નણંદ આવવાની હોવાથી સાસુએ વહુને રક્ષાબંધન પર પિયર જવાની ના પાડી, પરંતુ નણંદે આવીને એવું કર્યું કે વહુની આંખો…

"આ વખતે રક્ષાબંધન પર તારે પિયર નથી જવાનું. મીના અને ટીના બંને આટલા દિવસ પછી સાસરેથી આવવાની છે, ઘરમાં કેટલું બધું કામ હશે. એ લોકો આવે ને ઘરની વહુ જ પિયર ભાગી જાય તો કેવું ખરાબ લાગે?"

રસોડાના પ્લેટફોર્મ પર લોટ બાંધતા કવિતાના હાથ એક ક્ષણ માટે થંભી ગયા. સાસુ કૌશલ્યાના આ શબ્દો સીધા તેના કાળજામાં સોંસરવા ઉતરી ગયા.

"પણ બા, બે વર્ષથી હું રક્ષાબંધન પર ભાઈ પાસે નથી ગઈ. ગયા વર્ષે પણ કંઈક ને કંઈક બહાને રહી ગયું હતું. આ વખતે તો મેં ભાઈને વચન આપ્યું હતું કે હું બે દિવસ રોકાવા આવીશ," કવિતાએ ખૂબ જ આજીજીભર્યા અવાજે વિનંતી કરી.

"જો કવિતા, મારે વધારે ચર્ચા નથી કરવી," કૌશલ્યાએ કડક અવાજે ચુકાદો આપી દીધો. "દીકરીઓ વર્ષે દહાડે પિયર આવે ત્યારે એમનું સ્વાગત કરવું, એમને ભાવતી રસોઈ જમાડવી એ ઘરની વહુની ફરજ છે. તું તારા ભાઈને રાખડી કવરમાં મૂકીને પોસ્ટ કરી દેજે. ફોન પર વાત કરી લેજે, એમાં ક્યાં મોટું આભ તૂટી પડવાનું છે?"

કવિતા કશું બોલી ન શકી. ગળામાં એક ડૂમો ભરાઈ ગયો. તેણે ભારે હૈયે માથું હલાવ્યું અને ચૂપચાપ લોટ બાંધવા લાગી. રાત્રે રૂમમાં જઈને તેણે પોતાના હાથે બનાવેલી રેશમી રાખડી કવરમાં પેક કરી. કવર પર ભાઈનું સરનામું લખતી વખતે તેના આંસુ કાગળ પર ટપકી પડ્યા અને શાહી થોડી ફેલાઈ ગઈ. તેણે ભાઈને ફોન કરીને કહી દીધું કે સાસરે થોડી અગવડ હોવાથી તે આવી નહીં શકે. સામે છેડેથી ભાઈનો ઉદાસ અવાજ સાંભળીને કવિતાનું હૃદય ચિરાઈ ગયું, પણ સાસરીની મર્યાદા આડે આવી ગઈ.

બીજા દિવસે સવારે કવિતા રસોડામાં કામ કરી રહી હતી ત્યારે જેઠાણી સુમન હાથમાં બેગ લઈને નીચે આવ્યા. સુમનના ચહેરા પર પિયર જવાની અનેરી ચમક હતી.

"બા, હું નીકળું છું. રિક્ષા આવી ગઈ છે બહાર," સુમને કહ્યું.

કૌશલ્યાએ વહાલથી સુમનના માથે હાથ મૂક્યો, "હા બેટા, સંભાળીને જજે. તારા ભાઈ અને ભાભીને મારા આશીર્વાદ કહેજે. ચાર દિવસ શાંતિથી રહીને આવજે, અહીંની કોઈ ચિંતા ન કરતી."

આ દ્રશ્ય જોઈને કવિતા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. તેના હાથમાંથી ચાની ગળણી નીચે પડી ગઈ. જેઠાણીને પિયર જવાની ખુશી-ખુશી રજા મળી ગઈ અને પોતાને સાદી રજા પણ ન મળી? એક જ ઘરમાં બે વહુઓ માટે અલગ અલગ નિયમો? સુમન પણ વહુ હતી અને પોતે પણ વહુ હતી. તો પછી આ ભેદભાવ કેમ? શું નાની વહુ હોવાનો અર્થ એવો થાય કે તેની લાગણીઓનું કોઈ મૂલ્ય જ નહીં?

કવિતાના મનમાં અસંખ્ય સવાલો ઉઠ્યા, પણ તેણે પોતાના હોઠ સીવી લીધા. કોઈની સામે વિરોધ કરવાને બદલે તેણે પોતાની જાતને કામમાં પરોવી દીધી. આખો દિવસ મીઠાઈઓ બનાવવી, ફરસાણ તળવું અને ઘરની સાફસફાઈ કરવામાં તેણે પોતાનું દર્દ છુપાવી દીધું.

રક્ષાબંધનની આગલી સાંજે બંને નણંદો પોતાના પરિવાર સાથે ઘરે આવી પહોંચી. ઘરમાં હસીમજાક અને ઉત્સાહનો માહોલ છવાઈ ગયો. કવિતા સતત દોડાદોડ કરીને બધા માટે નાસ્તો, ચા અને શરબત પીરસતી રહી. તેના ચહેરા પર થાક અને આંખોમાં ઉદાસી હતી, જે તેણે એક બનાવટી સ્મિત પાછળ છુપાવવાનો પૂરો પ્રયત્ન કર્યો હતો.

રાત્રે લગભગ અગિયાર વાગ્યે જ્યારે ઘરના બધા સભ્યો પોતપોતાના રૂમમાં સૂવા ગયા, ત્યારે કવિતા રસોડામાં એકલી વાસણ સાફ કરી રહી હતી.

ત્યાં જ નાની નણંદ ટીના પાણી પીવા માટે રસોડામાં આવી. તેણે જોયું કે કવિતા એકલી કામ કરી રહી હતી અને તેની આંખો લાલ હતી.

"ભાભી, તમે હજુ સુધી જાગો છો? બાકીનું કામ સવારે કરજો ને," ટીનાએ પ્રેમથી કહ્યું.

"બસ પતી ગયું ટીના, સવારે તહેવારના દિવસે આ બધું બાકી રહે તો સારું ન લાગે," કવિતાએ નજર નીચી રાખીને જવાબ આપ્યો.

ટીના કવિતાની નજીક આવી. તેણે કવિતાના હાથ પકડી લીધા. "ભાભી, કાલ સવારે રક્ષાબંધન છે. મોટી ભાભી તો પિયર ગયા છે, પણ તમારો સામાન હજુ પેક કેમ નથી થયો? તમે ક્યારે જવાના છો ભાઈને રાખડી બાંધવા?"

આ સવાલ સાંભળતાં જ કવિતાની સહનશક્તિ તૂટી ગઈ. વર્ષોથી દબાવી રાખેલી વેદના આંસુ બનીને વહી નીકળી. તેણે માથું ફેરવી લીધું.

"શું થયું ભાભી? તમે રડો છો કેમ? કોઈ તકલીફ છે?" ટીનાએ આગ્રહપૂર્વક પૂછ્યું.

કવિતાએ પહેલાં તો વાત ટાળવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ ટીનાના વારંવાર પૂછવાથી તેણે ધીમા અવાજે સાચી વાત કહી દીધી. "બાએ કહ્યું કે તમે બંને આવવાના છો એટલે મારે ઘરે રહેવું પડશે. મેં ભાઈને ટપાલમાં રાખડી મોકલી દીધી છે."

આ સાંભળીને ટીના સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. તેને વિશ્વાસ ન થયો કે તેની પોતાની માતા આવું કરી શકે.

"અને મોટી ભાભી?" ટીનાએ પૂછ્યું.

"એ તો બે દિવસ પહેલાં જ પિયર ગયા છે," કવિતાએ ડૂસકું ભરતાં કહ્યું.

ટીના એક ક્ષણ માટે વિચારમાં પડી ગઈ. તેને પોતાની જાત પર પણ અફસોસ થયો કે તેઓ પોતાની ખુશી માટે કોઈ બીજાના હકની બલિ ચડાવી રહ્યા હતા. તે કશું બોલ્યા વગર સીધી પોતાના રૂમમાં ગઈ.

અડધા કલાક પછી ટીના પાછી રસોડામાં આવી. તેના હાથમાં તેનો ફોન હતો.

"ભાભી, રસોડાનું બધું કામ અત્યારે જ મૂકી દો. આ જુઓ, મેં કાલે સવારે સાડા પાંચ વાગ્યાની પ્રાઇવેટ બસની ટિકિટ બુક કરાવી દીધી છે. તમે સીધા તમારા પિયર જાવ છો," ટીનાએ દ્રઢ અવાજે કહ્યું.

કવિતા ગભરાઈ ગઈ. "ના ટીના, આવું ન કરાય. બા સવારે ખીજાશે. આખો તહેવાર બગડશે. હું નથી જઈ શકતી."

"તમે ચિંતા ન કરો, બાને હું સંભાળી લઈશ," ટીનાએ કવિતાને ખાતરી આપી અને પરાણે તેનો સામાન પેક કરાવવા લાગી.

સવારે સવા ચાર વાગ્યે જ્યારે આખું ઘર ઊંઘતું હતું, ત્યારે ટીનાએ કવિતાને તૈયાર કરી. બંને નીચે આવ્યા ત્યારે અવાજ સાંભળીને કૌશલ્યાનો રૂમ ખૂલ્યો. કવિતાના હાથમાં બેગ જોઈને કૌશલ્યાની ભ્રમરો ખેંચાઈ ગઈ.

"આ શું નાટક ચાલે છે સવાર સવારમાં? કવિતા, તું ક્યાં જવાની તૈયારી કરી રહી છે? મેં તને ચોખ્ખી ના પાડી હતી ને?" કૌશલ્યાનો અવાજ ઊંચો થઈ ગયો.

કવિતા થથરી ગઈ અને એક ડગલું પાછળ હટી ગઈ.

ત્યાં જ ટીના આગળ આવી અને શાંત અવાજે બોલી, "બા, ભાભી પોતાના પિયર જાય છે, પોતાના ભાઈને હાથેથી રાખડી બાંધવા."

"તારી મતિ મારી ગઈ છે ટીના?" કૌશલ્યા ગુસ્સાથી બોલ્યા. "આજે આટલો મોટો તહેવાર છે. તું અને મીના બંને અહીં આવ્યા છો, જમાઈરાજ પણ બપોરે જમવા આવવાના છે. ઘરમાં મહેમાનો બેઠા હોય ત્યારે ઘરની વહુને પિયર મોકલાય? આ ઘર કોણ સંભાળશે?"

ટીનાએ ખૂબ જ ગંભીરતાથી માતાની આંખોમાં જોયું. "બા, જો હું અને મીનાદીદી પિયર આવીને આપણા ભાઈને રાખડી બાંધવાનો હક ધરાવીએ છીએ, તો ભાભીનો પણ એવો જ હક છે ને? ભાભી પણ કોઈકની લાડકવાયી દીકરી અને કોઈકની વહાલી બહેન છે. એમનો ભાઈ પણ આજે આખો દિવસ પોતાની બહેનની રાહ જોતો બેઠો હશે."

કૌશલ્યા કશું બોલે તે પહેલાં ટીનાએ આગળ કહ્યું, "અને બા, જો મોટી ભાભી પોતાના પિયર જઈ શકતા હોય, તો નાની ભાભી કેમ નહીં? આપણે દીકરીઓ આવીએ એટલે વહુએ પોતાના ભાઈનો પ્રેમ ભૂલીને માત્ર રસોડામાં વૈતરું જ કરવાનું? જો હું મારા સાસરે હોઉં અને મારી સાસુ મને તમારા ઘરે આવવાની ના પાડે, તો તમને કેવું લાગે બા?"

ટીનાનો આ સવાલ કૌશલ્યાના હૃદયમાં સોયની જેમ ભોંકાયો. તેમની પાસે આ વાતનો કોઈ જવાબ નહોતો. પોતે પોતાની દીકરીઓને સાસરેથી તેડાવવા માટે ઉત્સુક હતા, પણ બીજા કોઈની દીકરી પોતાના પિયર ન જઈ શકે એવો અન્યાય કરી રહ્યા હતા.

"બા, અમે દીકરીઓ છીએ, મહેમાન નથી," ટીનાએ માતાનો હાથ પકડ્યો. "આજે રસોઈ હું અને મીનાદીદી બંને મળીને બનાવીશું. અમે અમારા ભાઈને રાખડી બાંધીશું અને ઘર પણ સંભાળીશું. પણ ભાભીને એમના ભાઈ પાસે જવા દો. જો ભાભીનું દિલ દુખવીને આપણે તહેવાર ઉજવીશું, તો એ રાખડીનો કોઈ અર્થ નહીં રહે."

કૌશલ્યા નીચું જોઈ ગયા. તેમની નજર સામે કવિતાનો ભીનો અને આશાભર્યો ચહેરો હતો. પોતાના સ્વાર્થ અને જૂની માનસિકતા પર તેમને પહેલીવાર ઊંડી શરમ અનુભવાઈ.

તેમણે ધીમેથી ડગલાં આગળ ભર્યા અને કવિતાની નજીક ગયા. તેમણે કવિતાના માથે હાથ મૂક્યો.

"મને માફ કરી દે બેટા," કૌશલ્યાનો અવાજ ભીંજાયેલો હતો. "હું ભૂલી ગઈ હતી કે તું પણ કોઈના ઘરની દીકરી છે. તારા ભાઈને મારો પ્રેમ આપજે અને શાંતિથી બે દિવસ રહીને આવજે. અહીં ઘરની કોઈ ચિંતા ન કરતી."

કવિતાની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ ગયા. આ આંસુ દુઃખના નહીં, પણ સન્માન અને મુક્તિના હતા. તેણે વળીને નણંદ ટીના સામે જોયું. બંને નણંદ-ભાભી એકબીજાને ભેટી પડ્યા.

બહાર રિક્ષાનો હોર્ન વાગ્યો. કવિતા જ્યારે ઉંબરો ઓળંગીને બહાર નીકળી, ત્યારે તેના પગમાં નવી ઊર્જા હતી અને હૃદયમાં એક નવી આશા કે સંબંધો માત્ર લોહીના નથી હોતા, સમજણના પણ હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.