એક માણસ ૫૦ વર્ષથી જૂની દુકાન ચલાવતો હતો, એક દિવસ તેના દીકરાએ જે કર્યું તે જોઈને...
પુરુષોત્તમભાઈ ઘૂંટણિયે બેસીને લાકડાના જૂના ટેબલનું ખાનું ખેંચી રહ્યા હતા. ચોમાસાના ભેજને કારણે લાકડું ફૂલી ગયું હતું અને તે બહાર નીકળવાનું નામ લેતું નહોતું. તેમની આંગળીઓ પર તેલ અને કાટના કાળા ડાઘ હતા. નિરવ પાસે ઉભો રહીને આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યો હતો. તેણે જોયું કે તેના પિતા ખૂબ જ ધીરજથી તે ખાનાને પંપાળી રહ્યા હતા. પિતાએ ક્યારેય કોઈ વસ્તુ પર ગુસ્સો કર્યો નહોતો.
નિરવ શહેરની મોટી કોલેજમાંથી ભણીને પાછો આવ્યો હતો. તેની આંખોમાં નવા સપના અને આધુનિક વિચારો હતા. તેને પિતાની આ જૂની હાર્ડવેરની દુકાન બહુ નાની અને ગૂંગળામણ ભરી લાગતી હતી. અહીં ચારે બાજુ લોખંડના સળિયા અને પ્લાસ્ટિકના પાઈપના ઢગલા પડ્યા હતા. હવામાં હંમેશા એક પ્રકારની જૂની ગંધ ફેલાયેલી રહેતી હતી. તે ગંધમાં તેલ અને જૂના લાકડાનો ભેજ ભળેલો હતો.
પિતાએ ખાનું ખોલ્યું અને અંદરથી એક જૂની ડાયરી કાઢી. તેમના ચહેરા પર એક નાનકડું સ્મિત આવ્યું. નિરવને લાગ્યું કે આ જ સાચો સમય છે તેની વાત રજૂ કરવાનો. તેણે પિતાને કહ્યું કે તે આ આખી દુકાનનું નવું રૂપ આપવા માંગે છે. તેને અહીં એક મોટો કાચનો શોરૂમ બનાવવો હતો. પુરુષોત્તમભાઈએ શાંતિથી તેની વાત સાંભળી અને ચાનો કપ આગળ કર્યો.
તેમની દુકાનનું નામ રાધેશ્યામ આયર્ન સ્ટોર્સ હતું. આ નામ પચાસ વર્ષ પહેલાં પુરુષોત્તમભાઈના પિતાએ રાખ્યું હતું. બહાર લટકતું લાકડાનું પાટિયું હવે થોડું નમી ગયું હતું. તેના પરના અક્ષરોનો રંગ પણ ઉતરી ગયો હતો. નિરવને લાગતું હતું કે આ પાટિયું હવે દુકાનની આબરૂને શોભતું નથી. તેણે આધુનિક એલઈડી લાઈટોવાળા બોર્ડનો ઓર્ડર પણ આપી દીધો હતો.
નિરવે દુકાનમાં ફેરફારો કરવાનું શરૂ કર્યું. મજૂરો આવ્યા અને જૂની છાજલીઓ ઉખેડવા લાગ્યા. પુરુષોત્તમભાઈ એક ખૂણામાં બેસીને બધું ધ્યાનથી જોતા હતા. તેમણે મજૂરોને ઠંડુ પાણી પીવડાવ્યું અને તેમને કામમાં કોઈ ઉતાવળ ન કરવા કહ્યું. તેમના અવાજમાં એક પ્રકારની નરમાશ હતી જે નિરવને આશ્ચર્ય પમાડતી હતી. નિરવને લાગ્યું કે પિતા ખુશ છે.
બીજા અઠવાડિયે નવું ફર્નિચર આવી ગયું. દુકાન હવે ચમકવા લાગી હતી અને અંદર એસી પણ લાગી ગયું હતું. લોકો રસ્તે ચાલતા ઉભા રહીને નવી દુકાનને જોવા લાગ્યા. નિરવે મજૂરોને કહ્યું કે હવે પેલું બહારનું જૂનું પાટિયું ઉતારી નાખો. મજૂરે સીડી લગાવી અને જેવું પાટિયું પકડ્યું કે પુરુષોત્તમભાઈ ઉભા થઈ ગયા. તેમણે બહુ જ નમ્રતાથી મજૂરના હાથ પર પોતાનો હાથ મૂક્યો.
બેટા આ પાટિયું રહેવા દે એવું તેમણે ધીમેથી કહ્યું. નિરવ દોડીને બહાર આવ્યો અને પૂછ્યું કે કેમ પિતાજી આવું કરો છો. તેણે સમજાવ્યું કે નવું ડિજિટલ બોર્ડ બહુ મોંઘું છે અને તે રાત્રે પણ દેખાશે. પુરુષોત્તમભાઈએ પાટિયા પર જમેલી ધૂળ પોતાના હાથેથી સાફ કરી. તેમના હાથમાં ધૂળનો સ્પર્શ અનુભવાતો હતો. તેમણે નિરવની આંખોમાં જોયું અને શાંતિથી શ્વાસ લીધો.
આ પાટિયું માત્ર લાકડું નથી પણ મારા જીવનની કમાણી છે એમ તેમણે કહ્યું. જ્યારે હું પહેલીવાર અહીં બેઠો હતો ત્યારે આ જ પાટિયાએ મને ઓળખ આપી હતી. આના પર લખેલું નામ જોઈને ગામના હજારો લોકો અહીં આવ્યા છે. તે લોકો મારી દુકાન જોવા નથી આવ્યા પણ આ નામ પરના વિશ્વાસને કારણે આવ્યા છે. તારું નવું બોર્ડ કદાચ દૂરથી ચમકશે પણ તેમાં આટલા વર્ષોનો પ્રેમ નથી.
નિરવ પાસે આ વાતનો કોઈ જવાબ નહોતો. તેણે જોયું કે પિતાના શબ્દોમાં ક્યાંય દબાણ નહોતું પણ સત્ય હતું. પુરુષોત્તમભાઈએ આગળ વધીને પાટિયાના છેડા પર તેલ લગાવ્યું જેથી તે સડે નહીં. તેમણે તે જૂના પાટિયાને એવી રીતે સાચવ્યું જાણે તે કોઈ નાનું બાળક હોય. મજૂરો પણ આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા. હાર્ડવેરની દુકાનમાં થોડી વાર માટે મૌન છવાઈ ગયું.
તે દિવસે સાંજે એક જૂનો ગ્રાહક દુકાને આવ્યો. તે માણસ ખેડૂત હતો અને તેના કપડાં પર ખેતરની માટી હતી. તેણે નવી દુકાન જોઈને થોડો સંકોચ અનુભવ્યો. તે અંદર આવવાને બદલે બહાર ઉભો રહીને પાટિયું જોવા લાગ્યો. જ્યારે તેણે પેલું જૂનું લાકડાનું બોર્ડ જોયું ત્યારે તેના ચહેરા પર હાશકારો થયો. તે હસીને અંદર આવ્યો અને પુરુષોત્તમભાઈના ખબર પૂછ્યા.
તે ખેડૂતે કહ્યું કે સાહેબ મને લાગ્યું કે દુકાન બદલાઈ ગઈ છે. પણ આ તમારું જૂનું બોર્ડ જોઈને મને ખાતરી થઈ કે માલિક તો તમે જ છો. નિરવ કાઉન્ટર પાછળ બેસીને આ બધું જોઈ રહ્યો હતો. તેને સમજાયું કે બ્રાન્ડિંગ અને ભરોસા વચ્ચે બહુ મોટો તફાવત હોય છે. નવી લાઈટો ગ્રાહકોને આકર્ષી શકે છે પણ જૂનું નામ જ તેમને અંદર ખેંચી લાવે છે.
પુરુષોત્તમભાઈએ ગ્રાહકને સન્માન સાથે બેસાડ્યા અને જૂની પદ્ધતિથી હિસાબ કરવા લાગ્યા. નિરવે જોયું કે ગ્રાહકે ભાવતાલ પણ ન કર્યો. તેને પિતાની પ્રામાણિકતાની તાકાત સમજાઈ ગઈ હતી. પિતાએ ક્યારેય કોઈને છેતર્યા નહોતા અને આ પાટિયું તેની સાબિતી હતું. નિરવની આધુનિકતા પિતાના પચાસ વર્ષના અનુભવ સામે નાની સાબિત થઈ હતી.
તે રાત્રે નિરવે એક મોટો નિર્ણય લીધો. તેણે મજૂરોને બોલાવીને નવું ડિજિટલ બોર્ડ પેક કરાવી દીધું. તેણે પિતાને કહ્યું કે આપણે નવું બોર્ડ નથી જોઈતું. આપણે આ જૂના પાટિયાને જ થોડો નવો રંગ લગાવીશું જેથી તે વધારે ટકે. પિતાએ નિરવના ખભે હાથ મૂક્યો અને તેને આશીર્વાદ આપ્યા. તેમની આંખોમાં ગર્વના આંસુ હતા.
હવે દુકાન બહારથી નવી હતી પણ તેની આત્મા પેલું જૂનું પાટિયું જ હતું. પુરુષોત્તમભાઈ રોજ સવારે દુકાને આવીને પહેલા તે પાટિયાને વંદન કરતા હતા. નિરવે પણ હવે ધંધાની સાથે માનવતા શીખવાનું શરૂ કર્યું હતું. દુકાનમાં ગ્રાહકો વધતા ગયા પણ કોઈ ગ્રાહક માત્ર ખરીદી કરવા નહોતો આવતો. દરેક માણસ ત્યાં પ્રેમ અને આદરના બે શબ્દો બોલવા માટે આવતો હતો.
શહેરમાં બીજી ઘણી મોટી અને ચમકતી દુકાનો હતી. પણ રાધેશ્યામ આયર્ન સ્ટોર્સની જે ગરિમા હતી તે ક્યાંય નહોતી. લોકો કહેતા કે આ દુકાનનું પાટિયું અડીને જે વસ્તુ લઈ જાવ તે ક્યારેય ખરાબ નથી નીકળતી. નિરવને હવે સમજાઈ ગયું હતું કે સાચો બિઝનેસમેન કોને કહેવાય. તેને પોતાના પિતા પર અને તે લાકડાના જૂના ટુકડા પર બહુ માન હતું.