પાર્સલમાંથી પોતાના બાળપણનો જૂનો શર્ટ નીકળતાં જ અહંકારી દીકરાના હોશ ઊડી ગયા, અંદરથી ચિઠ્ઠી વાંચતાં જ...

બપોરના બાર વાગ્યે શહેરના પોશ વિસ્તારમાં આવેલા ભવ્ય બંગલાના મુખ્ય દરવાજે કુરિયરવાળાએ ડોરબેલ વગાડી.

શ્રદ્ધાએ પોતાના રેશમી ગાઉનનો છેડો સરખો કરતાં દરવાજો ખોલ્યો અને ડિલિવરી બોય પાસેથી એક જૂનું બ્રાઉન પેકેટ સ્વીકાર્યું.

પેકેટ પર તેના પતિ મયૂરનું નામ અને મોબાઇલ નંબર સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં લખેલા હતા.

મયૂર શહેરનો ખૂબ મોટો બિઝનેસમેન હતો, જે આજે પોતાની ચાલીસમી વર્ષગાંઠની ભવ્ય પાર્ટીની તૈયારીઓમાં વ્યસ્ત હતો.

શ્રદ્ધાએ ઉત્સુકતાથી તે પેકેટ ડાઇનિંગ ટેબલ પર મૂક્યું અને મયૂરને બૂમ પાડીને બોલાવ્યો.

'મયૂર, જુઓ તમારા માટે કોઈ સ્પેશિયલ ગિફ્ટ આવી લાગે છે!' શ્રદ્ધાએ હસીને કહ્યું.

મયૂર સોફા પરથી ઊભો થયો અને તેના ચહેરા પર ગર્વભર્યું સ્મિત આવી ગયું.

તેણે વિચાર્યું કે કદાચ કોઈ મોટા વિદેશી ક્લાયન્ટે તેને કોઈ મોંઘી ઘડિયાળ કે સોનાની પેન ભેટમાં મોકલી હશે.

મયૂરે ઉત્સાહપૂર્વક કાતર લઈને તે બ્રાઉન પેકિંગ ખોલી નાખ્યું.

પરંતુ પેકેટ ખુલતાં જ અંદરથી કોઈ મોંઘી ભેટ નહીં, પણ એક સાવ જૂનો, ઝાંખો પડી ગયેલો વાદળી અને સફેદ રંગનો સુતરાઉ શર્ટ બહાર નીકળ્યો.

તે શર્ટ પર હાથથી સિલાઈ કરેલા મોટા ટાંકા હતા અને કાગળના બટન તૂટી ગયેલા હતા.

શર્ટ જોતાં જ શ્રદ્ધાનું મોં બગડી ગયું અને તેણે અણગમા સાથે બે ડગલાં પાછળ હટી ગઈ.

'છી, આ કચરો કોણે મોકલ્યો છે આપણા ઘરે?' શ્રદ્ધાએ નાકનું ટીચકું ચડાવતાં કહ્યું.

'આજે તમારી બર્થડે પાર્ટીમાં શહેરના ટોચના ઉદ્યોગપતિઓ આવવાના છે અને કોઈ આવી ભિખારી જેવી ચીજ મોકલીને આપણું અપમાન કરી રહ્યું છે!' શ્રદ્ધાએ ગુસ્સો ઠાલવ્યો.

'આ ફાટેલા ચીંથરાને હમણાં જ કચરાપેટીમાં ફેંકી દો, નહીંતર નોકરો જોશે તો આપણી આબરૂના ધજાગરા ઊડી જશે!' શ્રદ્ધાએ તાડૂકીને કહ્યું.

પરંતુ મયૂર પથ્થરની મૂર્તિની જેમ સ્તબ્ધ થઈને તે જૂના શર્ટ સામે જોઈ રહ્યો હતો.

તેના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના કપાળ પર પરસેવાના અસંખ્ય ટીપાં વળી ગયા.

મયૂરે કંપતા હાથે તે શર્ટના કોલરનો અંદરનો ભાગ ઊંચો કર્યો.

ત્યાં વાદળી શાહીથી ત્રીસ વર્ષ જૂના કાચા અક્ષરોમાં લખેલું હતું: 'મયૂર - ધોરણ ૧, પ્રાથમિક શાળા'.

આ શબ્દો જોતાં જ મયૂરના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ હોય તેવો કારમો આંચકો લાગ્યો.

આ કોઈ સામાન્ય શર્ટ નહોતો, પણ આ એ જ શર્ટ હતો જે મયૂરે પાંત્રીસ વર્ષ પહેલાં પોતાની શાળાના પહેલા દિવસે પહેર્યો હતો!

મયૂરના મગજમાં વીજળીના કડાકા જેવો મોટો ચમકારો થયો.

તે સમયે તે પેકેટના તળિયેથી એક જૂની ડાયરીનું પીળું પડી ગયેલું પાનું અને બે લાખ રૂપિયાનો બેંક ડ્રાફ્ટ બહાર પડ્યા.

તે ડાયરીના પાના પર ધ્રૂજતા હાથે લખેલી તેના વૃદ્ધ પિતા રમણલાલની હૃદયદ્રાવક ચિઠ્ઠી હતી.

મયૂરે કંપતા હોઠે તે પત્ર મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

'મારા વાહલા દીકરા મયૂર, આજે તારી ચાલીસમી વર્ષગાંઠ છે અને મને ખબર છે કે તારા આ વૈભવી બંગલામાં મારા જેવા અભણ બાપની કોઈ જગ્યા નથી.'

'તેં મને પાંચ વર્ષ પહેલાં ગામડાના જૂના ઘરમાં એકલો રહેવા મોકલી દીધો હતો, પણ મારો જીવ આજે પણ તારા આ પહેલા શર્ટમાં જ અટકેલો છે.'

'પાંત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તારું સરકારી શાળામાં પહેલી વાર નામ નોંધાયું, ત્યારે સ્કૂલ માસ્તરે સફેદ અને વાદળી ગણવેશ લાવવાનો કડક નિયમ રાખ્યો હતો.'

'તે સમયે મારી પાસે તારા ગણવેશ માટે સાઠ રૂપિયા પણ નહોતા અને ઘરમાં અનાજનો એક દાણો પણ નહોતો.'

'મેં રેલવે સ્ટેશન પર આખી રાત ધોધમાર વરસાદમાં અનાજની ભારે ગુણીઓ પીઠ પર ઊંચકીને મજૂરી કરી હતી.'

'પરંતુ જ્યારે સવારે હું દરજી પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે તેણે કહ્યું કે ગણવેશનું કાપડ ખલાસ થઈ ગયું છે અને નવો શર્ટ સીવવા માટે ત્રણ દિવસ લાગશે.'

'મને ડર હતો કે જો તું પહેલા દિવસે ગણવેશ વગર જશે તો શાળામાંથી તારું નામ કાઢી નાખશે અને મારું સંતાન ભણતર વગર રહી જશે.'

'તે દિવસે મારી પાસે મારા લગ્નનો એકમાત્ર નવો સફેદ શર્ટ બચ્યો હતો, જે મેં મારા આખા જીવનમાં માત્ર બે વાર જ પહેર્યો હતો.'

'મેં મારા એ વહાલા શર્ટ પર કાતર ચલાવીને આખી રાત ફાનસના અજવાળે મારા પોતાના હાથે સોય-દોરો પરોવીને તારા માપનો આ શર્ટ સીવ્યો હતો.'

'મારી આંગળીઓમાં સોય વાગીને લોહી નીકળતું હતું, પણ મારા મનમાં માત્ર એક જ ધૂન હતી કે મારો દીકરો શાળાએ જઈને મોટો સાહેબ બનશે.'

'જ્યારે તેં સવારે આ શર્ટ પહેરીને મને પગે લાગીને વ્હાલથી સ્મિત કર્યું હતું, ત્યારે મને લાગ્યું હતું કે મેં સ્વર્ગ જીતી લીધું છે.'

'મેં આ શર્ટને પાંત્રીસ વર્ષ સુધી મારા પૂજાના મંદિરમાં ભગવાનની મૂર્તિની બાજુમાં સાચવીને રાખ્યો હતો.'

'હવે મારી આંખોની રોશની જતી રહી છે અને ફેફસાંની બીમારીના કારણે મારો અંત સમય નજીક આવી રહ્યો છે.'

'મને તારા આલીશાન જીવનમાં કોઈ હિસ્સો નથી જોઈતો બેટા, પણ મારી આખી જિંદગીની પેન્શન અને મજૂરીમાંથી બચાવેલા આ બે લાખ રૂપિયા તારી નવી ફેક્ટરીના મુહૂર્ત માટે મોકલું છું.'

'ભલે તું મને ભૂલી ગયો હોય, પણ તારો આ ગરીબ બાપ પોતાના છેલ્લા શ્વાસ સુધી તારી સફળતાની દુઆ માંગતો રહેશે.'

આ શબ્દો વાંચતાં જ મયૂરના હાથમાંથી પત્ર છૂટીને ટેબલ પર પડી ગયો.

તેના ગળામાંથી અવાજ ગૂંગળાઈ ગયો અને તેનું આખું અસ્તિત્વ પશ્ચાતાપ અને શરમથી ધ્રૂજી ઊઠ્યું.

જે બાપે પોતાના લગ્નનો એકમાત્ર કિંમતી શર્ટ કાપીને તેને ભણાવ્યો હતો, તે જ દેવ સમાન પિતાને તેણે પાંચ વર્ષ પહેલાં ગરીબ ગણીને ગામડામાં ધકેલી દીધા હતા!

શ્રદ્ધા પણ તે કાગળ અને બે લાખ રૂપિયાનો ડ્રાફ્ટ જોઈને અંદરથી સાવ હચમચી ગઈ.

તેના હાથમાંથી કચરામાં ફેંકવા લીધેલો શર્ટ છૂટીને ટેબલ પર પડ્યો અને તેની આંખોમાંથી પશ્ચાતાપના આંસુ વહી નીકળ્યા.

'હે ભગવાન, મેં આ પવિત્ર ત્યાગને કચરો કહીને કેટલી મોટી પાપલીલા કરી!' શ્રદ્ધા રડતાં રડતાં સોફા પર બેસી પડી.

મયૂરે તે જૂના શર્ટને બંને હાથે ઉપાડીને પોતાના મોં પર દબાવી દીધો.

તે શર્ટમાંથી તેના પિતાના પરસેવાની, ગામડાની માટીની અને પવિત્ર વાત્સલ્યની અસલ સુગંધ આવી રહી હતી.

મયૂર પોતાની જાતને સંભાળી ન શક્યો અને આખા ડ્રોઇંગરૂમમાં જોરજોરથી પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

'બાપુજી, મને માફ કરી દો બાપુજી, હું તમારો નરાધમ અને સ્વાર્થી દીકરો છું!' મયૂર જમીન પર ઢળી પડ્યો.

'જે બાપે પોતાના શરીરનું લોહી રેડીને મને આ મુકામે પહોંચાડ્યો, એ જ બાપને મેં પૈસાના ઘમંડમાં પારકા કરી દીધા!' મયૂરનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

મયૂરે તે જ ક્ષણે પોતાની ગાડીની ચાવી ઉપાડી લીધી.

'શ્રદ્ધા, આજે કોઈ બર્થડે પાર્ટી નહીં થાય અને કોઈ મોટા મહેમાનોનું સ્વાગત નહીં થાય.' મયૂરે મક્કમ અને આંસુ ભરેલા અવાજે કહ્યું.

'આજે આપણે ગામડે જઈને મારા બાપુજીના ચરણોમાં માથું મૂકીને માફી માંગવાની છે!' મયૂરે દરવાજા તરફ દોટ મૂકી.

શ્રદ્ધાએ પણ આંસુ લૂછતાં કહ્યું, 'હું પણ તમારી સાથે આવું છું, મારે પણ પિતાજીના પગ પકડીને મારા પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરવું છે.'

બંને જણા કારમાં બેસીને અતિશય ઝડપે ગામડા તરફ રવાના થયા.

મયૂરને યાદ આવ્યું કે શાળાના તે પહેલા દિવસે પિતાજી બળબળતા તાપમાં ઉઘાડા પગે તેનો હાથ પકડીને બે કિલોમીટર ચાલ્યા હતા.

તે દિવસે ઘરમાં ચંપલની માત્ર એક જ જોડી હતી જે પિતાજીએ પોતાના દીકરાને પહેરાવી દીધી હતી.

જ્યારે શાળા છૂટી ત્યારે પિતાજીએ પોતાના ખિસ્સામાં બચેલા છેલ્લા પચાસ પૈસામાંથી મયૂરને મીઠી ગોટી અને સ્લેટ-પેન ખરીદી આપી હતી.

તે દિવસે આખો દિવસ પિતાજી ભૂખ્યા પેટે માત્ર કૂવાનું પાણી પીને રહ્યા હતા પણ દીકરાના ચહેરા પર સ્મિત જળવાઈ રહે તે જોયું હતું.

ગામના પાદરે ઊભેલા એક વડીલે મયૂરને જણાવ્યું કે તારા પિતાજી રોજ સાંજે ઓટલે બેસીને તારી જૂની નોટબુકો આખા ગામને બતાવતા હતા.

તેઓ ગર્વથી કહેતા હતા કે મારો દીકરો શહેરમાં મોટો સાહેબ બની ગયો છે અને ખૂબ વ્યસ્ત રહે છે.

તેમણે ક્યારેય કોઈની આગળ ફરિયાદ નહોતી કરી કે તેમનો દીકરો તેમને મળવા પણ નથી આવતો.

જ્યારે મયૂર શહેરમાં મિત્રો સાથે એક-એક ડિનરમાં હજારો રૂપિયા ઉડાવતો હતો, ત્યારે તેના પિતા પાંચ રૂપિયાની સરકારી દવાથી ખાંસી રોકતા હતા.

શ્રદ્ધાએ પોતાના હાથે ગરમ પાણી લાવીને સસરાજીના થાકેલા પગ ધોયા અને તેમને સાચી દીકરી બનીને ભોજન કરાવ્યું.

સાંજના સમયે જ્યારે તેઓ ગામડાના જૂના, નળિયાવાળા મકાન આગળ પહોંચ્યા, ત્યારે આંગણામાં ખાટલા પર રમણલાલ આંખો મીંચીને સૂતા હતા.

તેમના ચહેરા પર વર્ષોની લાચારી, બીમારી અને પુત્રના વિયોગની ઊંડી કરચલીઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

મયૂર દોડીને સીધો ખાટલા પાસે ગયો અને પોતાના પિતાના બંને ધૂળવાળા ચરણ પકડીને સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યો.

'બાપુજી, તમારો મયૂર આવ્યો છે બાપુજી!' મયૂર પિતાના પગ આંસુઓથી ભીંજવવા લાગ્યો.

રમણલાલે ધીમેથી આંખો ખોલી અને સામે પોતાના દીકરાને રડતો જોઈને તેમના થાકેલા ચહેરા પર સ્નેહનું તેજ ચમકી ઊઠ્યું.

તેમણે ધ્રૂજતા હાથે મયૂરનું માથું ઊંચું કર્યું અને તેને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'બેટા મયૂર, તું આવી ગયો, મારો દીકરો આવી ગયો!' રમણલાલની આંખોમાંથી હર્ષના અશ્રુઓ વહી નીકળ્યા.

શ્રદ્ધા પણ ધ્રૂજતા પગલે આગળ વધી અને સસરાના ચરણોમાં માથું મૂકીને પોક મૂકીને રડી પડી.

'પિતાજી, મને માફ કરી દો, હું અહંકાર અને આધુનિકતાના ખોટા મોહમાં સાવ આંધળી થઈ ગઈ હતી!' શ્રદ્ધા કરગરી પડી.

'તમે સાક્ષાત ઈશ્વરનું રૂપ છો અને અમે તમારા ચરણોની ધૂળ બનવાને પણ લાયક નથી!' શ્રદ્ધાએ હાથ જોડ્યા.

રમણલાલે વાત્સલ્યપૂર્વક પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથે દીકરા અને પુત્રવધૂના માથા પર આશીર્વાદ મૂક્યા.

'ના મારા બાળકો, એક બાપ ક્યારેય પોતાના કાળજાના ટુકડાથી નારાજ ન થઈ શકે.' રમણલાલે ગદગદ સ્વરે કહ્યું.

'આજે મારો દીકરો પોતાના બાળપણના સંસ્કારો ભૂલ્યો નથી, એ જ મારા જીવનનો સૌથી મોટો સંતોષ છે.'

મયૂરે તે જ દિવસે પોતાના પિતાનો સામાન પેક કર્યો અને તેમને માનભેર પોતાની સાથે કારમાં બેસાડ્યા.

શહેરમાં આવીને મયૂરે તે પહેલા દિવસના જૂના શર્ટને સોનાની સુંદર ફ્રેમમાં મઢાવીને પોતાના બંગલાના મુખ્ય હોલમાં સ્થાપિત કર્યો.

તેણે પોતાના તમામ મોટા બિઝનેસ પાર્ટનરો અને મિત્રો સમક્ષ ગર્વથી તે શર્ટ બતાવ્યો અને પિતાના ત્યાગની ગાથા સંભળાવી.

સાચી સફળતા મોંઘા કપડાં કે વૈભવી ગાડીઓમાં નથી હોતી, પણ માતા-પિતાના આશીર્વાદ અને સંસ્કારોને સાચવવામાં હોય છે.

અને એ દિવસે પાર્સલમાંથી નીકળેલા એક જૂના ફાટેલા શર્ટે એક ભટકી ગયેલા દીકરાને જીવનનું સૌથી મોટું સત્ય શીખવી દીધું હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.