જૂના ગામનું નામ સાંભળતાં જ માતા ધ્રૂજીને પૂજાના ઓરડામાં પુરાઈ ગઈ, દીકરી કબાટમાંથી જૂની સ્લિપ લઈ સામે આવી ત્યાં પિતા રડી પડ્યા અને...

બપોરના સમયે રસોડામાં ચાની તપેલી ધીમા તાપે ઉકળી રહી હતી અને આદુ-ઈલાયચીની મીઠી સુગંધ આખા ઘરમાં ફેલાઈ ગઈ હતી.

પ્રિયા રસોડાના ઓટા પાસે ઊભા રહીને લોટ બાંધી રહી હતી અને તેની માતા મીનાબેન પાટલા પર બેસીને પાપડ વણી રહ્યાં હતાં.

દિવાળીના તહેવારો નજીક હોવાથી પ્રિયા પોતાના સાસરેથી દસ દિવસ માટે પિયરમાં રોકાવા આવી હતી.

મા-દીકરી વચ્ચે હસી-મજાકની વાતો ચાલતી હતી અને વાતાવરણ એકદમ હળવું અને ખુશનુમા હતું.

તેટલામાં દીવાનખંડમાંથી પિતા દીપકભાઈ હાથમાં એક મોટો કાગળ અને કુરિયરનું કવર લઈને રસોડા તરફ આવ્યા.

તેમના ચહેરા પર એક સહજ ઉત્સાહ હતો અને તેમણે ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું, 'મીના, આ જો આપણા જૂના પિતરાઈ ભાઈનો પત્ર આવ્યો છે.'

'તેમના દીકરાના લગ્ન આવતા મહિને નક્કી થયા છે અને તેમણે આપણને સહકુટુંબ આમંત્રણ આપ્યું છે.' પિતાએ પત્ર ટેબલ પર મૂકતાં ઉમેર્યું.

'ક્યાં છે લગ્ન?' પ્રિયાએ રોટલીનો લૂવો બનાવતાં સહજતાથી પૂછ્યું.

'એ જ નદી કાંઠે આવેલા આપણા વતનના જૂના ગામમાં, જ્યાં આપણું જૂનું મોટું દેશી નળિયાવાળું મકાન હતું.' દીપકભાઈએ હસીને જવાબ આપ્યો.

જેવો પિતાના મુખમાંથી એ જૂના ગામનો ઉલ્લેખ થયો, મીનાબેનના હાથમાંથી વેલણ છટકીને સીધું નીચે ફરસ પર પડ્યું.

મીનાબેનનો ચહેરો ક્ષણવારમાં સાવ ફિક્કો પડી ગયો અને તેમના હોઠ થરથર કાંપવા લાગ્યા.

તેમના શ્વાસ ઝડપથી ચાલવા લાગ્યા અને કપાળ પર અચાનક પરસેવાના મોટાં ટીપાં વળી ગયાં.

તેમણે એક પણ શબ્દ બોલ્યા વગર વેલણ પણ ઊંચક્યું નહીં અને ધ્રૂજતા પગલે રસોડાની બહાર નીકળી ગયાં.

પ્રિયાએ જોયું કે માતા સીધા પોતાના પૂજાના ઓરડામાં ગયાં અને અંદરથી બારણું જોરથી બંધ કરી દીધું.

અંદરથી માતાના ધીમા ડૂસકાં અને રડવાનો અવાજ સંભળાઈ રહ્યો હતો.

પ્રિયા આ અણધાર્યા વર્તનથી સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ અને તેણે આશ્ચર્યથી પિતા સામે જોયું.

દીપકભાઈના ચહેરા પરથી પણ બધો ઉત્સાહ ગાયબ થઈ ગયો હતો અને તેઓ ઊંડી ચિંતામાં માથું નીચું ઢાળીને બેસી ગયા.

'બાપુજી, આ મમ્મીને અચાનક શું થઈ ગયું?' પ્રિયાએ પૂછ્યું.

'ગામનું નામ સાંભળતાં જ તે આટલી કેમ ગભરાઈ ગઈ?' તેણે ચિંતાતુર અવાજે ઉમેર્યું.

'કંઈ નહીં બેટા, તારી મમ્મીની તબિયત થોડી નરમ છે એટલે એને થાક લાગ્યો હશે.' પિતાએ વાત વાળી લેવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો.

પરંતુ પ્રિયા મનોમન જાણતી હતી કે આ પહેલી વાર નહોતું બન્યું.

બાળપણથી પ્રિયાએ આ વિચિત્ર બાબત વારંવાર નોંધી હતી.

જ્યારે પણ ઘરમાં કોઈ એ જૂના ગામની વાત કરતું, ત્યારે માતાની આંખોમાં ભયંકર દહેશત અને આતંક છવાઈ જતો હતો.

કોઈ સંબંધી એ ગામથી આવવાના હોય તો માતા આગલા દિવસથી બીમાર પડી જતી અને પલંગમાંથી ઊભી પણ ન થતી.

પ્રિયાના મનમાં હંમેશા એવી શંકા જાગતી હતી કે આ ગામ સાથે માતાનું કોઈ કાળું અને અપ્રિય રહસ્ય જોડાયેલું છે.

શું માતાએ ભૂતકાળમાં એ ગામમાં કોઈ મોટો ગુનો કર્યો હતો? કે પછી ગામના લોકો સાથે કોઈ એવો વિવાદ થયો હતો જેના કારણે તેમને ગામમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા?

પ્રિયાના સાસરે પણ એકવાર તેના સાસુએ પૂછ્યું હતું કે તારી માતા ક્યારેય પોતાના પિયરના ગામ કેમ નથી જતી?

તે વખતે પ્રિયા પાસે કોઈ ઉત્તર નહોતો અને તેને પારિવારિક શરમનો અનુભવ થયો હતો.

સાંજે પ્રિયા પોતાના પતિ આલોક સાથે ફોન પર વાત કરી રહી હતી ત્યારે પણ તેનું મન આ જ રહસ્યમાં અટવાયેલું હતું.

'આલોક, મમ્મી કોઈ વાતથી બહુ ખરાબ રીતે ડરે છે અને બાપુજી પણ મારી પાસે બધું છુપાવી રહ્યા છે.' પ્રિયાએ ફોન પર કહ્યું.

'તું શાંતિ રાખ પ્રિયા, વડીલોની જૂની વાતોમાં ક્યારેક અંગત દુઃખ હોય છે, તું ઉતાવળ ન કર.' આલોકે તેને સમજાવી.

પરંતુ પ્રિયાથી હવે આ રહસ્ય સહન થતું નહોતું.

બીજા દિવસે સવારે જ્યારે પિતા બજારમાં શાકભાજી લેવા ગયા અને માતા સ્નાન કરવા ગઈ, ત્યારે પ્રિયા ઘરના ઉપરના જૂના સ્ટોરરૂમમાં ગઈ.

ત્યાં વર્ષો જૂનો લોખંડનો ભારે પટારો પડ્યો હતો જેમાં પિતાના જૂના કાગળો અને માતાના લગ્ન સમયના દસ્તાવેજો સચવાયેલા હતા.

પ્રિયાએ પટારો ખોલ્યો અને ધૂળ ભરેલી ફાઈલો એક પછી એક તપાસવા લાગી.

સૌથી નીચે એક લાલ મખમલના કપડામાં વીંટાળેલી નાની પિત્તળની પેટી પડી હતી.

પ્રિયાએ ધ્રૂજતા હાથે એ પેટી ખોલી તો તેની અંદરથી કેટલીક જૂની પીળી પડી ગયેલી કાગળની ચબરખીઓ નીકળી.

તેમાં ત્રીસ વર્ષ જૂની એક સરકારી હોસ્પિટલની ડિસ્ચાર્જ સ્લિપ હતી, જેના પર મીનાબેનનું નામ લખેલું હતું.

તે સ્લિપ પર લખ્યું હતું: 'ગંભીર ઈજાઓ, બળેલી ચામડીની સારવાર અને અકાળે ગર્ભપાત'.

તે કાગળની નીચે એક નાનકડી બાળકીના ચાંદીના તૂટેલા ઝાંઝરની એક જ કડી પડેલી હતી.

અને સાથે એક જૂનો હાથથી લખેલો પત્ર હતો જેના પર આંસુઓના સૂકાઈ ગયેલા ડાઘ સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

પ્રિયાના હાથ ધ્રૂજી ઊઠ્યા અને તેના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ.

હોસ્પિટલની સ્લિપ અને ગંભીર દાઝી જવું?

આ બધું શું હતું અને માતા સાથે શું બન્યું હતું?

શું માતા પર કોઈ અત્યાચાર થયો હતો? કે પછી માતા કોઈ ભયાનક અકસ્માતનો ભોગ બની હતી?

પ્રિયા એ કાગળો અને ઝાંઝર હાથમાં લઈને નીચે દોડી આવી.

તે વખતે દીપકભાઈ થેલી મૂકીને હજુ ઘરમાં પ્રવેશ્યા જ હતા.

પ્રિયાએ બંને કાગળો અને પેલી ઝાંઝરની કડી પિતાના હાથમાં ધરી દીધી.

'બાપુજી, આજે મારે કોઈ બહાનું નથી સાંભળવું!' પ્રિયા તાડૂકી ઊઠી.

'મને સાચેસાચું કહો કે એ જૂના ગામમાં શું બન્યું હતું?' તેણે ક્રોધ અને વેદનાથી પૂછ્યું.

'મમ્મી કેમ એ ગામનું નામ સાંભળીને જીવ બચાવવા ભાગે છે?'

'આ હોસ્પિટલની સ્લિપ અને આ તૂટેલા ઝાંઝર પાછળ શું સત્ય છે?'

'શું મમ્મીએ કોઈ પાપ કર્યું હતું જેના ડરથી તે આખી જિંદગી ભાગતી રહી છે?' પ્રિયાના અવાજમાં શંકા અને સવાલોનો ભાર હતો.

દીપકભાઈએ હાથમાં રહેલી હોસ્પિટલની જૂની સ્લિપ અને ઝાંઝર જોયાં, અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યાં.

તેમણે પ્રિયાના માથા પર હાથ મૂક્યો અને અત્યંત ગળગળા અવાજે બોલ્યા, 'બેટા, તારી માતા વિશે આવો વિચાર પણ મનમાં ન લાવતી.'

'તારી માતા કોઈ પાપી નથી, એ તો સાક્ષાત દેવી છે જેણે આખા પરિવાર અને ગામના બાળકો માટે પોતાનું સર્વસ્વ હોમી દીધું હતું.'

પિતાના આ શબ્દો સાંભળીને પ્રિયા સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ અને સોફા પર બેસી પડી.

'બાપુજી, તો પછી મને વિગતવાર કહો કે તે દિવસે શું બન્યું હતું?' પ્રિયાએ કરગરતા અવાજે કહ્યું.

દીપકભાઈએ ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને ત્રીસ વર્ષ જૂની એ કાળી રાતની યાદો વાગોળવા લાગ્યા.

'વાત આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાંની છે, જ્યારે તારા જન્મ પહેલાં અમે એ જૂના ગામમાં સંયુક્ત પરિવારમાં રહેતા હતા.'

'તારા કાકા, ફોઈ અને આખું કુટુંબ એક જ મોટા મકાનમાં પ્રેમથી સાથે રહેતું હતું.'

'તે વખતે ચોમાસાની ઋતુમાં નદીમાં ભયંકર પૂર આવ્યું અને આખું ગામ પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયું હતું.'

'રાતના સમયે અચાનક વીજળી પડવાથી ગામના પરા વિસ્તારમાં અને આપણા ઘરના ઘાસના ગોડાઉનમાં ભીષણ આગ લાગી ગઈ.'

'ગામમાં ચારેય બાજુ કાળો ધુમાડો, પાણીનો ધસમસતો પ્રવાહ અને લોકોની ચીસાચીસ મચી ગઈ હતી.'

'હું અને ગામના બીજા યુવાનો નદીના પાળા પર તૂટેલા બંધને બાંધવા માટે દૂર ગયેલા હતા.'

'ઘરમાં માત્ર તારી માતા મીના, તારી નાની અનાથ ફોઈ જે માત્ર પાંચ વર્ષની હતી, અને પાડોશના બે નાના અનાથ બાળકો જ હતા.'

'આગ એટલી ઝડપથી ફેલાઈ કે ઘરના બધા રસ્તાઓ બંધ થઈ ગયા અને છત પરથી સળગતા લાકડાં નીચે પડવા લાગ્યાં.'

'તે વખતે તારી માતા પોતે પાંચ મહિનાના ગર્ભથી હતી અને તેની તબિયત સાવ નાજુક હતી.'

'પોતાનો જીવ બચાવીને ભાગવાને બદલે, તારી માતાએ પહેલાં તે બંને પાડોશી બાળકોને બારીમાંથી બહાર સુરક્ષિત કાઢ્યા.'

'ત્યારબાદ તે સળગતા ઓરડામાં પાછી દોડી ગઈ જ્યાં તારી પાંચ વર્ષની નાની ફોઈ આગની જ્વાળાઓ વચ્ચે ફસાયેલી રડતી હતી.'

'તારી માતાએ પોતાની સાડીથી ફોઈને વીંટાળીને છાતી સરસી ચાંપી લીધી.'

'જ્યારે તે બહાર નીકળતી હતી ત્યારે છતનો એક મોટો સળગતો ભારો સીધો તારી માતાની પીઠ અને ખભા પર આવીને પડ્યો.'

'અસહ્ય બળતરા અને પીડા થવા છતાં તેણે તે નાની બાળકીને હાથમાંથી છોડી નહીં.'

'તેણે બાળકીને બહાર ફેંકીને સુરક્ષિત કરી, પણ પોતે સળગતા લાકડા નીચે દબાઈ ગઈ.'

'જ્યારે અમે ગામના લોકો સાથે દોડીને પહોંચ્યા અને તેને બહાર કાઢી, ત્યારે તે લોહીલુહાણ અને અર્ધબેભાન હાલતમાં હતી.'

'તેને તાત્કાલિક શહેરની સરકારી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી.'

'ત્યાં ડૉક્ટરોએ તેને બચાવી લીધી, પરંતુ ગંભીર દાઝી જવાના કારણે અને ધુમાડાના શ્વાસમાં જવાના કારણે તેનો પાંચ મહિનાનો ગર્ભ કાયમ માટે નષ્ટ થઈ ગયો.'

'અમારું પહેલું સંતાન, જેનો અમે વર્ષોથી આતુરતાથી ઇંતેજાર કરતા હતા, તે એ કાળી રાત્રે એ ગામની આગમાં હોમાઈ ગયું.'

દીપકભાઈનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો અને તેઓ હાથથી મોં ઢાંકીને રડવા લાગ્યા.

પ્રિયાના રૂંવાડાં ઊભાં થઈ ગયાં અને તેનું હૃદય ભયાનક વેદનાથી કંપી ઊઠ્યું.

'જ્યારે તારી માતા હોશમાં આવી અને તેને ખબર પડી કે તેનું બાળક હવે આ દુનિયામાં નથી રહ્યું, ત્યારે તેનું હૃદય ભાંગીને કાચના ટુકડા જેવું થઈ ગયું.'

'તે નાની બાળકીના પગમાં પહેરેલું આ જ ઝાંઝર તારી માતાએ એ આગમાંથી બચાવી લીધું હતું, જે એના પહેલા બાળકની યાદ બની ગયું.'

'ગામના લોકોએ તારી માતાની પૂજા કરી, કારણ કે તેણે પોતાના સંતાનની આહુતિ આપીને બીજા ત્રણ બાળકોના જીવ બચાવ્યા હતા.'

'પરંતુ એ ગામની શેરીઓ, એ નદી કાંઠો અને એ બળેલા ઘરના અવશેષો તારી માતા માટે એક ભયંકર માનસિક આઘાત બની ગયા.'

'તે જ્યારે પણ એ ગામ તરફ જોતી, ત્યારે તેને પોતાના મરી ગયેલા બાળકની ચીસો સંભળાતી હતી.'

'ડૉક્ટરોએ કહ્યું હતું કે જો તેને એ વાતાવરણમાંથી દૂર નહીં લઈ જવામાં આવે, તો તે કાયમ માટે પોતાની માનસિક સમતુલા ગુમાવી બેસશે.'

'એટલા માટે મેં એ ગામ, આપણી જમીન-જાયદાદ બધું જ છોડી દીધું અને અમે અહીં શહેરમાં સાવ નવા છેડે આવીને વસી ગયા.'

'તારી માતા એ ગામના નામથી એટલા માટે નથી ડરતી કે તે પાપી છે, પણ એ ગામનું નામ એના માતૃત્વના સૌથી ઊંડા અને અસહ્ય ઘાને ફરી તાજા કરી દે છે.'

'તેણે આખી જિંદગી આ પીડા પોતાના કાળજામાં દાબી રાખી જેથી ઘરમાં કોઈને દુઃખ ન થાય અને તું પણ કોઈ બોજ વગર મોટી થાય.'

પિતાના આ શબ્દો સાંભળીને પ્રિયાના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી.

પોતે જે માતાને કાયર, રહસ્યમય અને શંકાસ્પદ માનતી હતી, તે માતા તો પોતાના કલેજાનો ટુકડો કુરબાન કરીને બીજાના જીવ બચાવનારી વીરાંગના હતી.

પ્રિયાને પોતાની જાત પર, પોતાના ગંદા વિચારો પર અત્યંત ધિક્કાર અને પશ્ચાતાપ થયો.

તે કાગળો અને ઝાંઝર હાથમાં પકડીને સીધી પૂજાના ઓરડા તરફ દોડી ગઈ.

તેણે બારણું ખખડાવ્યું.

'મમ્મી, બારણું ખોલ અને મને માફ કરી દે!' પ્રિયાએ પોકાર કર્યો.

મીનાબેને લાલ આંખો સાથે ધીમેથી બારણું ખોલ્યું.

પ્રિયાએ એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વિના માતાના ચરણો પકડી લીધા અને ફરસ પર બેસીને પોક મૂકીને રડી પડી.

'મમ્મી, મને માફ કરી દે!' પ્રિયાએ કહ્યું.

'હું કેટલી અભાગણી દીકરી છું કે તારા આટલા મોટા ત્યાગ અને પવિત્ર વેદનાને ઓળખી ન શકી.'

'મેં તારા મૌનને તારી નબળાઈ અને શંકા માની લીધી, મને ક્ષમા કર મમ્મી!' પ્રિયા ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડી રહી હતી.

મીનાબેને દીકરીને ઊભી કરી અને પોતાના કાળજા સરસી ચાંપી લીધી.

મા-દીકરી બંને એકબીજાને વળગીને કેટલાય સમય સુધી આંસુઓથી પોતાના હૃદયનો ભાર હળવો કરતાં રહ્યાં.

દીપકભાઈ પણ ત્યાં આવીને ઊભા રહ્યા અને તેમણે બંનેના માથા પર સ્નેહથી હાથ મૂક્યો.

પ્રિયાએ પેલું તૂટેલું ચાંદીનું ઝાંઝર માતાના હાથમાં મૂક્યું અને કહ્યું, 'મમ્મી, હવે તારે ક્યારેય એ ગામના ડરથી ભાગવાની જરૂર નથી.'

'તારો એ ત્યાગ કોઈ નબળાઈ નહોતી, પણ આ દુનિયાનો સૌથી મોટો પ્રેમ હતો.'

'હું તારી દીકરી છું અને હું તારા આ ગૌરવને હંમેશા મારા માથે રાખીશ.'

તે દિવસે એ ઘરમાંથી ત્રીસ વર્ષ જૂનો કાળો ભય અને સંકોચ હંમેશ માટે ઓગળી ગયા.

પરિવારના દિલમાં એકબીજા પ્રત્યેનો આદર અને સ્નેહ વધુ ગાઢ અને પવિત્ર બની ગયા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.