દીકરાએ બાપના હાથમાંથી કારની ચાવી આંચકી લીધી ત્યારે ઘરમાં જે સન્નાટો છવાયો...

"બાપુજી, હવેથી આ ચાવી મારી પાસે રહેશે."

ડાઇનિંગ ટેબલ પર ચાનો કપ મૂકતાં જ નિખિલે શાંત પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું. તેના હાથમાં સિલ્વર રંગની સેન્ટ્રો કારની જૂની ચાવી ચમકી રહી હતી.

૭૨ વર્ષના મહેશભાઈના હાથમાં રહેલો ચાનો રકાબી-કપ સહેજ ધ્રૂજી ઊઠ્યો. તેમણે ચશ્માની ઉપરથી દીકરા તરફ જોયું. આંખોમાં આશ્ચર્ય ઓછું અને અપમાન વધારે હતું.

"મતલબ? મારી ગાડીની ચાવી તું કેમ રાખશે?" મહેશભાઈનો અવાજ ધીમો હતો, પણ તેમાં દાયકાઓ જૂનો વજન હતો.

"મતલબ સાફ છે, બાપુજી. આજે સોસાયટીના ગેટ પાસે તમે થાંભલા સાથે ગાડી અથડાવી. આ ત્રીજો અકસ્માત છે આ મહિનાનો. ગયા અઠવાડિયે પેસેન્જર સાઇડનો કાચ તૂટ્યો હતો, અને પંદર દિવસ પહેલાં સ્કૂટરવાળા જોડે તમે સહેજમાં બચ્યા હતા." નિખિલે ખિસ્સામાંથી મોબાઇલ કાઢીને સ્ક્રેચના ફોટા ટેબલ પર મૂક્યા. "અમે હવે તમને એકલા ડ્રાઇવિંગ કરવા નહીં દઈએ."

રસોડામાંથી પૂજા પાણીનો ગ્લાસ લઈને બહાર આવી. તેણે સસરાના ચહેરા પર છવાયેલી કાળાશ જોઈ. "પપ્પાજી, નિખિલનો કહેવાનો અર્થ એવો નથી કે... પણ તમારી ઉંમર જોતાં હવે ટ્રાફિક બહુ વધી ગયો છે. કંઈક મોટું થઈ જાય તો?"

"કંઈ મોટું નથી થયું!" મહેશભાઈ અચાનક ખુરશી પરથી ઊભા થઈ ગયા. "એ તો વળાંક પર એક કૂતરું અચાનક દોડી આવ્યું હતું એટલે મારે સ્ટેયરિંગ વાળવું પડ્યું. હું ચાલીસ વર્ષથી આ શહેરમાં ગાડી ચલાવું છું, નિખિલ! તું જ્યારે સ્કૂલે જતો ત્યારે તને આ જ સીટ પર બેસાડીને આખા શહેરમાં ફેરવતો હતો. આજે મને શીખવાડે છે?"

"એ ચાલીસ વર્ષ પહેલાંની વાત હતી, બાપુજી," નિખિલે ઊંડો શ્વાસ લીધો. અવાજમાં ચીડ નહોતી, પણ એક એવી લાચારી હતી જે મહેશભાઈને સોયની જેમ વાગી. "તમારી આંખો હવે ઝાંખી પડે છે. તમારા પગ બ્રેક સુધી પહોંચતા અડધી સેકન્ડ મોડા પડે છે. એ અડધી સેકન્ડ કોઈનો જીવ લઈ શકે છે, તમારો પણ. જો તમને ક્યાંય જવું હોય તો મને કહો, હું લઈ જઈશ. અથવા રિક્ષા કરી લો."

મહેશભાઈ કંઈ બોલ્યા નહીં. તેમણે ટેબલ પર પડેલી ચાવી તરફ એક છેલ્લી નજર નાખી, પોતાના રૂમમાં ચાલ્યા ગયા અને અંદરથી દરવાજો બંધ કરી દીધો.

તે રાત્રે મહેશભાઈથી જમાયું નહીં. પલંગ પર સૂતા સૂતા તેઓ પંખાના ગોળ ગોળ ફરતા પાંખિયા જોઈ રહ્યા. તેમના મનમાં ગાડી નહોતી ફરતી, પોતાની જિંદગી ફરતી હતી.

એ ગાડી માત્ર લોખંડનું એક વાહન નહોતી. એ તેમની આઝાદી હતી. સવારે વહેલા ઊઠીને મંદિર જવું હોય, જૂના મિત્રો સાથે બગીચામાં ચા પીવા જવું હોય, કોઈ સંબંધીના ખબરઅંતર પૂછવા જવું હોય કે સાંજે ખાલી મન હળવું કરવા નદી કિનારે બેસવા જવું હોય; તેમણે ક્યારેય કોઈની સામે હાથ નહોતો લંબાવ્યો. ક્યારેય કોઈના સમયની ભીખ નહોતી માંગી. ગાડીનું સ્ટાર્ટ બટન દબાવતાં જ તેમને લાગતું કે તેઓ હજુ પણ પોતાના નિર્ણયો જાતે લઈ શકે છે.

અને આજે? એક જ ઝાટકે તેમને અહેસાસ કરાવી દેવામાં આવ્યો હતો કે હવે તેઓ નકામાં થઈ ચૂક્યા છે. હવે તેમણે પૂછવું પડશે, "નિખિલ, તું આજે ફ્રી છે? મને દવાખાને લઈ જઈશ?"

બીજા દિવસે સવારે ઘરમાં એક અજીબ શાંતિ હતી. મહેશભાઈ વહેલા ઊઠ્યા, પણ બહાર નીકળ્યા નહીં. દૂધવાળો આવ્યો, પેપરવાળો આવ્યો, પણ તેઓ હિંચકે ન બેઠા.

બપોરે બે વાગ્યે મહેશભાઈના જૂના સાથીદાર અરવિંદભાઈનો ફોન આવ્યો. અરવિંદભાઈની તબિયત બે દિવસથી બગડી હતી અને તેઓ પથારીવશ હતા. "મહેશ, જો અનુકૂળ હોય તો આંટો મારજે ને, ઘણા દિવસ થયા મળ્યા નથી."

"હા, હું હમણાં જ આવું છું," મહેશભાઈએ તરત કહ્યું.

તેમણે કપડાં બદલ્યા. હોલમાં આવીને જોયું તો નિખિલ ઑફિસે હતો અને પૂજા પાડોશમાં કોઈ કામથી ગઈ હતી. ઘર સાવ સૂનું હતું. બહાર કાળઝાળ ગરમી પડી રહી હતી. તેમણે બહાર નીકળીને રિક્ષા શોધવાનો પ્રયત્ન કર્યો. સોસાયટીના નાકા સુધી ચાલતાં જ તેમના શ્વાસ ફૂલી ગયા. ધોમધખતા તડકામાં દસ મિનિટ ઊભા રહ્યા પછી પણ કોઈ રિક્ષાવાળો ઊભો ન રહ્યો. એક રિક્ષાવાળો રોકાયો તો તેણે બમણું ભાડું માંગ્યું અને ઉદ્ધતાઈથી બોલ્યો, "બેસવું હોય તો બેસો, નહિતર તડકામાં ઊભા રહો."

મહેશભાઈનું લોહી ઉકળી ઊઠ્યું. આ ઉંમરે આવી લાચારી?

તેઓ પાછા ઘેર આવ્યા. પરસેવે રેબઝેબ હતા. કબાટ ખોલ્યો. જૂની લાકડાની પેટીમાંથી તેમણે જૂની વધારાની ડુપ્લિકેટ ચાવી શોધી કાઢી, જે વર્ષોથી ત્યાં પડી હતી. ચાવી હાથમાં આવતાં જ તેમના શરીરમાં એક અજાણ્યો જોશ દોડી ગયો.

"હું કોઈ ગુનેગાર નથી," તેમણે મનોમન કહ્યું. "મારી ગાડી છે, હું ચલાવી શકું છું."

તેમણે ધીમેથી પોર્ચમાં પડેલી ગાડીનું તાળું ખોલ્યું. અંદર બેઠા. પરિચિત ગંધ, જૂનું સ્ટીયરિંગ અને સીટનો આરામ. એન્જિન શરૂ થયું અને એક હળવો ઘુરઘુરાટ થયો. મહેશભાઈએ સોસાયટીના ગેટમાંથી ગાડી બહાર કાઢી. રસ્તા પર આવતાં જ તેમને લાગ્યું કે તેમના પરથી કોઈ મોટો બોજ હટી ગયો છે. પવનની લહેરખી ચહેરા પર વાગી અને તેઓ હળવા થઈ ગયા.

પણ એ હળવાશ માત્ર દસ મિનિટ ટકી.

શહેરના મુખ્ય માર્ગ પર પહોંચતાં જ વાહનોનો ઘોંઘાટ વધી ગયો. બધી બાજુથી હોર્ન વાગી રહ્યા હતા. અચાનક એક ડિલિવરી બોયનું બાઇક ડાબી બાજુથી કાપીને તેમની ગાડીની બિલકુલ આગળ આવી ગયું. મહેશભાઈ ગભરાઈ ગયા. તેમણે એકદમ બ્રેક મારવા પગ લંબાવ્યો, પણ તેમનો જમણો પગ સીધો એક્સિલેટર પર અડી ગયો. ગાડી એક ઝાટકા સાથે આગળ ધસી.

છેલ્લી ઘડીએ તેમણે પૂરી તાકાતથી બ્રેક દબાવી. ટાયરોનો તીણો અવાજ રસ્તા પર ગુંજી ઊઠ્યો.

ગાડી પેલા બાઇકથી માત્ર બે ઇંચ દૂર જઈને થંભી ગઈ. બાઇકવાળો પાછળ ફરીને ગાળો બોલવા લાગ્યો. આજુબાજુના લોકો ભેગા થઈ ગયા અને ગાડીના કાચ પર હાથ પછાડવા લાગ્યા.

મહેશભાઈ સ્ટીયરિંગ પકડીને બેસી રહ્યા. તેમના બંને હાથ અનિયંત્રિત રીતે ધ્રૂજી રહ્યા હતા. છાતીમાં ધબકારા એટલા વધી ગયા હતા કે કાનમાં સીટી વાગતી હોય તેવું લાગતું હતું. તેમણે જોયું કે તેમના પગ હજુ પણ ધ્રૂજી રહ્યા હતા.

બાઇકવાળો તો બબડાટ કરતો જતો રહ્યો, લોકો પણ વિખેરાઈ ગયા. પણ મહેશભાઈ ગાડી આગળ ન વધારી શક્યા. તેમણે ગાડી ધીમેથી રસ્તાની એક બાજુએ લીધી અને એન્જિન બંધ કરી દીધું.

તેમણે પોતાના બંને હાથ સામે જોયું. એ હાથ જેણે આખી જિંદગી પરિવારનું વજન ઉપાડ્યું હતું, જેણે લાખો કિલોમીટર વગર કોઈ ભયે ડ્રાઇવિંગ કર્યું હતું, આજે એ હાથ સમય સામે હારી ગયા હતા. નિખિલ સાચો હતો. તેમની પ્રતિક્રિયા આપવાની ક્ષમતા ધીમી પડી ગઈ હતી. જો આજે બ્રેક લાગવામાં બીજી અડધી સેકન્ડ મોડી થઈ હોત, તો પેલો યુવાન કદાચ ગાડી નીચે હોત.

એ વિચાર માત્રથી મહેશભાઈની આંખોમાંથી આંસુ સરી પડ્યા. એ આંસુ ગાડી છીનવાઈ જવાના નહોતા, પણ પોતાની શારીરિક મર્યાદા સ્વીકારવાના હતા. ઘરડા થવું કેટલું દર્દનાક હોય છે, તેનો સાચો અહેસાસ તેમને આજે થયો હતો.

સાંજે સાત વાગ્યે નિખિલ ઘેર આવ્યો ત્યારે તેને સોસાયટીના વોચમેને કહ્યું કે બાપુજી બપોરે ગાડી લઈને બહાર ગયા હતા. નિખિલનો પિત્તો ગયો. તે ગુસ્સામાં લાલચોળ થઈને ઘરમાં દાખલ થયો.

"બાપુજી! તમને સમજ નથી પડતી? તમે મારી વાતની કોઈ કિંમત નથી રાખતા?" નિખિલે હોલમાં પગ મૂકતાં જ બૂમ પાડી.

પણ સોફા પરનું દ્રશ્ય જોઈને તેનો અવાજ ગળામાં જ અટકી ગયો.

મહેશભાઈ સોફા પર બેઠા હતા. તેમના માથા પર સફેદ વાળ વિખરાયેલા હતા, ચહેરો સાવ ફિક્કો પડી ગયો હતો. ટેબલ પર બંને ચાવીઓ મૂકેલી હતી, ઓરિજિનલ અને ડુપ્લિકેટ બંને.

નિખિલ ધીમા પગલે તેમની પાસે ગયો. "બાપુજી... શું થયું? તબિયત તો સારી છે ને?"

મહેશભાઈએ ધીમેથી માથું ઊંચું કર્યું. તેમની આંખો લાલ હતી.

"નિખિલ," મહેશભાઈનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો, "આજે એક છોકરો મરતા મરતા બચી ગયો. મારી ભૂલ હતી. મારો પગ સમયસર બ્રેક પર ન ગયો."

રૂમમાં સોપો પડી ગયો. પૂજા પણ રસોડામાંથી દોડી આવી.

"હું હારી ગયો, બેટા," મહેશભાઈએ ટેબલ પર પડેલી ચાવીઓ તરફ હાથ લંબાવ્યો. "મને લાગતું હતું કે તમે લોકો મારી આઝાદી છીનવી રહ્યા છો. મને લાગતું હતું કે તમે મને નકામો સમજો છો. પણ આજે રસ્તા પર મને સમજાયું કે મારું શરીર હવે મારું સાથ નથી આપતું. હું હવે ક્યારેય ગાડી નહીં ચલાવું. આ ચાવીઓ લઈ લે."

એમ કહીને ૭૨ વર્ષના પિતા બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા.

નિખિલનું હૃદય ચિરાઈ ગયું. જે પિતાને તેણે ક્યારેય ઝૂકતા નહોતા જોયા, જે હંમેશા આખા ઘરની છત બનીને ઊભા રહ્યા હતા, તેમને આ રીતે ભાંગી પડતા જોઈને નિખિલ પોતાની જાત પર શરમાઈ ગયો. તે નીચે ઘૂંટણિયે બેસી ગયો અને પિતાના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લઈ લીધા.

"બાપુજી, મને માફ કરી દો," નિખિલનો અવાજ પણ ભીનો થઈ ગયો. "મેં તમારાથી ચાવી છીનવી લીધી, પણ એ ન વિચાર્યું કે એ ચાવી સાથે તમારું સ્વાભિમાન જોડાયેલું હતું. મેં તમને સલામત રાખવાના ચક્કરમાં કેદ કરી દીધા. મારો નિર્ણય ખોટો નહોતો, પણ મારી રીત સાવ ખોટી હતી."

મહેશભાઈએ ભીની આંખે દીકરા સામે જોયું.

"કાલથી ગાડી તમે નહીં ચલાવો એ વાત સાચી," નિખિલે પિતાના હાથ પર માથું મૂક્યું, "પણ ગાડી તમારી જ રહેશે. મેં આપણી સોસાયટીના જ એક પરિચિત રમેશભાઈ સાથે વાત કરી છે. તેઓ સવારે અને સાંજે બે કલાક અહીં આવશે. તમારે જ્યાં જવું હોય, મંદિરે, બગીચે કે મિત્રોને મળવા, એ ગાડી ચલાવશે અને તમે પાછળ નહીં, આગળની સીટ પર વટથી બેસશો. તમારે ક્યારેય કોઈની પરવાનગી લેવાની જરૂર નહીં પડે."

પૂજાએ આગળ આવીને મહેશભાઈના હાથમાં પાણીનો ગ્લાસ આપ્યો અને હસીને કહ્યું, "અને રવિવારે તો અમારે આખા પરિવારે તમારી સાથે જ ફરવા નીકળવાનું છે. ડ્રાઇવરને પણ રજા રહેશે, નિખિલ ગાડી ચલાવશે અને રૂટ તમે નક્કી કરશો."

મહેશભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે દીકરાના માથા પર હાથ મૂક્યો.

ઘરની બહાર પાર્ક કરેલી ગાડી હવે કોઈ બંધન નહોતી લાગતી, પણ એક એવો પુલ બની ગઈ હતી જેણે એક વૃદ્ધ પિતાની ગરિમા અને દીકરાની ચિંતા બંનેને એક તાંતણે બાંધી દીધા હતા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.