ત્રીસ વર્ષ જૂની કંકોત્રીમાંથી ઘરની ચાવી નીકળતાં જ પિતાના હોશ ઊડી ગયા, નાના ભાઈનો કાગળ વંચાતાં જ...

રવિવારની ખુશનુમા સવારે ઘરના દીવાનખંડમાં પ્રતીક અને તેના માતા-પિતા લગ્નની કંકોત્રીઓનું લિસ્ટ બનાવી રહ્યા હતા.

આવતા મહિને પ્રતીકના લગ્ન ધામધૂમથી થવાના હતા અને આખા ઘરમાં ઉત્સાહ અને દોડધામનો માહોલ હતો.

તે સમયે પ્રતીકના બાસઠ વર્ષના પિતા અરવિંદભાઈ જૂના લાકડાના પટારામાંથી પોતાના સમયની જૂની કંકોત્રીઓ બતાવવા માટે લાવ્યા.

તે પટારાના તળિયે રેશમી સાડીઓની નીચેથી લાલ અને સોનેરી કંકુવાળું એક જૂનું પરબીડિયું પ્રતીકના હાથમાં આવ્યું.

તે પરબીડિયું ત્રીસ વર્ષ જૂનું હતું અને તેના પર કંકુનું અકબંધ સીલ મારેલું હતું.

તેના પર અરવિંદભાઈ અને તેમની પત્ની સરોજબેનનું નામ લખેલું હતું, પણ તે પરબીડિયું ક્યારેય ખોલવામાં નહોતું આવ્યું.

પ્રતીકે ઉત્સુકતાપૂર્વક તે સીલ તોડ્યું અને પરબીડિયું ખોલી નાખ્યું.

પરંતુ પરબીડિયું ખુલતાં જ અંદરથી પિત્તળના ટેગવાળી ઘરની એક જૂની અને ભારે લોખંડની ચાવી નીચે પડી!

તે ચાવીની સાથે એક જૂનો સ્ટેમ્પ પેપર અને હાથથી લખાયેલો પત્ર પણ બહાર નીકળ્યા.

તે ચાવી જોતાં જ અરવિંદભાઈના હાથમાંથી ચશ્મા નીચે પડી ગયા અને તેમના ચહેરા પર ત્રીસ વર્ષ જૂનો ક્રોધ તાજો થઈ ગયો.

આ ચાવી તેમના ગામડાના વડીલોપાર્જિત મકાનની હતી, જે મકાનને લઈને ત્રીસ વર્ષ પહેલાં અરવિંદભાઈ અને તેમના નાના ભાઈ જયંતિભાઈ વચ્ચે મોટો ઝઘડો થયો હતો.

તે વિવાદ પછી બંને ભાઈઓ વચ્ચે કાયમ માટે બોલચાલ બંધ થઈ ગઈ હતી અને અરવિંદભાઈ ગામ છોડીને શહેરમાં આવી ગયા હતા.

'આ કાગળિયું અહીં ક્યાંથી આવ્યું!' અરવિંદભાઈએ ગુસ્સાથી તાડૂકતાં કહ્યું.

'જયંતિએ આપણી સાથે દગો કરીને ગામનું આખું મકાન પચાવી પાડ્યું હતું અને એના કારણે મારે આખી જિંદગી ભાડાના ઘરોમાં રઝળવું પડ્યું હતું!' અરવિંદભાઈનો અવાજ ક્રોધથી ધ્રૂજતો હતો.

સરોજબેને શાંતિથી પિતાજીના હાથ પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું, 'પહેલાં આ પત્ર તો વાંચી જુઓ કે તમારા નાના ભાઈએ શું લખ્યું છે.'

પ્રતીકે કંપતા હાથે તે પીળો પડી ગયેલો પત્ર ખોલ્યો અને મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

તે પત્ર જયંતિભાઈએ પોતાના લગ્નની આગલી રાતે મોટાભાઈ અરવિંદભાઈ માટે લખ્યો હતો.

'પૂજ્ય મોટાભાઈ, તમારા ચરણોમાં તમારા અભાગણા નાના ભાઈ જયંતિના સાષ્ટાંગ પ્રણામ.'

'તમે મને લુચ્ચો અને સ્વાર્થી માનીને ગામ છોડી ગયા એ દિવસે મારું કાળજું ચિરાઈ ગયું હતું.'

'પણ તે સમયે મારી પાસે આ કડવું નાટક કરવા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નહોતો મોટાભાઈ!'

'જ્યારે આપણા પિતાજીનું અચાનક હૃદયરોગના હુમલાથી અવસાન થયું, ત્યારે ગામના માથાભારે વ્યાજખોરનું મોટું દેવું આપણા માથે આવી ગયું હતું.'

'તે વ્યાજખોર આપણા વડીલોના મકાનને જપ્ત કરીને તમને અને ભાભીને ગામ વચ્ચે અપમાનિત કરવા માંગતો હતો.'

'તમારા ઉચ્ચ શિક્ષણ અને લગ્ન માટે પિતાજીએ જે દેવું કર્યું હતું, એ દેવાની રકમ એટલી મોટી હતી કે આપણે બંને વેચાઈ જઈએ તો પણ ચૂકવી શકાય તેમ નહોતી.'

'મેં તમને આ અપમાન અને વ્યાજખોરોની ગુંડાગીરીથી બચાવવા માટે જાણીજોઈને તમારી સાથે ઝઘડો કર્યો હતો.'

'મેં તમને ગામમાંથી ભગાડી મૂક્યા જેથી તમે શહેરમાં સુરક્ષિત રહીને તમારી નોકરી અને સંસાર શરૂ કરી શકો.'

'તમારા ગયા પછી મેં મિલની અંદર બબ્બે શિફ્ટમાં લોહીનું પાણી કરીને પંદર વર્ષ સુધી મજૂરી કરી હતી મોટાભાઈ!'

'મેં પતરાવાળી એક નાની ઓરડીમાં રહીને બાપુજીનું એક-એક રૂપિયો દેવું વ્યાજ સાથે પૂરું કર્યું હતું.'

'અને જે દિવસે ઘર દેવામુક્ત થયું, તે જ દિવસે મેં આ મકાનનો દસ્તાવેજ તમારા નામે કરાવી દીધો હતો!'

'આ ચાવી અને દસ્તાવેજ હું મારા લગ્નની કંકોત્રીમાં મૂકીને તમને આશ્ચર્યજનક ભેટ આપવા માંગતો હતો.'

'પરંતુ તે જ દિવસે મારી પત્ની ગંભીર બીમાર પડી અને જે સગાને આ પરબીડિયું આપવાનું હતું એણે આ પટારામાં મૂકી દીધું અને વાત ભૂલાઈ ગઈ.'

'મોટાભાઈ, આ ઘર ક્યારેય મારું નહોતું, આ હંમેશા તમારું જ હતું અને રહેશે.'

'હું તો માત્ર તમારા વડીલોપાર્જિત ઘરની ધૂળ સાચવનારો ચોકીદાર હતો મોટાભાઈ!'

'મારાથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ હોય તો તમારા નાના ભાઈને માફ કરજો.' પત્રના અંતે આંસુના સૂકાયેલા ડાઘ સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

સરોજબેનને ત્રીસ વર્ષ પહેલાંનો તે દિવસ યાદ આવી ગયો જ્યારે તેઓ આંસુ ભરી આંખે ગામ છોડીને નીકળ્યા હતા.

તે દિવસે જયંતિભાઈએ છાનામાના અરવિંદભાઈના ખિસ્સામાં પાંચસો રૂપિયા મૂકી દીધા હતા, પણ ક્રોધમાં અરવિંદભાઈએ તે પૈસા પ્લેટફોર્મ પર ફેંકી દીધા હતા.

અરવિંદભાઈને બાળપણના દિવસો યાદ આવ્યા જ્યારે જયંતિ પોતાની રકાબીનું દૂધ પણ મોટાભાઈને આપી દેતો હતો.

જયંતિ હંમેશા કહેતો હતો કે મોટાભાઈ ભણીને મોટા સાહેબ બનશે તો આપણા ગરીબ પરિવારનું નામ રોશન થશે.

ગાડીમાં બેઠા બેઠા અરવિંદભાઈ રસ્તામાં આવતા વડલાઓ અને નદીના કિનારા જોઈને અવિરત રડી રહ્યા હતા.

જ્યારે ગાડી ગામના પાદરે પહોંચી ત્યારે અરવિંદભાઈનું હૃદય જોરથી ધડકવા લાગ્યું.

તેમણે જોયું કે વડીલોપાર્જિત ઘરના આંગણામાં તુલસીનો ક્યારો આજે પણ લીલોછમ હતો અને દરરોજ ત્યાં દીવો પ્રગટાવવામાં આવતો હતો.

અરવિંદભાઈ ઘરની ઓસરીમાં ગયા અને લાકડાના જૂના હિંડોળાને સ્પર્શ કર્યો જ્યાં તેમના સ્વર્ગસ્થ પિતા બેસતા હતા.

તેમણે જોયું કે પિતાજીનો ઓરડો આજે પણ બિલકુલ એવો જ હતો જેવો ત્રીસ વર્ષ પહેલાં હતો.

ઓરડામાં પિતાજીની જૂની લાકડાની લાકડી અને ચશ્મા ચાંદીની થાળીમાં સાચવીને મૂકેલા હતા.

જયંતિભાઈએ કહ્યું કે મોટાભાઈ, મેં બાપુજીની એક પણ વસ્તુને આ ઘરમાંથી હટવા નથી દીધી.

હું દર દિવાળીએ ઉંબરા પર એક દીવો તમારા નામે પ્રગટાવતો હતો અને તમારી સલામતીની દુઆ માંગતો હતો.

અરવિંદભાઈનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું અને તેમણે કહ્યું કે જયંતિ, તું જ બાપુજીનો સાચો પુત્ર છે.

હું તો શહેરમાં જઈને પૈસા અને સુખની પાછળ દોડતો રહ્યો, પણ તેં આ ઘરના સંસ્કારો અને આત્માને જીવંત રાખ્યા.

આ શબ્દો પૂરા થતાં જ અરવિંદભાઈના હાથમાંથી બધું છૂટી ગયું.

તેમના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેમનું આખું શરીર ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યું.

જે ભાઈને તે ત્રીસ વર્ષથી સ્વાર્થી અને મિલકતનો ચોર સમજીને ધિક્કારતા રહ્યા હતા, તે ભાઈએ તો તેમના સન્માન માટે પોતાની આખી જવાની મિલના ધુમાડામાં બાળી નાખી હતી!

અરવિંદભાઈ પોતાની જાતને સંભાળી ન શક્યા અને જમીન પર બેસીને પોક મૂકીને રડી પડ્યા.

'હે ભગવાન, મેં મારા સગા નાના ભાઈ સાથે આટલો મોટો અન્યાય કર્યો!' અરવિંદભાઈ પોતાની છાતી કૂટવા લાગ્યા.

'જેણે મારા માટે આખી જિંદગી પથ્થર જેવી મજૂરી કરી, એને હું ત્રીસ વર્ષ સુધી રાક્ષસ સમજતો રહ્યો!' અરવિંદભાઈનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

સરોજબેન પણ ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યાં અને તેમણે તે ચાવીને પોતાના કપાળે અડાડી દીધી.

પ્રતીકે તરત જ ગાડીની ચાવી ઉપાડી અને પિતાનો હાથ પકડીને ઊભા કર્યા.

'પિતાજી, હવે એક ક્ષણ પણ મોડું નથી કરવું, આપણે હમણાં જ ગામડે કાકા પાસે જવું છે!' પ્રતીકે આંસુ લૂછતાં કહ્યું.

તે જ ક્ષણે આખો પરિવાર ગાડીમાં બેસીને ગામડા તરફ રવાના થયો.

ગામમાં પહોંચીને તેમણે જોયું તો વડીલોપાર્જિત ઘરની બહાર એક સાદી ખાટલી પર સફેદ વાળવાળા જયંતિભાઈ બેઠા હતા.

તેમના હાથમાં હજુ પણ મજૂરીના કઠણ નિશાનો હતા અને તેમના ચહેરા પર એકાંતની કરુણતા છવાયેલી હતી.

અરવિંદભાઈ ગાડીમાંથી ઉતર્યા અને દોડીને સીધા પોતાના નાના ભાઈ જયંતિભાઈના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યા.

'જયંતિ, મને માફ કરી દે મારા ભાઈ, હું તારો ગુનેગાર મોટો ભાઈ છું!' અરવિંદભાઈ નાના ભાઈના પગ આંસુઓથી ભીંજવવા લાગ્યા.

જયંતિભાઈએ જેવો પોતાના મોટાભાઈનો અવાજ સાંભળ્યો, કે તરત જ તેમની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

તેમણે મોટાભાઈને બંને હાથે પકડીને ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

ત્રીસ વર્ષથી બંધ પડેલો પ્રેમ અશ્રુઓની પવિત્ર ગંગા બનીને બંને ભાઈઓની આંખોમાંથી વહી નીકળ્યો.

આખા ગામના લોકો આ બંને ભાઈઓનું અદભુત મિલન જોઈને ગદગદ થઈ ગયા.

જયંતિભાઈની પત્ની શારદાકાકી પણ ઘરમાંથી બહાર દોડી આવ્યા અને સરોજબેનને ભેટીને ચોધાર આંસુએ રડી પડ્યા.

શારદાકાકીએ કહ્યું કે ભાભી, અમે ત્રીસ વર્ષથી દરરોજ ભગવાન પાસે પ્રાર્થના કરતા હતા કે અમારા મોટાભાઈ અને ભાભી પાછા આવી જાય.

અરવિંદભાઈએ પોતાના હાથનું સોનાનું કડું ઉતારીને જયંતિભાઈના હાથમાં મૂકવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

પરંતુ જયંતિભાઈએ હાથ જોડીને કહ્યું કે મોટાભાઈ, મને કોઈ સોનાની જરૂર નથી, મને ફક્ત મારા મોટાભાઈનો સ્નેહ જોઈએ છે.

પ્રતીકે કહ્યું કે કાકા, હવે આ વડીલોપાર્જિત ઘરનું સમારકામ હું કરાવીશ અને દર મહિને અમે બધા અહીં તમારી પાસે આવીશું.

શારદાકાકીએ ગરમ રોટલા અને રીંગણનો ઓળો બનાવીને આખા પરિવારને પોતાના હાથે પ્રેમથી જમાડ્યા.

તે દિવસે આખા ગામમાં સંદેશો ફેલાઈ ગયો કે સાચો પ્રેમ ક્યારેય મરતો નથી, પણ સમય આવતાં વધુ તેજસ્વી બનીને ખીલી ઊઠે છે.

રાત્રે બંને ભાઈઓ ઓસરીના હિંડોળા પર સાથે બેઠા અને વર્ષો જૂની બાળપણની મીઠી યાદો વાગોળવા લાગ્યા.

તેમને યાદ આવ્યું કે કેવી રીતે ઉત્તરાયણના દિવસે તેમની સ્વર્ગસ્થ માતા સુખડી બનાવીને બંને ભાઈઓને સાથે ખવડાવતી હતી.

શારદાકાકીએ જૂના ટ્રંકમાંથી એક ફોટો કાઢીને બતાવ્યો જેમાં નાનકડો પ્રતીક કાકા જયંતિભાઈના ખોળામાં હસી રહ્યો હતો.

તે ફોટો જોઈને પ્રતીકની આંખો ફરીથી ભીની થઈ ગઈ અને તેણે કાકાના પગ ફરીથી માથે મૂક્યા.

અરવિંદભાઈએ કહ્યું કે ભાઈ, હવે આપણા પરિવારમાં કોઈ દીવાલ ક્યારેય ઊભી નહીં થાય.

અને એ અંધારી રાતમાં પણ તે વડીલોપાર્જિત ઘર અખંડ પ્રેમ અને શાંતિના અજવાળાથી ઝળહળી રહ્યું હતું.

અરવિંદભાઈએ તે લોખંડની ચાવી જયંતિભાઈના હાથમાં મૂકી દીધી.

'જયંતિ, આ ઘર મારું નથી, આ તારા પવિત્ર ત્યાગ અને સમર્પણનું મંદિર છે!' અરવિંદભાઈએ હાથ જોડીને કહ્યું.

જયંતિભાઈએ કહ્યું, 'મોટાભાઈ, એક ભાઈ માટે પોતાના પરિવારની આબરૂ સાચવવા કરતાં મોટો કોઈ ધર્મ નથી હોતો.'

પ્રતીકે આગળ વધીને પોતાના કાકાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને કહ્યું કે મારા લગ્ન આ જ વડીલોના ઘરમાં તમારા આશીર્વાદથી થશે.

પ્રતીકે તે જ ક્ષણે કંકોત્રીમાં સૌથી પહેલું નામ કાકા જયંતિભાઈ અને કાકી શારદાબેનનું લખ્યું.

તે દિવસે ત્રીસ વર્ષ જૂની એક કંકોત્રીએ બે ભાઈઓ વચ્ચેની કડવાશને કાયમ માટે મિટાવીને પ્રેમના અમર બંધનમાં જોડી દીધી હતી.

સાચો સંબંધ લોહીની નિકટતામાં નહીં પણ એકબીજા માટે પોતાના સુખનો ભોગ આપવામાં વસે છે.

અને એ દિવસે ગામના જૂના મકાનના આંગણામાં ફરીથી પરિવારની ખુશીઓનો દીવડો ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.