૂલ્યો માટે લડી રહ્યા હતા.

મિતેષે આગળ વધીને રમેશના પગ સ્પર્શ કર્યા. તેની આંખોમાંથી આંસુ સરી પડ્યા.

"મને માફ કરી દો, બાપુજી." મિતેષે કહ્યું. "હું તમને ઓળખી ન શક્યો."

રમેશે મિતેષને ઊભો કર્યો અને તેને છાતી સરસો ચાંપ્યો. તેમની પાસે કોઈ મોટા શબ્દો નહોતા, માત્ર પિતા અને પુત્ર વચ્ચેનો એક મૌન સ્પર્શ હતો.

હોસ્પિટલમાંથી બહાર નીકળતી વખતે વરસાદ બંધ થઈ ગયો હતો. સૂરજનો હળવો તડકો રોડ પર પડી રહ્યો હતો. મિતેષે પિતાનો હાથ પકડ્યો. આ વખતે તેણે હાથ ઝાટક્યો નહીં, પણ મજબૂતીથી પકડી રાખ્યો.

સાચા માણસની ઓળખ તેના કપડાંથી નહીં, પણ તેના ચરિત્રથી થાય છે. ગરીબી માણસના ખિસ્સાને ખાલી કરી શકે છે, પણ તેના આત્માને ક્યારેય ગરીબ બનાવી શકતી નથી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.