એકલવાયા વૃદ્ધ વડીલને મળવા જવાની આળસ આખા પરિવારને આખી જિંદગી કેમ રડાવતી રહી...

"પરેશભાઈ, વસંતકાકા છેલ્લા બે દિવસથી ખાટલામાંથી ઊભા નથી થયા. એમનો તાવ ઉતરતો નથી અને મોઢામાં અન્નનો દાણો પણ નથી ગયો. તમારામાંથી કોઈ હજુ સુધી અહીં કેમ નથી પહોંચ્યું? કાકા રોજ બપોરે ડેલી પાસે ખુરશી ઢાળીને બેસી રહેતા હતા કે આજે તો મારો કોઈ દીકરો ગાડી લઈને મને મળવા આવશે જ!"

ગામના પડોશી રમણભાઈના આ એક ફોન કોલે રવિવારની આળસુ બપોરે પરેશના હાથમાંથી ચાનો કપ છોડાવી દીધો. પરેશના કાનમાં જાણે કોઈએ ગરમ સીસું રેડી દીધું હોય એવો સન્નાટો છવાઈ ગયો.

પરેશે તાત્કાલિક પોતાના નાના ભાઈ અશોક અને બહેન ભાવનાને કૉન્ફરન્સ કૉલ પર લીધા. પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવાને બદલે, ફોન જોડાતાં જ પહેલો શબ્દ બચાવ અને દોષારોપણનો નીકળ્યો.

"અશોક! તેં તો કહ્યું હતું ને કે ગયા રવિવારે તું ગામડે કાકાને મળવા જવાનો છે? તું કેમ ન ગયો?" પરેશે અકળાઈને પૂછ્યું.

સામેથી અશોકનો અવાજ પણ તીખો થઈ ગયો, "મોટાભાઈ, તમે મને શું કામ પૂછો છો? ગયા મહિને તમારા ગ્રૂપ મેસેજમાં તમે લખ્યું હતું કે તમારી નવી ગાડીની સર્વિસ થઈ જાય એટલે તમે કાકાને આંટો મારી આવશો. તમારી પાસે તો મોટી ગાડી છે અને સમય પણ છે. મારી તો ઑફિસમાં ઑડિટ ચાલતું હતું. તમે કેમ ન ગયા?"

"અને ભાવના, તારું શું?" પરેશે બહેન તરફ નિશાન સાધ્યું. "તારું સાસરું તો ગામથી માત્ર ચાલીસ કિલોમીટર દૂર છે. તારાથી એક દિવસ પણ ન જવાયું?"

ભાવના રડમસ અવાજે બોલી, "મોટાભાઈ, હું તો પારકા ઘેર છું. મારે સાસુ-સસરાની રજા લેવી પડે. મેં વિચાર્યું કે મારા બંને સગા ભાઈઓ શહેરમાં બેઠા છે, એમાંથી કોઈક તો કાકાની સંભાળ લેતું જ હશે ને! મને શું ખબર કે તમે બંને એકબીજાના ભરોસે બેસી રહ્યા હશો?"

આ કડવી વાતચીતમાં એક ભયાનક સત્ય છતું થઈ ગયું.

છેલ્લા આઠ મહિનાથી આ આખો પરિવાર એક જ વહેમમાં જીવતો હતો કે 'બીજું કોઈક તો જશે જ.' જ્યારે પણ વસંતકાકાની તબિયતની વાત નીકળતી, ત્યારે પરેશ વિચારતો કે અશોક જશે, અશોક વિચારતો કે પરેશ પાસે સગવડ વધારે છે એટલે એ જશે, અને ભાવના વિચારતી કે ભાઈઓ છે એટલે પોતાની કોઈ જવાબદારી નથી.

આ 'કોઈક તો જશે'ના ચક્કરમાં એંસી વર્ષના વસંતકાકા આઠ મહિનાથી ગામડાના જૂના ઘરમાં એકલવાયા તરફડી રહ્યા હતા.

વસંતકાકા કોઈ સામાન્ય કાકા નહોતા. જ્યારે આ ત્રણેય ભાઈ-બહેનોના પિતાનું નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું, ત્યારે વસંતકાકાએ પોતાના લગ્ન પણ નહોતા કર્યા. તેમણે પોતાની આખી જિંદગી આ ત્રણ બાળકોને ભણાવવા, ગણાવવા અને પગભર કરવામાં હોમી દીધી હતી. પરેશના પહેલા ધંધા માટે કાકાએ પોતાની જમીન ગીરો મૂકી હતી, અશોકની કૉલેજની ફી માટે પોતાના હાથની સોનાની વીંટી વેચી દીધી હતી, અને ભાવનાના કરિયાવરમાં કોઈ કમી ન રહે તે માટે પોતાની આખી જિંદગીની બચત વાપરી નાખી હતી.

અને આજે, એ જ વસંતકાકા પોતાના અંતિમ દિવસોમાં એક-એક મુલાકાત માટે તરસતા હતા.

કોઈપણ દલીલ કર્યા વગર ત્રણેય જણા તાત્કાલિક એક જ ગાડીમાં બેસીને ગામ જવા નીકળ્યા. બે કલાકની મુસાફરી દરમિયાન કારમાં કોઈ કશું બોલ્યું નહીં. દરેકના મનમાં અપરાધભાવનો એક મોટો પહાડ ઊભો થઈ ગયો હતો. રસ્તાના દરેક વળાંક પર એમને કાકાનો હસતો ચહેરો અને એમનો નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ યાદ આવી રહ્યો હતો.

સાંજે પાંચ વાગ્યે ગાડી ગામડાના જૂના ઘરની ડેલી આગળ ઊભી રહી.

ડેલીનો દરવાજો અડધો ખુલ્લો હતો. બહાર ઓટલા પર પેલી જૂની લાકડાની ખુરશી ખાલી પડી હતી, જેના પર વસંતકાકા કલાકો સુધી રસ્તા તરફ મીટ માંડીને બેસી રહેતા હતા. ખુરશી પર ધૂળની ઝીણી પત જામી ગઈ હતી.

પરેશ, અશોક અને ભાવના ધ્રૂજતા પગલે અંદર ઓરડામાં દાખલ થયા.

ઓરડામાં એક આછો અંધકાર અને ભેજવાળી વાસ હતી. ખાટલા પર એક સાવ ક્ષીણ, સુકાઈ ગયેલું હાડપિંજર જેવું શરીર સફેદ ચાદર ઓઢીને પડ્યું હતું. વસંતકાકાની આંખો અર્ધમીંચેલી હતી અને તેમનો શ્વાસ અત્યંત ધીમો ચાલતો હતો.

"કાકા..." પરેશના મોઢામાંથી માંડ અવાજ નીકળ્યો. તે ખાટલા પાસે ઘૂંટણિયે બેસી પડ્યો.

ભાવના દોડીને કાકાના પગ પકડીને રડી પડી. અશોક ઓરડાની દીવાલને ટેકો આપીને પોતાના આંસુ રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો.

વસંતકાકાએ બહુ જ જહેમતથી પોતાની આંખો પૂરી ખોલી. તેમની નબળી દ્રષ્ટિ સામે એકસાથે ત્રણ ચહેરા દેખાયા.

તેમના કરચલીવાળા, સુકાઈ ગયેલા હોઠ પર એક એવું નિર્દોષ અને પવિત્ર સ્મિત આવી ગયું જે જોઈને પથ્થર પણ પીગળી જાય. તેમણે ધ્રૂજતો હાથ ઊંચો કર્યો અને પરેશના માથા પર મૂક્યો.

"આવી ગયા મારા દીકરાઓ?" કાકાનો અવાજ સાવ ક્ષીણ હતો, જાણે કોઈ સૂકા પાંદડાનો ખખડાટ હોય. "મને ખબર હતી... તમે બધા મને મળ્યા વગર નહીં રહો. હું રોજ રમણિયાને કહેતો હતો કે મારા પરેશ અને અશોક બહુ મોટા માણસ થઈ ગયા છે, ઑફિસમાં કામ ઘણું હોય... પણ એ આવશે જરૂર."

કાકાના આ શબ્દો કોઈ તીક્ષ્ણ કટારની જેમ ત્રણેયના કાળજામાં આરપાર ઉતરી ગયા. કાકાના અવાજમાં કોઈ ફરિયાદ નહોતી, કોઈ ગુસ્સો નહોતો, કોઈ મહેણું નહોતું. માત્ર અખૂટ, અંધ પ્રેમ હતો. જો કાકાએ બે લાફા માર્યા હોત કે ગાળો દીધી હોત, તો કદાચ આટલું દર્દ ન થાત. પણ આ બિનશરતી સ્નેહે એમને પોતાની જ નજરમાં સાવ વામણા બનાવી દીધા હતા.

અશોકની નજર ખાટલાની બાજુમાં પડેલા એક નાના ટેબલ પર ગઈ.

ટેબલ પર આ વર્ષનું એક કેલેન્ડર પડ્યું હતું. અશોકે ધ્રૂજતા હાથે એ કેલેન્ડર ઉપાડ્યું. કેલેન્ડરના છેલ્લા આઠ મહિનાના દરેક રવિવાર પર લાલ પેનથી ગોળ કુંડાળું કરેલું હતું. અને દરેક કુંડાળાની નીચે કાકાના ધ્રૂજતા અક્ષરે લખેલું હતું:

'આજે પરેશ આવશે...'

'આજે અશોક આવશે...'

'આજે મારી ભાવના આવશે...'

અને ટેબલના નીચેના ખાનામાં પ્લાસ્ટિકના ત્રણ જૂના ડબ્બા પડ્યા હતા. એ ડબ્બાઓમાં કાકાએ પોતાના હાથે બનાવેલા તલના લાડુ, ખાખરા અને સૂકો નાસ્તો ભરેલો હતો. જે ક્યારનોય સુકાઈને પથ્થર જેવો થઈ ગયો હતો. કાકા દર અઠવાડિયે આ આશામાં નાસ્તો તૈયાર રખાવતા હતા કે બાળકો આવશે તો એમને પોતાના હાથે ખવડાવશે.

આ દ્રશ્ય જોઈને અશોકની ચીસ નીકળી ગઈ. તે મોઢું ઢાંકીને જમીન પર બેસી પડ્યો.

"કાકા, અમને માફ કરી દો!" પરેશ ધ્રૂસકે-ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. તેણે કાકાના બંને હાથ પોતાના ગાલ પર દબાવી દીધા. "અમે એટલા અધમ અને સ્વાર્થી નીકળ્યા કે અમે એકબીજાના ભરોસે તમને અહીં એકલા મરવા માટે છોડી દીધા! અમે ઑફિસ અને પૈસાના નશામાં એ ભૂલી ગયા કે તમે અમારા માટે શું કર્યું હતું!"

ભાવનાએ રડતાં રડતાં પાણીનો ગ્લાસ લીધો અને ચમચીથી કાકાના સુકાઈ ગયેલા હોઠ ભીના કર્યા.

ગામના ડૉક્ટર આવ્યા. તેમણે તપાસીને ગ્લુકોઝના બાટલા ચડાવ્યા. ડૉક્ટરે ગંભીરતાથી કહ્યું, "કાકાને કોઈ મોટી બીમારી નથી, માત્ર અશક્તિ અને એકલતાનો રોગ છે. જો તમે લોકો હજુ બે દિવસ મોડા આવ્યા હોત, તો કદાચ તમે એમનું મોઢું પણ ન જોઈ શક્યા હોત. માણસ દવા વગર જીવી શકે છે, પણ કોઈ પોતાનું રાહ નથી જોતું એ અહેસાસ માણસને અંદરથી મારી નાખે છે."

તે આખી રાત ત્રણેય ભાઈ-બહેનો કાકાના ખાટલા પાસે બેસી રહ્યા. કોઈ ઊંઘ્યું નહીં. પરેશ કાકાના પગ દબાવતો રહ્યો, અશોક પંખો નાખતો રહ્યો અને ભાવના દવાઓ આપતી રહી.

સવાર પડી ત્યારે કાકાના ચહેરા પર થોડી તાજગી આવી હતી. ગ્લુકોઝ અને સૌથી વધુ તો પોતાના વહાલા સંતાનોની હાજરીએ એમના ક્ષીણ શરીરમાં ફરીથી જીવ ફૂંકી દીધો હતો.

પરેશે ઊભા થઈને બંને ભાઈ-બહેન સામે જોયું. તેની આંખોમાં હવે કોઈ દ્વિધા નહોતી.

"અશોક, ભાવના... આપણે એક બહુ મોટો ગુનો કર્યો છે જેનું કોઈ પ્રાયશ્ચિત નથી," પરેશે ગંભીર અવાજે કહ્યું. "આપણે પરિવારની જવાબદારીને એકબીજા પર ઢોળતા રહ્યા. પણ હવે નહીં. કાકા હવે આ ગામડાના ઘરમાં એકલા નહીં રહે. કાકા આપણી સાથે શહેરમાં રહેશે. બે મહિના પરેશના ઘરે, બે મહિના અશોકના ઘરે અને એક મહિનો ભાવના પાસે. અને જો કોઈને તકલીફ હોય, તો હું એકલો આખી જિંદગી કાકાની સેવા કરવા તૈયાર છું."

અશોકે તરત જ મોટાભાઈનો હાથ પકડી લીધો, "ના મોટાભાઈ, આ પાપમાં હું પણ સરખો ભાગીદાર હતો. કાકા આપણા ત્રણેયના છે. હવે કોઈ 'બીજું કરશે' એવી રાહ નહીં જોવાય. આપણે બધા સાથે મળીને એમની સેવા કરીશું."

વસંતકાકાએ ત્રણેયના જોડાયેલા હાથ જોયા. તેમની આંખોમાંથી વહી નીકળેલા હર્ષના આંસુએ કેલેન્ડરના પેલા લાલ કુંડાળાઓ પર લાગેલો એકલતાનો ડાઘ હંમેશ માટે ભૂંસી નાખ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.