કામવાળીએ શેઠને વિનંતી કરી કે, "મને 6 મહિનાનો પગાર એડવાન્સમાં આપી દો", પરંતુ શેઠે એવો જવાબ આપ્યો કે કામવાળીની આંખોમાં…

"આ માટીનો ગલ્લો ફોડવાની પરવાનગી ત્યારે જ મળશે જ્યારે ઘરનો છેલ્લો સભ્ય પણ અહીં હાજર હશે!"

દિવાકરભાઈના આ શબ્દો સાંભળીને લિવિંગ રૂમમાં બેઠેલા આખા પરિવારના ચહેરા પર આશ્ચર્ય ફેલાઈ ગયું. ટેબલની બરાબર વચ્ચે લાલ માટીનો એક મોટો ગલ્લો મુકાયેલો હતો. તેની બાજુમાં એક નાની હથોડી પડી હતી.

મોટો દીકરો મનોજ, નાનો દીકરો ભાવેશ, બંને વહુઓ ગીતા અને શીતલ, તથા પૌત્ર આરવ બધા સોફા પર ગોઠવાઈ ગયા હતા. દર છ મહિને આ ગલ્લો તોડવો અને તેમાંથી નીકળતી બચતને પરિવારની સાચી જરૂરિયાતોમાં વહેંચવી, એ નિવૃત્ત હેડમાસ્તર દિવાકરભાઈનો વર્ષો જૂનો નિયમ હતો.

"પણ બાપુજી, આપણે બધા તો અહીં હાજર જ છીએ," મનોજે આસપાસ નજર દોડાવતા કહ્યું. "તમે, બા, હું, ભાવેશ, બંને વહુઓ અને આરવ. બીજું કોણ બાકી રહી ગયું?"

દિવાકરભાઈએ કોઈ જવાબ ન આપ્યો. તેમણે ચશ્મા સરખા કર્યા અને રસોડા તરફ મોટેથી સાદ પાડ્યો, "શાંતાબેન, જરા પોતું મૂકીને અહીં આવો તો!"

રસોડામાંથી સાદો સુતરાઉ સાડલો પહેરેલા શાંતાબેન હાથ લૂછતાં લૂછતાં બહાર આવ્યા. તેમના ચહેરા પર થોડો સંકોચ અને ગભરાટ દેખાતો હતો. "શું થયું મોટાભાઈ? કઈ કામ હતું?"

"અહીં સોફાની બાજુમાં પડેલી ખુરશી પર બેસી જાવ શાંતાબેન," દિવાકરભાઈએ પ્રેમથી કહ્યું.

આ સાંભળીને બંને વહુઓએ એકબીજા સામે જોયું. ભાવેશથી પણ બોલાઈ ગયું, "બાપુજી, આ આપણી પારિવારિક બચતની બેઠક છે. શાંતાકાકી તો ઘરમાં કામ કરવા આવે છે. એમને અહીં કેમ બેસાડો છો?"

દિવાકરભાઈએ હાથ ઊંચો કરીને બધાને શાંત રહેવાનો ઇશારો કર્યો. "જે વ્યક્તિ છેલ્લા પંદર વર્ષથી સવારે છ વાગ્યાથી લઈને સાંજ સુધી આપણા ઘરને પોતાનું માનીને સાચવતી હોય, એ આપણા પરિવારથી અલગ કઈ રીતે હોઈ શકે?"

શાંતાબેન સંકોચાઈને ખુરશીના એક ખૂણે બેઠા. દિવાકરભાઈએ હથોડી ઉપાડી અને હળવેકથી માટીના ગલ્લા પર મારી. એક ખણખણાટ સાથે ગલ્લો તૂટ્યો અને અંદરથી સો, બસો અને પાંચસોની ચલણી નોટો તથા સિક્કાઓનો ઢગલો બહાર આવ્યો. આરવ હોંશે હોંશે પૈસા ગણવા લાગ્યો.

"દાદાજી, આ વખતે આખા એકતાલીસ હજાર રૂપિયા થયા છે!" આરવે ઉત્સાહથી જાહેર કર્યું.

"સરસ," દિવાકરભાઈ હસ્યા. "હવે નિયમ મુજબ બોલો, કોને શું જરૂરિયાત છે?"

સૌથી પહેલાં મનોજે વાત મૂકી, "બાપુજી, મારે ઓફિસ જવા માટે બાઇકના બંને ટાયર બદલાવવા પડે તેમ છે. સાતેક હજારનો ખર્ચ થશે."

ગીતાએ ધીમેથી કહ્યું, "મારે રસોડામાં નવું મિક્સર લેવું છે, જૂનું બળી ગયું છે."

નાના દીકરા ભાવેશે પોતાના નવા કોર્સ માટે થોડી ચોપડીઓ લેવાની વાત કરી. દિવાકરભાઈ એક ડાયરીમાં બધી વિગતો પેન્સિલથી નોંધતા ગયા. બધાની વાતો પૂરી થઈ એટલે દિવાકરભાઈએ પેન્સિલ ટેબલ પર મૂકી અને અચાનક શાંતાબેન સામે જોયું.

"શાંતાબેન, હવે તમારો વારો. તમારે શેની સૌથી વધુ જરૂર છે?"

આખા ઓરડામાં પિનડ્રોપ સાયલન્સ છવાઈ ગયો. પરિવારના સભ્યો સ્તબ્ધ થઈ ગયા કે ઘરની બચતમાંથી કામવાળી બહેનને જરૂરિયાત પૂછવાનો શું અર્થ?

શાંતાબેનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તેમણે હાથ જોડી દીધા, "ના મોટાભાઈ, આ તમારા ઘરના પૈસા છે. મારી કોઈ જરૂરિયાત નથી. તમે મને દર મહિને સમયસર પગાર આપો છો એ જ ઘણું છે."

"શાંતાબેન, સાચું બોલો," દિવાકરભાઈનો અવાજ મક્કમ હતો. "છેલ્લા ત્રણ દિવસથી હું જોઉં છું કે તમારું ધ્યાન કામમાં નથી રહેતું. વાસણ ઘસતાં ઘસતાં તમારી આંખોમાંથી આંસુ વહેતા મેં જોયા છે. શું વાત છે?"

દિવાકરભાઈની આટલી સહાનુભૂતિ જોઈને શાંતાબેન પોતાની જાતને રોકી ન શક્યા. તેમના ગળામાંથી ડૂસકું નીકળી ગયું.

"મોટાભાઈ, મારી દીકરી ખુશી બારમા ધોરણમાં આવી છે," શાંતાબેન ધ્રૂજતા અવાજે બોલવા લાગ્યા. "તે ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર છે. પણ હવે સ્કૂલના મોટાભાગના લેક્ચર અને મટિરિયલ ઓનલાઇન આવે છે. અમારી પાસે જૂનો સાદો ડબલા જેવો ફોન છે. ખુશી પાડોશીના ઘરે જઈને એક કલાક માંગીને ભણતી હતી. પણ ગઈકાલે પાડોશીએ મોઢા પર સંભળાવી દીધું કે રોજ રોજ ફોન નહીં મળે. મારી દીકરી આખી રાત રડી છે. એને ભણવું છે, પણ મારી પાસે સ્માર્ટફોન લેવાના પૈસા નથી."

શાંતાબેન ખુરશી પરથી ઊભા થઈને દિવાકરભાઈના પગ પાસે બેસી ગયા. "મોટાભાઈ, મારે મફતમાં કશું નથી જોઈતું. જો તમે મને આવતા છ મહિનાનો પગાર અત્યારે એડવાન્સમાં આપી દો, તો હું ખુશી માટે એક સાદો સ્માર્ટફોન લઈ આપું. હું છ મહિના સુધી એક પણ રૂપિયો લીધા વગર કામ કરીશ."

ઓરડામાં બેઠેલા મનોજ અને ભાવેશ નીચું જોઈ ગયા. ગીતા અને શીતલના ચહેરા પર પણ ગંભીરતા આવી ગઈ.

દિવાકરભાઈ બે ઘડી શાંત રહ્યા. પછી તેમણે ટેબલ પર પડેલા પૈસામાંથી વીસ હજાર રૂપિયા અલગ કર્યા.

"મનોજ, તારી બાઇકની ચાવી લે," દિવાકરભાઈ ઊભા થયા.

મનોજ મૂંઝાઈ ગયો, "ક્યાં જવું છે બાપુજી?"

"મોબાઇલની દુકાને," દિવાકરભાઈએ કહ્યું. "શાંતાબેન, ઊભા થાવ અને મોઢું ધોઈ લો. તમે પણ સાથે આવો છો."

શાંતાબેન ગભરાઈ ગયા, "મોટાભાઈ, તમે છ મહિનાનો પગાર એડવાન્સ આપો છો?"

"ના શાંતાબેન," દિવાકરભાઈ મલકાયા. "હું તમને એક રૂપિયો પણ એડવાન્સ નથી આપતો. આ પૈસા આ ગલ્લામાંથી નીકળ્યા છે, અને આ ગલ્લો આ ઘરના સભ્યોની મહેનતનો છે. તમે ખુશી માટે કોઈ જૂનો કે નબળો ફોન નહીં લો. જે ફોનમાં એ શાંતિથી ત્રણ વર્ષ સુધી ભણી શકે, એવો સારો નવો ફોન આજે જ આવશે. અને એના માટે તમારે પગાર કપાવવાની કોઈ જરૂર નથી. આ ખુશીના દાદા તરફથી એના ભણતરની ભેટ છે."

શાંતાબેનની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી. તે હાથ જોડીને દિવાકરભાઈ સામે ઊભા રહી ગયા, શબ્દો જાણે ખોવાઈ ગયા હતા.

દિવાકરભાઈ મનોજ અને શાંતાબેનને લઈને બજાર ગયા. એક કલાક પછી જ્યારે તેઓ પાછા આવ્યા ત્યારે શાંતાબેનના હાથમાં એક નવા સ્માર્ટફોનનું બોક્સ હતું. તેમના ચહેરા પર જે સંતોષ અને ચમક હતી, તે કોઈ પણ કિંમતી ઘરેણાં કરતાં વધુ તેજસ્વી લાગતી હતી. શાંતાબેન બોક્સ છાતી સરસું ચાંપીને ખુશીને આપવા માટે પોતાના ઘર તરફ દોડી ગયા.

સાંજે ચા પીતી વખતે ભાવેશે ધીમેથી પૂછ્યું, "બાપુજી, તમે જે કર્યું તે ખૂબ મોટું કામ હતું. પણ મને એક વાત સમજાતી નથી. આપણી આ બચત તો આપણા ઘરના નાના-મોટા ખર્ચા અને આકસ્મિક જરૂરિયાતો માટે હતી. એમાંથી આટલી મોટી રકમ બહાર આપી દેવી કેટલી યોગ્ય?"

દિવાકરભાઈએ ચાનો કપ રકાબીમાં મૂક્યો. તેમણે આખા પરિવાર સામે એક નજર ફેરવી.

"બેટા ભાવેશ, શાળામાં જ્યારે હું ગણિત ભણાવતો ત્યારે છોકરાઓને એક નિયમ શીખવતો કે જે સરવાળો માત્ર પોતાના સુધી સીમિત રહે, તે છેવટે શૂન્ય બની જાય છે," દિવાકરભાઈના અવાજમાં જીવનભરનો અનુભવ બોલતો હતો. "બચત કરવાનો અર્થ માત્ર તિજોરીઓ ભરવી કે આપણા મોજશોખ પૂરા કરવા એવો નથી હોતો. આપણી જરૂરિયાતો તો ક્યારેય પૂરી થવાની જ નથી. આજે ટાયર બદલાશે, કાલે ગાડી બદલવાનું મન થશે. આજે મિક્સર આવશે, કાલે મોટું ઓવન જોઈશે."

તેમણે આગળ કહ્યું, "પણ આપણા ઘરમાંથી નીકળેલી એક નાનકડી બચત જો કોઈ દીકરીનું ભવિષ્ય અંધકારમાં જતાં બચાવી લેતી હોય, કોઈ હોશિયાર બાળકના હાથમાં પુસ્તક કે જ્ઞાનનું સાધન મૂકી શકતી હોય, તો એનાથી મોટું રોકાણ આ દુનિયામાં બીજું કયું હોઈ શકે? સાચી બચત એ છે જે સમય આવે કોઈના આંસુ લૂછીને એના ચહેરા પર સાચું હાસ્ય લાવી શકે."

દિવાકરભાઈના આ ખુલાસા પછી લિવિંગ રૂમમાં કોઈની પાસે બોલવા માટે શબ્દો નહોતા. મનોજ, ભાવેશ અને બંને વહુઓને આજે સમજાયું કે બચાવેલા પૈસાની સાચી કિંમત બેંક બેલેન્સમાં નહીં, પણ કોઈના આશીર્વાદમાં હોય છે.

ટેબલ પર તૂટેલા માટીના ગલ્લાના ટુકડા પડ્યા હતા, પણ ઘરના દરેક સભ્યના દિલમાં એક નવો, વધુ વિશાળ ગલ્લો કંડારાઈ ચૂક્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.