પૈતૃક મકાનના ભાગલા પાડવા પહોંચેલા ભાઈ-બહેનો સામે ત્રીસ વર્ષ જૂની સ્મૃતિઓ આવી, મોટા ભાઈના કોલેજ છોડવાનું સત્ય જાણી નાની બહેન બોલી કે...

રવિવારની વહેલી સવારે આઠ વાગ્યે સોસાયટીના શાંત વાતાવરણમાં કુરિયરવાળાની સાયકલની ઘંટડી વાગી.

મોટો ભાઈ મુકેશ ઓસરીમાં બેસીને ચા પીતો હતો, ત્યારે કુરિયરવાળાએ તેના હાથમાં એક પીળું, જાડું કવર આપ્યું.

કવર પર કોઈ મોકલનારનું નામ કે સરનામું નહોતું, માત્ર મોટા લાલ અક્ષરે મુકેશનું નામ લખેલું હતું.

મુકેશે કવરની સીલ તોડી અને અંદરથી એક જૂનો, કાળો-ધોળો ફોટોગ્રાફ બહાર કાઢ્યો.

એ ફોટો જોતાં જ મુકેશના હાથમાંથી ચાનો કપ છટકીને રકાબીમાં ઢળી પડ્યો અને તેનો ચહેરો સાવ ફિક્કો પડી ગયો.

ફોટો ત્રીસ વર્ષ જૂનો હતો, જેમાં મુકેશ સોળ વર્ષની ઉંમરે સરકારી હોસ્પિટલના ઓટલા પર ધોધમાર વરસાદમાં એકલો બેઠો હતો.

તેના હાથમાં લોહીની બોટલ હતી, કપડાં ભીંજાયેલાં હતાં અને આંખોમાં અસહ્ય દર્દના આંસુ હતાં.

મુકેશના મનમાં ત્રીસ વર્ષ જૂની એ વરસાદી રાત સજીવન થઈ ગઈ જ્યારે તેના આખા શરીરમાં અગનજ્વાળા જેવો તાવ ભભૂકી રહ્યો હતો.

તેને યાદ આવ્યું કે બાપુજીએ તેને પોતાના ખભા પર બેસાડીને આખી રાત શહેરની સરકારી હોસ્પિટલના પગથિયાં ખૂંદ્યા હતા.

તે દિવસે ડોક્ટરે હાથ ઊંચા કરી દીધા હતા, પણ તેના માતા-પિતાએ ભગવાન સામે આખી રાત અખંડ દીવો પ્રગટાવીને તેના જીવનની ભીખ માંગી હતી.

ફોટાની પાછળ પેન્સિલથી માત્ર આટલું જ લખેલું હતું: 'આજે બપોરે બાર વાગ્યે વતનના જૂના મકાનના ઓટલે પહોંચી જજે.'

મુકેશ હજુ આ આઘાતમાંથી બહાર આવે તે પહેલાં જ તેના મોબાઈલની રીંગ વાગી.

સ્ક્રીન પર તેના નાના ભાઈ સંજયનું નામ ચમકી રહ્યું હતું, જેની સાથે છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી મિલકતના વિવાદને કારણે બોલવાનો પણ સંબંધ નહોતો.

મુકેશે અચકાતાં અચકાતાં ફોન ઉપાડ્યો, 'હા સંજય, સવારના પહોરમાં કેમ ફોન કર્યો?'

'મોટા ભાઈ, તમારા ઘેર પણ કોઈ વિચિત્ર કુરિયર આવ્યું છે?' સંજયનો અવાજ ભય અને આશ્ચર્યથી ધ્રૂજી રહ્યો હતો.

'તને શું મળ્યું સંજય?' મુકેશે ઉતાવળે પૂછ્યું.

'મને એક જૂનો ફોટો મળ્યો છે ભાઈ, જેમાં બાપુજી પોતાની એકમાત્ર જૂની સાયકલ ભંગારવાળાને વેચી રહ્યા છે અને સામે મારી એન્જિનિયરિંગ કોલેજની ફીની રસીદ પડી છે.' સંજય ગળગળા અવાજે બોલ્યો.

સંજયના ઘરમાં પણ આજે સવારથી તણાવનું વાતાવરણ હતું અને તેની પત્ની તેને કોર્ટમાં વહેલી તકે જમીન પોતાના નામે કરાવી લેવા દબાણ કરી રહી હતી.

પરંતુ હાથમાં પિતાની જૂની સાયકલવાળો ફોટો જોતાં જ સંજયના પગમાંથી ત્રાસ છૂટી ગયો હતો.

તે સાયકલ પર બેસીને પિતા તેને રોજ સવારે શાળાએ મૂકવા જતા હતા અને રસ્તામાં એક રૂપિયો બચાવીને તેને ગોળવાળી રેવડી ખવડાવતા હતા.

તે જ ક્ષણે બીજા ફોન પર તેમની નાની બહેન રેખાનો કોલ વેઇટિંગમાં આવવા લાગ્યો.

મુકેશે કોન્ફરન્સ કોલ જોડ્યો તો સામે છેડેથી રેખાના ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવાનો અવાજ સંભળાયો.

'મોટા ભાઈ! મને કોઈએ આપણી સ્વર્ગસ્થ બાનો ત્રીસ વર્ષ જૂનો ફોટો મોકલ્યો છે!' રેખા રડતાં રડતાં બોલી.

'એ ફોટામાં બા મધરાતે ધીમા ફાનસના અજવાળે સિલાઈ મશીન ચલાવી રહી છે, અને તેના કાન અને ગળા સાવ ખાલી છે, તેના તમામ સોનાના દાગીના ગાયબ છે!'

'અને ફોટાની પાછળ લખ્યું છે કે બપોરે બાર વાગ્યે ગામડે જૂના મકાને પહોંચો.' રેખાનો અવાજ કાંપી રહ્યો હતો.

ત્રણેય ભાઈ-બહેનો વચ્ચે થોડી ક્ષણો માટે સ્મશાન જેવી શાંતિ છવાઈ ગઈ.

માતા-પિતાના અવસાન પછી આ ત્રણેય સંતાનો વચ્ચે પૈતૃક મકાન અને જમીનના ભાગલા બાબતે કડવાશ એટલી વધી ગઈ હતી કે મામલો કોર્ટ સુધી પહોંચી ચૂક્યો હતો.

તેઓ એકબીજાનું મોં જોવા પણ તૈયાર નહોતા, પણ આ ત્રણ અજાણ્યા ફોટાઓએ તેમના હૃદયના ઊંડાણમાં ધરબાયેલી જૂની સ્મૃતિઓને હચમચાવી મૂકી હતી.

બપોરે બાર વાગતાં જ ત્રણેય ભાઈ-બહેનો પોતપોતાની ગાડીઓ લઈને વતનના જૂના ગામડે પહોંચી ગયાં.

ગામના છેવાડે આવેલું તેમનું જૂનું, નળિયાવાળું મકાન વર્ષોથી બંધ હતું અને તેના ઓટલા પર ધૂળ જામી ગઈ હતી.

ઓટલા પર લાકડાની જૂની પાટ પર ગામના સૌથી વૃદ્ધ અને પિતાના બાળપણના પાકા મિત્ર દયાળજીકાકા બેઠા હતા.

દયાળજીકાકાના હાથમાં જૂની લાકડી હતી અને તેમની બાજુમાં એક જૂની પિત્તળની પેટી રાખેલી હતી.

ત્રણેય ભાઈ-બહેનો ઓટલા પાસે આવીને એકબીજા સામે નજર મિલાવ્યા વિના ચૂપચાપ ઊભાં રહી ગયાં.

'આવો દીકરાઓ, હું તમારી જ રાહ જોતો હતો.' દયાળજીકાકાએ ગંભીર અને સ્નેહાળ અવાજે કહ્યું.

'કાકા, આ ફોટા તમે મોકલ્યા હતા?' મુકેશે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલો ફોટો કાઢતાં પૂછ્યું.

'હા મુકેશ, આ ફોટા મેં જ મોકલ્યા હતા, કારણ કે તમારા મરેલા મા-બાપના આત્માને રોજ કોર્ટના કાગળો જોઈને નર્કમાં પણ શાંતિ નહોતી મળતી.' વૃદ્ધે નિસાસો નાખ્યો.

'તમે ત્રણેય જે પચ્ચીસ વાર જમીન અને ચાર ઓરડાના મકાન માટે એકબીજાના ગળા કાપવા બેઠા છો, એ મકાનની એક એક ઈંટ પાછળ કેટલું લોહી રેડાયું છે એ તમે ભૂલી ગયા છો.'

દયાળજીકાકાએ પેલી પિત્તળની પેટી ખોલી અને અંદરથી જૂના ચોપડા અને કાગળો બહાર કાઢ્યા.

તેમણે મુકેશ તરફ જોયું, 'મુકેશ, તારા હાથમાં જે ફોટો છે એ તેત્રીસ વર્ષ પહેલાંનો છે જ્યારે તને જીવલેણ ટાઈફોઈડ થયો હતો.'

'ડોક્ટરે કહ્યું હતું કે જો રાતોરાત મોંઘા ઈન્જેક્શન નહીં મળે તો આ છોકરો સવારનો સૂરજ નહીં જોઈ શકે.'

'તે રાત્રે ધોધમાર વરસાદમાં તારા પિતા પાસે દવાના પૈસા નહોતા, એટલે તારી માતાએ પોતાના કાનની છેલ્લી સોનાની કડીઓ કાઢીને આપી દીધી હતી.'

'અને તું હોસ્પિટલના ઓટલે બેસીને આખી રાત જે લોહીની બોટલ પકડી રહ્યો હતો, એ દવા તારા મા-બાપના જીવના ભોગે આવી હતી.'

મુકેશના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી.

પછી દયાળજીકાકાએ નાના ભાઈ સંજય તરફ નજર કરી.

'સંજય, તું જે એન્જિનિયર બનીને આજે મોટો સાહેબ થઈ ગયો છે, એ ડિગ્રી તારા પિતાની સાયકલ વેચીને અને મોટા ભાઈના ત્યાગથી આવી હતી.'

'તારી એડમિશન ફી ભરવા માટે ઘરમાં એક રૂપિયો નહોતો, ત્યારે તારા મોટા ભાઈ મુકેશે પોતાની કોલેજ છોડીને રાતની શિફ્ટમાં પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં મજૂરી શરૂ કરી હતી.'

'મુકેશે પોતાનું ભણતર અધૂરું મૂકી દીધું જેથી તેનો નાનો ભાઈ મોટો એન્જિનિયર બની શકે, અને આજે તું એ જ મોટા ભાઈ સામે કોર્ટમાં વકીલ ઊભો રાખે છે?'

સંજયનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું અને તેના હાથમાંથી ફોટો લાદી પર પડી ગયો.

તેણે પોતાના મોટા ભાઈ મુકેશ સામે જોયું, જેની આંખોમાં બાળપણનો એ જ વહાલ છલકાઈ રહ્યો હતો.

છેલ્લે દયાળજીકાકાએ નાની બહેન રેખા સામે જોયું.

'અને રેખા બેટા, તારા હાથમાં જે ફોટો છે એ તારા લગ્નની આગલી રાતનો છે.'

'તારા સાસરિયાઓએ કરિયાવરની કોઈ માંગણી નહોતી કરી, પણ તારા પિતા ઈચ્છતા હતા કે તેમની દીકરી સાસરે જાય ત્યારે કોઈ તેની સામે આંગળી ન ચીંધે.'

'તારા કરિયાવરનો સોનાનો સેટ બનાવવા માટે તારી માએ આખી જિંદગી પોતાના ગળામાં કાળો દોરો બાંધી રાખ્યો હતો.'

'અને તારા આ બંને ભાઈઓએ છ મહિના સુધી બપોરે માત્ર સૂકી રોટલી અને ડુંગળી ખાઈને પૈસા બચાવ્યા હતા જેથી તારી જાનને રાજશાહી ભોજન કરાવી શકાય.'

રેખા જોરજોરથી ડૂસકાં ભરવા લાગી અને તેનાથી ઊભા પણ ન રહેવાયું.

તે ઓટલા પર બેસી પડી અને પોતાના બંને હાથ મોં પર ઢાંકીને આક્રંદ કરવા લાગી.

'અમે કેટલા અંધ અને પાપી બની ગયા કાકા!' રેખા રડતાં રડતાં બોલી.

'જે ભાઈઓએ મારા માટે પોતાના કોળિયા છોડી દીધા, એ ભાઈઓ સામે હું મકાનના ભાગલાનો દાવો માંડી બેઠી!'

દયાળજીકાકાએ શાંત અવાજે કહ્યું, 'દીકરાઓ, મા-બાપ આ ધરતી પરથી ચાલ્યા જાય પછી ભાઈ-બહેનો જ એકબીજાનું મૂળ હોય છે.'

'જો તમે જ એકબીજાના મૂળ કાપી નાખશો, તો આ વંશનો વડલો ક્યારેય લીલોછમ નહીં રહે.'

'આ લોખંડ અને સિમેન્ટના મકાનની કિંમત તમારા આ પવિત્ર લોહીના સંબંધ કરતાં વધારે નથી.'

દયાળજીકાકાએ પેટીમાંથી એક જૂની ફાઈલ કાઢી જેમાં ત્રણેય બાળકોના જન્મના કુંડળી અને શાળાના જૂના રિપોર્ટ કાર્ડ સાચવેલા હતા.

'તમારા પિતા જ્યારે આ દુનિયા છોડીને ગયા, ત્યારે તેમના આખરી શબ્દો આ હતા કે મારા બાળકો ભલે ગરીબ રહે પણ ક્યારેય વેર ન રાખે.' વૃદ્ધે કહ્યું.

'તેમણે આ ફોટા મને સાચવવા આપ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે જ્યારે મારા બાળકો સ્વાર્થના રસ્તે ભટકે, ત્યારે તેમને તેમનો ભૂતકાળ યાદ કરાવજો.'

મુકેશ આગળ વધ્યો અને તેણે સંજયના બંને હાથ પકડી લીધા.

'સંજય... મને માફ કરી દે મારા નાના ભાઈ!' મુકેશનું ગળું ભરાઈ આવ્યું.

'મોટા ભાઈ તરીકે મારે તમને સાચવવાના હતા, પણ હું પૈસાના લોભમાં આંધળો થઈ ગયો હતો.'

સંજયે તરત જ મોટા ભાઈના પગ પકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યો.

'ના મોટા ભાઈ, વાંક મારો હતો! તમે મારા માટે તમારું ભવિષ્ય કુરબાન કરી દીધું અને હું તમારા પર અવિશ્વાસ કરતો રહ્યો!'

રેખા દોડીને બંને ભાઈઓની વચ્ચે આવી ગઈ અને તેણે બંનેના હાથ પોતાના માથા પર મૂકી દીધા.

'ભાઈ, મને કોઈ ભાગ નથી જોઈતો, મને માત્ર મારા બંને ભાઈઓનો પ્રેમ પાછો આપી દો!' રેખા કરગરી ઊઠી.

ત્રણેય ભાઈ-બહેનો ઓટલાની ધૂળ વચ્ચે એકબીજાને ભેટીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી રહ્યાં હતાં.

તેમના આંસુઓથી એ જૂના પૈતૃક ઓટલાની પવિત્ર માટી ભીંજાઈ રહી હતી.

મુકેશે પોતાના ખિસ્સામાંથી કોર્ટના વકીલે મોકલેલી નોટિસના કાગળો બહાર કાઢ્યા.

સંજય અને રેખાની સામે તેણે એ કાગળોના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખ્યા અને હવામાં ઉડાવી દીધા.

'આજ પછી આપણી વચ્ચે ક્યારેય કોઈ કાગળ કે પૈસો નહીં આવે.' મુકેશે મક્કમતાથી કહ્યું.

'આ ઘર આપણા બાપુજી અને બાનું મંદિર છે, અને આપણે ત્રણેય હંમેશાં આ મંદિરમાં પ્રેમથી સાથે રહીશું.'

ત્રણેય ભાઈ-બહેનોએ સાથે મળીને જૂના ઓરડાનો દરવાજો ખોલ્યો અને વર્ષોથી ધૂળ ખાતી માતા-પિતાની જૂની તસવીર સાફ કરી.

મુકેશે પોતાના ખિસ્સામાંથી અગરબત્તી પ્રગટાવીને ફોટા સામે મૂકી અને ત્રણેય જણાએ એકસાથે માથું ટેકવ્યું.

ઓરડામાં અગરબત્તીની પવિત્ર સુગંધ સાથે વર્ષો જૂનો પારિવારિક સ્નેહ ફરીથી મહેંકી ઊઠ્યો.

દયાળજીકાકાએ મુકેશના માથા પર હાથ મૂક્યો અને ગળગળા અવાજે આશીર્વાદ આપ્યા.

'બેટા, તું મોટો ભાઈ છે, તારા ખભા પર આખા પરિવારની છત્રછાયા છે, તેં આજે સાચો ધર્મ નિભાવ્યો છે.'

સંજય અને રેખાએ પણ મોટા ભાઈના ખભા પર માથું મૂકીને પોતાના અજાણતા થયેલા તમામ અપરાધોની ક્ષમા માંગી.

દયાળજીકાકાએ ભીંજાયેલી આંખે આકાશ તરફ બંને હાથ જોડ્યા, જાણે સ્વર્ગમાં બેઠેલાં મા-બાપને કહી રહ્યા હોય કે તમારા સંતાનો પાછાં એક થઈ ગયાં છે.

તે દિવસે વર્ષો જૂની કડવાશ, અહંકાર અને મિલકતના વિવાદનો કાયમ માટે અંત આવી ગયો.

પરિવારના હૃદયમાં પ્રેમ, ત્યાગ અને એકતાનો અખંડ દીવો ફરીથી પ્રગટી ઊઠ્યો જે ક્યારેય ઓલવાવાનો નહોતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.