પિતા ચશ્મા નહોતા બદલાવતા એટલે દીકરાને નવાઈ લાગી, એક દિવસ તેના પિતાની ડાયરી જોઈ તો...
અર્વિંદભાઈ ટેબલ પર પડેલા છાપાના ઝીણા અક્ષરો ઉકેલવા માટે પોતાની આંખોને સતત સંકોચી રહ્યા હતા. તેમના જૂના ચશ્માની ડાબી ફ્રેમ પાસે એક નાનો તાંબાનો તાર વીંટાળેલો હતો, જે ફ્રેમને માંડ પકડી રાખતો હતો. કાચ પર એટલા બધા લીટા પડી ગયા હતા કે જાણે તે કોઈ જૂના નકશા જેવા દેખાતા હતા.
કથન રસોડાના ઉંબરે ઉભો રહીને આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યો હતો. તેણે જોયું કે તેના પિતા દર બે મિનિટે ચશ્મા ઉતારીને પોતાના મેલા રૂમાલથી સાફ કરતા હતા. છતાં તે અક્ષરો ઉકેલવામાં તેમને ભારે તકલીફ પડી રહી હતી.
કથન ધીમેથી રૂમમાં આવ્યો અને પિતાની નજીક બેસી ગયો. તેણે ખૂબ જ નમ્રતાથી કહ્યું કે પપ્પા, આ ચશ્મા હવે સાવ નકામા થઈ ગયા છે. આવતીકાલે જ આપણે શહેરમાં જઈને આંખો તપાસાવી લઈએ અને નવી ફ્રેમ લઈ આવીએ.
અર્વિંદભાઈએ હળવું સ્મિત કર્યું અને ચશ્મા પાછા નાક પર ચઢાવ્યા. તેમણે શાંતિથી જવાબ આપ્યો કે બેટા, હજી તો બધું બરાબર દેખાય છે. આટલા વર્ષો સુધી ચાલ્યા છે, તો બીજા થોડા મહિના પણ નીકળી જશે.
તેમનો અવાજ ઠાવકો હતો અને તેમાં કોઈ ફરિયાદ નહોતી. તેમણે પુસ્તક બાજુ પર મૂક્યું અને લંગડાતી ખુરશી પરથી ઊભા થયા. તેમના પગલાંનો અવાજ લાકડાના ફ્લોર પર ગુંજતો હતો, જે વર્ષો જૂનો અને પરિચિત હતો.
કથનને ખબર હતી કે તેના પિતા ખૂબ જ ચીવટવાળા માણસ હતા. તેઓ પોતાની વસ્તુઓનું ખૂબ જ ધ્યાન રાખતા હતા. પરંતુ આ વખતે મામલો માત્ર ચીવટનો નહોતો, તે તેને સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.
બીજા દિવસે બપોરે જ્યારે અર્વિંદભાઈ મંદિરે ગયા હતા, ત્યારે કથન જૂના કબાટમાં પોતાની માર્કશીટ શોધી રહ્યો હતો. કબાટના એક ખૂણેથી એક નાની કાળા કલરની ડાયરી નીચે પડી. આ ડાયરીમાં તેના પિતા ઘરના હિસાબ રાખતા હતા.
કથને કુતૂહલવશ ડાયરીનું છેલ્લું પાનું ખોલ્યું. ત્યાં ઉપરના ભાગે 'આ મહિનાનું બજેટ' એવું લખેલું હતું. તેની નીચે પેન્સિલથી કરેલી ગણતરીઓ ધ્યાન ખેંચતી હતી.
ત્યાં લખ્યું હતું કે નવા ચશ્મા અને લેન્સનો અંદાજિત ખર્ચ અઢારસો રૂપિયા થશે. તેની બરાબર નીચે લાલ પેનથી મોટું કુંડાળું કરીને લખ્યું હતું કે કથનની કોલેજની સેમેસ્ટર ફી બાવીસ હજાર રૂપિયા. તારીખ નજીક આવી રહી હતી અને બચત મર્યાદિત હતી.
પિતાએ ચશ્માના ખાનામાં એક મોટી ચોકડી મારી દીધી હતી. તેમણે પોતાના આરામ અને સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિને દીકરાના ભવિષ્ય માટે બાજુ પર મૂકી દીધા હતા. આ જોઈને કથનની છાતીમાં એક ભારે વજન અનુભવાવા લાગ્યું.
તેને યાદ આવ્યું કે પિતા કઈ રીતે સાંજ સુધી પોસ્ટ ઓફિસમાં બેસીને ફાઈલો તપાસતા હતા. તેમની આંખોમાં લાલાશ આવી જતી હતી છતાં તેઓ ક્યારેય બડબડાટ કરતા નહોતા. તેમની સહનશીલતા અને મૌન હવે કથનને ગંભીર લાગવા માંડ્યા.
તેણે ડાયરી પાછી કબાટમાં એવી રીતે મૂકી દીધી જાણે તેણે કંઈ જોયું જ નથી. તે રૂમની બહાર આવ્યો અને પિતાના ખાલી પલંગ પાસે બેસી ગયો. ઘરના જૂના પંખાનો અવાજ આજે તેને કંઈક નવું વિચારી રહ્યો હોય તેવું લાગતું હતું.
કથને નક્કી કર્યું કે તે હવે પિતા પર આર્થિક બોજ વધવા નહીં દે. તે સાંજે જ તેના મિત્ર સુરેશની સ્ટેશનરીની દુકાને ગયો. તેણે સુરેશને પૂછ્યું કે શું તેને ત્યાં સાંજના સમયે કોઈ કામ કરવા માટે મદદનીશની જરૂર છે.
નસીબજોગે સુરેશને કોઈ વિશ્વાસુ વ્યક્તિની જરૂર હતી જે હિસાબ રાખી શકે. કથને તરત જ હા પાડી દીધી અને તે દિવસથી જ કામ શરૂ કરી દીધું. તે રોજ સાંજે ચાર કલાક ત્યાં બેસતો અને ભારે કાગળના બંડલો ગોઠવતો હતો.
કામ પૂરું થયા પછી તેના હાથમાં કાગળની ધૂળ અને શાહીની ગંધ રહેતી હતી. તે ઘરે જઈને પિતાને એમ કહેતો કે તે મિત્ર સાથે લાઈબ્રેરીમાં વાંચવા જાય છે. અર્વિંદભાઈ હંમેશા તેને આશીર્વાદ આપીને જમવા બેસાડતા હતા.
એક મહિનો વીતી ગયો અને કથને પોતાની પ્રથમ કમાણી મેળવી. તે રૂમમાં ગયો અને પિતાની સામે એક નાનું બોક્સ મૂક્યું. અર્વિંદભાઈએ આશ્ચર્યથી તેની સામે જોયું અને બોક્સ ખોલ્યું.
અંદર એક મજબૂત કાળા રંગની ફ્રેમવાળા ચશ્મા હતા. કથને શાંતિથી કહ્યું કે પપ્પા, મેં પાર્ટ-ટાઈમ નોકરી શરૂ કરી છે. તમારી આ આંખોએ મને ઘણું બધું બતાવ્યું છે, હવે મારો વારો છે.
અર્વિંદભાઈની આંખો સહેજ ભીની થઈ ગઈ પણ તેઓ કશું બોલ્યા નહીં. તેમણે નવા ચશ્મા પહેર્યા અને કથનનો ચહેરો પહેલીવાર સાવ સ્પષ્ટ જોયો. રૂમમાં એક હૂંફાળી શાંતિ પ્રસરી ગઈ હતી જે શબ્દો કરતાં વધુ કહેતી હતી.
તેમણે કથનનો હાથ પકડ્યો અને તેના કપાળ પર પોતાનો હાથ મૂક્યો. તે સ્પર્શમાં એક આદર અને અનહદ પ્રેમ છુપાયેલો હતો. બહાર આકાશમાં સૂરજ આથમી રહ્યો હતો પણ એ નાના ઘરમાં એક નવો ઉજાસ ફેલાઈ રહ્યો હતો.
કથનને હવે સમજાઈ ગયું હતું કે જવાબદારી ઉઠાવવી એ જ સાચી મોટાઈ છે. તેના પિતાએ તેને જે પાઠ ભણાવ્યો હતો, તે કોઈ પણ પુસ્તક કરતાં વધુ કિંમતી હતો. તે રાત્રે બંનેએ સાથે બેસીને શાંતિથી ભોજન લીધું.