પતિ દર મહિને તેની માતાને પૈસા મોકલાવતો હતો, પત્નીને આ વાત ની ખબર પડી એટલે તરત જ...

"આ સ્ટેટમેન્ટ જુઓ, સાસુજી. દર મહિનાની પહેલી તારીખે સાંજે બરાબર છ વાગ્યે પંચ્યાસી હજાર રૂપિયા તમારા ખાતામાં જમા થાય છે."

કીર્તિએ ટેબલ પર પોતાનો ફોન મૂક્યો. સ્ક્રીન પર પતિ આકાશના સેલરી એકાઉન્ટનું ઓનલાઇન સ્ટેટમેન્ટ ખુલ્લું હતું. છેલ્લા આઠ મહિનાથી, એટલે કે તેમના લગ્ન થયા ત્યારથી લઈને ગઈકાલ સુધી, આકાશનો પૂરેપૂરો પગાર એક ચોક્કસ ખાતામાં જતો હતો. એ એકાઉન્ટ નંબર નીચે લખેલી વિગતમાં સાસુ નર્મદાબેનનું નામ સ્પષ્ટ વંચાતું હતું.

નર્મદાબેને ચશ્મા નાક પર સરખા કર્યા અને સ્ક્રીન પર તાકી રહ્યા. તેમના કરચલીવાળા ચહેરા પર આશ્ચર્ય અને મૂંઝવણ સિવાય કોઈ ભાવ નહોતો. તેમણે ધીમા પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું, "વહુ, તું ભણેલી-ગણેલી છે એટલે કદાચ મારા કરતાં આ ચોપડા વધુ સમજે છે. પણ હું તને સાચું કહું છું, મારા આ જૂના પેન્શન વાળા ખાતામાં છેલ્લા આઠ મહિનામાં આકાશે એક રૂપિયો પણ નથી નાખ્યો. મારો દવાનો ખર્ચ પણ હું મારા પેન્શનમાંથી કાઢું છું. આકાશ તો મને દર મહિને ખાલી પાંચ હજાર રોકડા હાથમાં આપી જાય છે, એ પણ ઘરખર્ચ માટે."

કીર્તિના મનમાં એક તીણી શંકા સોયની જેમ ખૂંચી. લગ્નને હજુ આઠ મહિના જ થયા હતા. આકાશ એક મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં સીનિયર પ્રોજેક્ટ મેનેજર હતો. તેનો પગાર મહિને પંચ્યાસી હજાર રૂપિયા હતો, છતાં ઘરના ભાડા માટે કે કરિયાણા માટે તે હંમેશાં કીર્તિના પગાર પર નિર્ભર રહેતો હતો. જ્યારે પણ કીર્તિ સેવિંગ્સ કે ભવિષ્યના ઘરના ડાઉન પેમેન્ટની વાત કાઢતી, ત્યારે આકાશ વાત ટાળી દેતો કે 'હું બધું મમ્મીને સોંપી દઉં છું, ગામડાનું ઘર અને જૂની જવાબદારીઓ પતે પછી આપણું વિચારીશું.'

કીર્તિએ ક્યારેય વાંધો નહોતો ઉઠાવ્યો, કારણ કે દીકરો પોતાની વિધવા માતાને સાચવે તેમાં ખોટું શું હોય? પણ જો માતાના હાથમાં રૂપિયો પણ ન પહોંચતો હોય, તો દર મહિને પંચ્યાસી હજાર ક્યાં અદૃશ્ય થઈ રહ્યા હતા?

"સાસુજી, આ એકાઉન્ટ નંબર કઈ બ્રાન્ચનો છે એ તમને યાદ છે?" કીર્તિએ પૂછ્યું.

"હા, આ તો આપણી જૂની સ્ટેટ બેન્કનો છે, જે મેઇન બજારમાં છે," નર્મદાબેને પોતાની જૂની પાસબુક કબાટમાંથી કાઢીને આપી. "જો, આમાં છેલ્લી એન્ટ્રી મારા પેન્શનની છે. બાકી કોઈ રકમ આવી જ નથી."

કીર્તિએ પાસબુકનો એકાઉન્ટ નંબર અને ફોનમાં દેખાતો એકાઉન્ટ નંબર સરખાવ્યો. બંને નંબરમાં ફક્ત છેલ્લા બે આંકડાનો ફરક હતો. ફોનમાં જે ખાતું હતું તેનો છેલ્લો આંકડો '૭૨' હતો, જ્યારે નર્મદાબેનની ઓરિજિનલ પાસબુકમાં '૨૭' હતો. નામ બંનેમાં સરખું દેખાતું હતું કારણ કે નેટબેન્કિંગમાં બેનિફિશિયરીનું નામ યુઝર પોતે ટાઈપ કરી શકે છે. કોઈએ જાણીજોઈને નર્મદાબેનનું નામ લખીને છેલ્લો નંબર બદલી નાખ્યો હતો જેથી સ્ટેટમેન્ટ જોતાં એમ જ લાગે કે પૈસા માને જ જઈ રહ્યા છે.

કીર્તિએ કોઈ ઉતાવળિયો આક્ષેપ ન કર્યો. તે જાણતી હતી કે સીધો ઝઘડો કરવાથી સામેવાળી વ્યક્તિ બચાવની મુદ્રામાં આવી જાય છે અને સત્ય ક્યારેય બહાર નથી આવતું.

સાંજે આકાશ ઓફિસેથી આવ્યો ત્યારે સામાન્ય દિવસો જેવો જ થાકેલો દેખાતો હતો. તેણે બેગ સોફા પર મૂકી અને પાણી માંગ્યું. કીર્તિએ પાણી આપતાં અત્યંત સહજ અવાજે પૂછ્યું, "આકાશ, આજે બેન્કમાંથી મેસેજ હતો કે હોમ લોન માટે આપણા સંયુક્ત સ્ટેટમેન્ટ જોઈશે. તારા ખાતામાંથી દર મહિને જે પૈસા ટ્રાન્સફર થાય છે, એની ઓરિજિનલ પહોંચ અથવા બીજી ડિટેઇલ્સ મારે સબમિટ કરવી પડશે."

આકાશના હાથમાં રહેલો ગ્લાસ એક ક્ષણ માટે થંભી ગયો. તેણે નજર ફેરવી લીધી. "અરે, એ તો મમ્મીના એકાઉન્ટમાં જાય છે ને, એમાં લોન વાળાને શું લેવાદેવા? તું તારા એકાઉન્ટ પરથી લોન પ્રોસેસ કરાવી લે, મારો પગાર તો ઘરની જવાબદારીઓમાં વપરાઈ જાય છે."

"પણ મમ્મીનું ખાતું તો સુરતની બ્રાન્ચમાં છે, અને આ એકાઉન્ટ તો વાપીની બ્રાન્ચનું બતાવે છે," કીર્તિએ શાંતિથી કહ્યું.

આકાશનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો. "તમે... તમે મારું સ્ટેટમેન્ટ તપાસ્યું?"

"મેં કંઈ ચોરીછૂપીથી નથી જોયું, તારા લેપટોપ પર ટેક્સ ફાઇલિંગનું પેજ ખુલ્લું હતું," કીર્તિ સોફા પર બેઠી. "આકાશ, હું તારી પત્ની છું. આપણા લગ્નને આઠ મહિના થયા છે. જો કોઈ મુશ્કેલી હોય, કોઈ દેવું હોય, તો મને સીધું કહી શકાય. પણ મમ્મીના નામે જૂઠું બોલીને આખો પગાર ક્યાં મોકલો છો એ જાણવાનો મારો હક છે."

નર્મદાબેન પણ રસોડામાંથી બહાર આવ્યા. તેમણે આકાશ સામે જોયું. "દીકરા, તેં મારા નામે આ બધું કેમ ઊભું કર્યું? મને ક્યારેય પૈસાની ભૂખ નહોતી, પણ તું વહુ સામે મને આગળ ધરીને કયું સત્ય છુપાવે છે?"

ઓરડામાં એક ભારે મૌન છવાઈ ગયું. આકાશ માથું પકડીને બેસી ગયો. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુનેગાર જેવો ડર નહોતો, પણ એક ઊંડો થાક અને અસમંજસ હતી.

"કોઈ જુગાર નથી, કીર્તિ, કે નથી કોઈ ગેરકાયદેસર કામ," આકાશે આખરે નજર ઊંચી કરીને કહ્યું. "એ પૈસા વાપી જાય છે, એ સાચું છે. પણ એ કોઈ અજાણ્યા ખાતામાં નથી જતા. એ ખાતું પરેશભાઈનું છે."

"પરેશભાઈ? આપણા જૂના પાડોશી?" નર્મદાબેને આશ્ચર્યથી પૂછ્યું. "જેમની ફેક્ટરી પાંચ વર્ષ પહેલાં બંધ થઈ ગઈ હતી અને એ લોકો અચાનક શહેર છોડીને જતા રહ્યા હતા?"

"હા, એ જ પરેશભાઈ," આકાશે ઊંડો શ્વાસ લીધો. "કીર્તિ, તને કદાચ ખબર નથી, પણ જ્યારે પપ્પા ગુજરી ગયા ત્યારે હું એન્જિનિયરિંગના બીજા વર્ષમાં હતો. આપણી પાસે ફી ભરવાના પૈસા નહોતા. મમ્મીનું પેન્શન ઘર ચલાવવામાં પૂરું થઈ જતું. એ સમયે પરેશભાઈએ પોતાની પ્રોવિડન્ટ ફંડની બચતમાંથી મારી ત્રણ વર્ષની પૂરી ફી ભરી હતી. એમણે ક્યારેય એક પણ કાગળ પર સહી નહોતી કરાવી, ફક્ત એટલું કહ્યું હતું કે આકાશ ભણી લે એટલે મારો દીકરો ભણી ગયો સમજીશ."

કીર્તિ ધ્યાનથી સાંભળી રહી હતી. "તો પછી એમણે પાછા માંગ્યા?"

"ના, એમણે ક્યારેય એક રૂપિયો પણ પાછો નથી માંગ્યો," આકાશનો અવાજ ગંભીર થઈ ગયો. "પણ દોઢ વર્ષ પહેલાં એમની નાની ફેક્ટરીમાં આગ લાગી ગઈ. આખો ધંધો બરબાદ થઈ ગયો. એમનો પોતાનો દીકરો એમને છોડીને કેનેડા જતો રહ્યો અને ત્યાં જ સ્થાયી થઈ ગયો, એણે અહીં એક રૂપિયો પણ મોકલવાની ના પાડી દીધી. પરેશભાઈ અને કાકી વાપીમાં એક નાની ભાડાની ઓરડીમાં રહે છે. પરેશભાઈને લકવા થયો છે અને કાકી એકલા હાથે એમની સારવાર કરે છે. જ્યારે મને આ વાતની ખબર પડી, ત્યારે હું એમને મળવા ગયો હતો."

આકાશે ટેબલ પર હાથ ટેકવ્યો. "મેં એમને પૈસા આપવાની કોશિશ કરી, પણ એમણે હાથ જોડીને ના પાડી દીધી. એમણે કહ્યું કે અમે કોઈની ભીખ પર નથી જીવતા. હું જાણતો હતો કે જો હું સીધા પૈસા આપીશ તો એ ક્યારેય નહીં લે. એટલે મેં વાપીની એક સ્થાનિક હોસ્પિટલ અને મેડિકલ સ્ટોર સાથે વાત કરી. આ એકાઉન્ટ એ કેમિસ્ટનું છે, જ્યાંથી દર મહિને પરેશભાઈની ફિઝિયોથેરાપી, દવાઓ અને એમનું ઘરભાડું સીધું ચૂકવાય છે. રસીદ પર એમનું નામ હોય છે, પણ પૈસા અહીંથી જાય છે."

નર્મદાબેનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. "તો તેં મને કેમ ન કહ્યું, આકાશ? પરેશભાઈએ આપણા પર ઉપકાર કર્યો હતો, એમાં છુપાવવા જેવું શું હતું?"

"મમ્મી, કારણ કે મને ખબર હતી કે જો હું તમને કહીશ, તો તમે તમારું પેન્શન પણ એમાં આપવાની જીદ કરશો," આકાશે કહ્યું. "તમારી ઉંમરે તમારે કોઈ ચિંતા ન કરવી જોઈએ. અને કીર્તિ..." આકાશે પત્ની સામે જોયું, "આપણા લગ્ન નક્કી થયા ત્યારે હું જાણતો હતો કે તું એક વ્યવહારુ અને પ્રોફેશનલ છોકરી છે. તારા પોતાના સપના છે, તારે પોતાનું ઘર લેવું છે. મને ડર હતો કે જો હું લગ્નની શરૂઆતમાં જ કહીશ કે મારા પગારનો આટલો મોટો હિસ્સો હું જૂના ઋણ ચૂકવવામાં વાપરીશ, તો તને કદાચ લાગશે કે હું આપણા ભવિષ્ય પ્રત્યે બેદરકાર છું. તને એમ લાગશે કે મારી પ્રાથમિકતા આપણો સંસાર નથી. એટલે મેં ખોટું બોલવાનો રસ્તો પસંદ કર્યો... મને લાગ્યું કે મમ્મીનું નામ આપીશ તો કોઈ સવાલ નહીં પૂછે."

કીર્તિ ઊભી થઈ. તે બારી પાસે ગઈ અને બહાર અંધારામાં ઝબૂકતી સ્ટ્રીટ લાઇટો સામે જોવા લાગી.

તેના મનમાં બે અલગ-અલગ લાગણીઓ વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું. એક તરફ એક એવો માણસ હતો જેણે ભૂતકાળમાં મળેલી મદદને ભૂલી જવાને બદલે પોતાનું સર્વસ્વ દાવ પર લગાવી દીધું હતું—એક એવો ગુણ જે આજના જમાનામાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. પણ બીજી તરફ, એક એવી વાસ્તવિકતા હતી જેની સાથે તે આઠ મહિનાથી જીવી રહી હતી: અસુરક્ષા, આર્થિક ખેંચતાણ અને સૌથી મોટો ઘા—અવિશ્વાસ.

કીર્તિ પાછી ફરી. તેણે આકાશ સામે સીધું જોયું. તેના અવાજમાં ગુસ્સો નહોતો, પણ એક કઠોર વાસ્તવિકતા હતી.

"આકાશ, તેં જે પરેશભાઈ માટે કર્યું એ કદાચ દુનિયાની નજરમાં બહુ મોટું પુણ્યનું કામ છે. પણ તેં જે મારી સાથે કર્યું, એ વિશ્વાસઘાત હતો," કીર્તિએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું. "તેં માની લીધું કે હું સ્વાર્થી હોઈશ. તેં માની લીધું કે જો તું મને સાચી વાત કહીશ તો હું ના પાડી દઈશ. લગ્ન એ બે વ્યક્તિઓ વચ્ચેની પાર્ટનરશિપ છે. જો તેં પહેલા દિવસથી મને આ વાત કહી હોત, તો આપણે સાથે મળીને બજેટ બનાવ્યું હોત. કદાચ આપણે બંનેએ થોડી થોડી બચત કરીને પરેશભાઈને મદદ કરી હોત અને આપણા ઘર માટે પણ રસ્તો કાઢ્યો હોત. પણ તેં મને ભાગીદાર માનવાને બદલે એક એવી વ્યક્તિ માની જેનાથી સત્ય છુપાવવું પડે."

આકાશ કશું બોલી ન શક્યો. તેણે પહેલીવાર અનુભવ્યું કે સારા હેતુ માટે બોલાયેલું જૂઠ પણ સંબંધના પાયા હચમચાવી શકે છે.

"હવે આગળ શું?" નર્મદાબેને બંને સામે જોઈને ધીમેથી પૂછ્યું.

કીર્તિએ ટેબલ પર પડેલો ફોન ઉપાડ્યો અને સ્ક્રીન લોક કરી. "આગળ એ કે કાલથી આ ચોરીછૂપી બંધ થશે. આકાશે પરેશભાઈને જે મદદ કરવી છે એ ચોક્કસ કરશે, પણ આખા પગારમાંથી નહીં. આપણે બેસીને નક્કી કરીશું કે આપણા ઘરખર્ચ, ભવિષ્યની બચત અને પરેશભાઈની દવાનો હિસ્સો કેટલો રહેશે. અને સૌથી મહત્વનું... આ ઘરમાં હવે પછી કોઈ પણ નિર્ણય 'મારી જવાબદારી' કે 'તારી જવાબદારી' તરીકે નહીં, પણ 'આપણી જવાબદારી' તરીકે લેવાશે. જો તને આ મંજૂર હોય, તો જ આપણે કાલે હોમ લોનની ફાઇલ આગળ વધારીશું."

આકાશે માથું હલાવીને સંમતિ આપી. તેના ચહેરા પરથી મહિનાઓથી છવાયેલો બોજ હટી ગયો હતો, પણ સાથે એ ભાન પણ થયું હતું કે સંબંધોમાં ઉદારતા કરતાં પણ વધુ મહત્વ પારદર્શિતાનું હોય છે.

કીર્તિ રસોડા તરફ ચાલી ગઈ. ઘરમાં કોઈ ચમત્કારિક શાંતિ નહોતી સ્થપાઈ, પણ એક એવો રસ્તો ખૂલ્યો હતો જ્યાં રહસ્યોની કોઈ જગ્યા નહોતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.