નવા ઘરના પ્રસંગે બધાના ખર્ચાની મજાક ઉડાવતા કાકાની પોલ એક જ વાક્યમાં ખુલી ગઈ...

"નિલેશ, ફ્લેટ તો તેં લઈ લીધો, પણ સાચું કહું તો આ તેં બહુ મોટી ભૂલ કરી છે. વીસ વર્ષની બેંક લોન માથે લઈને ફરવું એ કોઈ સમજદારી નથી. આજકાલના છોકરાઓને પૈસા સાચવતા જ નથી આવડતું."

નવા ઘરના વાસ્તુપૂજન પછી બધા સગાંવહાલાં હોલમાં જમીને બેઠા હતા, અને પ્રવીણકાકા સોફાની વચ્ચે બેસીને મોટા અવાજે ભાષણ આપી રહ્યા હતા.

નિલેશ અને તેની પત્ની હેતલે આઠ વર્ષની મહેનત અને બચત પછી આ નાનકડો ટુ-બીએચકે ફ્લેટ લીધો હતો. બંનેના ચહેરા પર સવારથી જે ખુશી હતી, એ પ્રવીણકાકાની વાતોથી ધીમે ધીમે ઝાંખી પડી રહી હતી.

હેતલે ચાના કપ ટેબલ પર મૂક્યા, ત્યારે પ્રવીણકાકાએ ફરી શરૂ કર્યું. "અને આ મોડ્યુલર કિચન ને સોફા પાછળ આટલો ખર્ચો કરવાની શું જરૂર હતી? અમને પૂછ્યું હોત તો સારી જગ્યાએ પૈસા રોકાવત. અમારા ઘર સામે જુઓ, આજ સુધી એક રૂપિયાનું દેવું નથી કર્યું અને કોઈની પાસે હાથ નથી લંબાવ્યો."

નિલેશની મોટી બહેન વર્ષાએ માહોલ હળવો કરવા હસીને કહ્યું, "કાકા, બધાની પરિસ્થિતિ અલગ હોય ને. નિલેશે પોતાની મહેનતથી ઘર લીધું છે, અમને તો બધાને ગૌરવ છે."

"ગૌરવ?" પ્રવીણકાકાએ નાક ચઢાવ્યું. "દેવું કરીને ઘી પીવામાં કેવું ગૌરવ? મેં તો નિલેશના પપ્પાને પહેલેથી જ કહ્યું હતું કે છોકરાઓને ખર્ચા પર કાબૂ રાખતા શીખવો. બાકી પાછળથી રોવાનો વારો આવશે."

ખૂણામાં બેઠેલા નિલેશના પપ્પા મગનભાઈએ કંઈ જવાબ ન આપ્યો. તે નીચું જોઈને ચૂપચાપ બેસી રહ્યા. બા પણ સહેજ અકળાયાં, પણ વડીલની મર્યાદા રાખીને બોલ્યાં નહીં.

ત્યાં જ નિલેશનો પિતરાઈ ભાઈ સંજય, જે થોડો મોડો આવ્યો હતો, એ ચા પીવા બેઠો. પ્રવીણકાકાની નજર તરત જ તેના પર પડી.

"આવ સંજય, આવ," પ્રવીણકાકાએ કટાક્ષમાં કહ્યું. "સાંભળ્યું છે કે તેં પણ તારી દુકાન મોટી કરાવી? તારા બાપાની કમાણી આમ ફર્નિચરમાં ઉડાડી દેવાય? ધંધામાં સમજણ ન હોય તો ખોટા સાહસ ન કરાય."

સંજય છેલ્લા ઘણા સમયથી આર્થિક ખેંચમાં હતો. કાકાના આ શબ્દો સાંભળીને તેનો પારો થોડો ચઢી ગયો. તેણે ચાનો કપ નીચે મૂક્યો અને એકદમ શાંત, પણ કડક અવાજે કહ્યું, "કાકા, દુકાન માટે તો મેં બેંકમાંથી લોન લીધી છે અને મહેનત કરીને હપ્તા ભરું છું. પણ પેલા દોઢ લાખ રૂપિયા જે મેં છ મહિના પહેલાં તમને 'બે દિવસના તાત્કાલિક કામ માટે' આપ્યા હતા, એ પાછા આવે તો મારો ધંધો થોડો હળવો થાય."

હોલમાં જાણે સન્નાટો છવાઈ ગયો. ટીવીનો અવાજ પણ બંધ હતો, એટલે સંજયનો એકેએક શબ્દ બધાને સ્પષ્ટ સંભળાયો.

પ્રવીણકાકાના હાથમાં રહેલો ચાનો કપ સહેજ ધ્રૂજી ગયો. એમનો ચહેરો પળવારમાં લાલ અને પછી ફિક્કો પડી ગયો. "શું... શું બકવાસ કરે છે તું બધાની સામે? એ તો મારા એક મિત્રના કામ માટે થોડા દિવસ પૂરતા લીધા હતા..."

કાકા હજી વાક્ય પૂરું કરે એ પહેલાં જ, સામે બેઠેલા વર્ષાના પતિ મનોજભાઈએ ચોંકીને મોઢું ઊંચું કર્યું. એમની આંખોમાં આશ્ચર્ય હતું.

"એક મિનિટ સંજય," મનોજભાઈએ ધીમેથી પૂછ્યું. "કાકાએ તારી પાસેથી પણ પૈસા લીધા હતા?"

પ્રવીણકાકા તરત જ ગભરાઈને ઊભા થઈ ગયા. "મનોજ, તું અત્યારે ચૂપ રહે, ઘરની વાતો આમ બધાની સામે ન કઢાય!"

વર્ષાએ અવિશ્વાસથી પોતાના પતિ સામે જોયું. "હેં? મનોજ, તમે કાકાને પૈસા આપ્યા હતા? મને તો કોઈ વાત જ નથી કરી!"

મનોજભાઈએ થોડી શરમ સાથે નીચું જોયું. "કાકાએ મને કસમ આપી હતી કે વર્ષાને કે ઘરમાં કોઈને કહેતો નહીં. એમણે કહ્યું હતું કે એમના દીકરાના કોલેજની ફી અને બિઝનેસના કામ માટે બે લાખ રૂપિયાની તાત્કાલિક જરૂર છે, એક મહિનામાં પાછા આપી દેશે. એ વાતને આઠ મહિના થઈ ગયા, પણ મેં સંબંધ સાચવવા આજ સુધી એક શબ્દ નહોતો ઉચ્ચાર્યો."

આખો હોલ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. હેતલના હાથમાંથી ચાની ખાલી ટ્રે ટેબલ પર પડી જતાં રહી ગઈ. નિલેશ આશ્ચર્યથી પોતાના કાકા સામે જોઈ રહ્યો હતો, જે હમણાં પાંચ મિનિટ પહેલાં જ આખા પરિવારને આર્થિક શિસ્તના પાઠ ભણાવી રહ્યા હતા!

ત્યાં જ નિલેશની નજર પોતાના પપ્પા મગનભાઈ પર પડી. મગનભાઈનો ચહેરો સાવ ઉતરી ગયો હતો અને તે હથેળીથી પોતાનું કપાળ દબાવી રહ્યા હતા.

હેતલે ધીમેથી એમની પાસે જઈને પૂછ્યું, "પપ્પા... તમે ઠીક છો ને? કેમ આમ ચૂપ થઈ ગયા?"

મગનભાઈએ ઊંડો નિસાસો નાખ્યો. એમની આંખોમાં નિરાશા હતી. તે પોતાના ભાઈ પ્રવીણકાકા સામે જોઈ શકતા નહોતા. "તમે બધાએ તો ખાલી દોઢ-બે લાખ આપ્યા છે. ગયા વર્ષે પ્રવીણે મને આવીને કહ્યું હતું કે શેરબજારમાં થોડા પૈસા ફસાઈ ગયા છે, જો ભાભીને ખબર પડશે તો ઘરમાં કકળાટ થશે. નાનો ભાઈ મુશ્કેલીમાં છે એમ સમજીને મેં મારી નિવૃત્તિની પેન્શનની એફડી તોડાવીને એને ત્રણ લાખ રૂપિયા આપ્યા હતા."

"શું?!" નિલેશનાં બા ચીસ પાડી ઉઠ્યાં. "તમે મને પૂછ્યા વગર એફડી તોડાવી નાખી? અને પ્રવીણભાઈ, તમે તો આખો દિવસ નિલેશને સંભળાવતા હતા કે એ પૈસા ઉડાવે છે!"

સામેના સોફા પર બેઠેલાં પ્રવીણકાકાનાં પત્ની દક્ષાકાકી તો આ બધું સાંભળીને ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે રડી પડ્યાં. એમને પોતાને પણ આ વાતની કોઈ ખબર નહોતી!

"આ તમે શું કર્યું?" દક્ષાકાકીએ રડતાં રડતાં પ્રવીણકાકાને પૂછ્યું. "ઘરમાં તો તમે રોજ કહેતા હતા કે આપણે કોઈનું એક રૂપિયાનું દેવું નથી, અને બહાર બધા ભાઈઓ અને ભત્રીજાઓ પાસેથી આટલા લાખો રૂપિયા લઈને બેઠા છો? ગયા મહિને પેલી નવી મોટી ગાડી પણ શું આ લોકોના પૈસાથી જ લીધી હતી?"

આ એક વાક્યથી આખું ચિત્ર સ્પષ્ટ થઈ ગયું. પ્રવીણકાકાએ સમાજમાં પોતાનો વટ પાડવા, મોટી ગાડી લેવા અને પોતે બહુ સુખી અને સમજદાર છે એવું બતાવવા માટે ઘરના જ અલગ અલગ સભ્યો પાસેથી છાનામાના સાડા છ લાખ રૂપિયા ઉધાર લીધા હતા. અને દરેકને એકબીજાથી છુપાવવાની કસમ આપી હતી.

પ્રવીણકાકાનો બધો અહંકાર અને બડાઈ પળવારમાં ચકનાચૂર થઈ ગયાં હતાં. પહેલાં તો એમણે બચાવ કરવાની કોશિશ કરી. "એમાં શું થઈ ગયું? ઘરના માણસો પાસેથી જ લીધા છે ને, કોઈ બહારના પાસેથી થોડા માંગ્યા છે? સમય આવ્યે પાછા આપી દઈશ."

"સમય આવ્યે?" સંજય બોલ્યો. "કાકા, તમે પૈસા લીધા એનો વાંધો નથી, પણ તમે અમને નીચા દેખાડવાની એક પણ તક નહોતી છોડી! અમે મહેનત કરીને આગળ વધીએ એમાં તમને ભૂલો દેખાતી હતી, અને પોતે અંદરખાને આટલું મોટું દેવું કરીને ફરતા હતા?"

નિલેશ ઊભો થયો. તેના મનમાં ગુસ્સો તો હતો, પણ તેણે પોતાની મર્યાદા ન છોડી. તેણે જઈને મગનભાઈને પાણીનો ગ્લાસ આપ્યો અને પછી પ્રવીણકાકા સામે જોઈને શાંતિથી કહ્યું, "કાકા, પૈસાની તંગી કોઈને પણ આવી શકે છે. મુશ્કેલી આવવી એ કોઈ ગુનો નથી. જો તમે સાચી વાત કહીને મદદ માંગી હોત ને, તો આખો પરિવાર હસીને તમારી સાથે ઊભો રહ્યો હોત. પણ પોતાની ખામી છુપાવવા માટે બીજાની મહેનત અને નિર્ણયોની મજાક ઉડાવવી, એ બહુ ખોટું કર્યું."

પ્રવીણકાકાની આંખો નીચી થઈ ગઈ. આખા રૂમમાં કોઈ એમના પર બૂમો નહોતું પાડી રહ્યું, પણ બધાની શાંત નજર એમને વધારે ખૂંચી રહી હતી.

દક્ષાકાકીએ ઊભા થઈને બધાની સામે હાથ જોડ્યા. "ભાભી, નિલેશ, સંજય... મને માફ કરજો. મને ખબર હોત તો હું ક્યારેય આવું ન થવા દેત. તમારા બધાના પૈસા અમે ઘરેણા વેચીને પણ પાછા આપીશું."

પ્રવીણકાકા કંઈ પણ બોલવાની સ્થિતિમાં નહોતા. તે ચુપચાપ ઊભા થયા, પપ્પા સામે હાથ જોડ્યા અને ચપ્પલ પહેરીને દક્ષાકાકી સાથે ઘરની બહાર નીકળી ગયા.

તેમના ગયા પછી થોડી વાર હોલમાં શાંતિ રહી. પછી નિલેશે મગનભાઈના ખભે હાથ મૂકીને હળવેથી કહ્યું, "પપ્પા, તમે જરાય ચિંતા ન કરો. આપણે સાથે મળીને બધું સંભાળી લઈશું. આજે અમારા નવા ઘરનો પહેલો દિવસ છે, આમ મોઢું ઉદાસ ન કરાય."

હેતલે બધા માટે ફરીથી ગરમ ચા મૂકી. ક્યારેક જે લોકો બીજાના હિસાબ-કિતાબ પર સૌથી વધારે આંગળી ચીંધતા હોય છે, એમના પોતાના ખાતામાં જ સૌથી મોટી ઉધારી છુપાયેલી હોય છે.


જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.