પિતા વેચતા હતા ચા, દીકરાએ પાસ કરી UPSC: જાણો સફળતાનું ચોંકાવનારું રહસ્ય

રાજકોટની ગલીઓમાં સવારનો તડકો હજુ તો પાકો થયો નહોતો ત્યાં રમેશભાઈની ચાની લારી પર વરાળના ગોટા ઉઠવા લાગ્યા હતા. રમેશભાઈના હાથમાં ચાની તપેલીનું વજન બહુ હતું. તે લોખંડની તપેલી વર્ષોના ઉપયોગથી તળિયેથી પાતળી થઈ ગઈ હતી. રમેશભાઈએ ખૂબ સાવચેતીથી ચા ગાળી. તેમનો દીકરો આર્યન બાજુમાં બેસીને એક જૂની ચોપડીમાં કંઈક વાંચી રહ્યો હતો. તે ચોપડીના પાના પીળા પડી ગયા હતા અને કિનારીઓ વળી ગઈ હતી.

આર્યનની આંગળીઓ કાગળ પર ફરતી હતી. તેને શબ્દો વાંચવાની ઉતાવળ નહોતી. તે દરેક લીટીને ધ્યાનથી સમજતો હતો. સવારના આઠ વાગ્યા હતા અને રમેશભાઈની લારી પાસે ભીડ વધવા લાગી હતી. કોઈ મોટરસાયકલ પર આવ્યું હતું તો કોઈ પગપાળા. રમેશભાઈ દરેકને હસીને ચા આપતા. તે ક્યારેય કોઈને ઉતાવળ કરવાનું ન કહેતા. તેમની ચા બનાવવાની રીત પણ ધીમી હતી. દૂધ ગરમ થાય અને તેમાં ચાની પત્તીનો રંગ ભળે ત્યાં સુધી તે રાહ જોતા.

"આર્યન, એક ગ્લાસ પાણી આપ તો," રમેશભાઈએ ધીમેથી કહ્યું.

આર્યને તરત ચોપડી બંધ કરી. તેણે લોટામાંથી પાણી ભરીને એક ગ્રાહકને આપ્યું. આર્યનનો સ્વભાવ શાંત હતો. તે કોઈની સાથે બિનજરૂરી વાત ન કરતો. તેની આંખોમાં એક પ્રકારની એકાગ્રતા હતી જે તેની ઉંમરના છોકરાઓમાં ઓછી જોવા મળે છે. તેણે પાછલા ત્રણ વર્ષથી આ લારી પર બેસીને પોતાની તૈયારી કરી હતી. તેના પાસે કોઈ મોંઘી કોચિંગની નોટ નથી. તેની પાસે માત્ર સરકારી પુસ્તકાલયમાંથી લાવેલી જૂની ચોપડીઓ અને રમેશભાઈએ કમાઈને આપેલી થોડી ઘણી હિંમત હતી.

રાજકોટની ગરમી બપોરે વધતી જતી હતી. રસ્તા પર ડામર ઓગળતો હોય તેવું લાગતું હતું. આર્યન છાયામાં બેસીને બંધારણના અનુચ્છેદો વાંચતો હતો. તેના ખિસ્સામાં એક પેન હતી જેની શાહી લગભગ પૂરી થવા આવી હતી. તે એક એક શબ્દ પર ભાર આપીને વાંચતો હતો. તેને ખબર હતી કે તેની પાસે ભૂલ કરવાની જગ્યા નથી. પૈસાની તંગી એવી હતી કે તે નવા પુસ્તકો ખરીદી શકે તેમ નહોતો. એટલે તે જે પણ વાંચતો તે કાયમ માટે મગજમાં ઉતારી લેતો.

એક દિવસ સાંજે જ્યારે લારી સમેટી રહ્યા હતા ત્યારે આર્યનનો હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યો. તેણે એક ચોપડી નીચે પાડી દીધી. રમેશભાઈએ તે ચોપડી ઉપાડી. તેમણે જોયું કે અંદર લખેલા અક્ષરો પર આર્યને કેટલી બધી ટિપ્પણીઓ કરી હતી.

"બેટા, થાકી ગયો છે?" રમેશભાઈએ પૂછ્યું.

આર્યને હસીને માથું હલાવ્યું. તેણે જવાબ આપ્યો નહીં. તે જાણતો હતો કે થાક એ માત્ર મનનો વહેમ છે. રમેશભાઈએ આર્યનના ખભા પર હાથ મૂક્યો. તેમનો હાથ સખત અને ખરબચડો હતો. તે કામ કરીને થાકેલા માણસનો હાથ હતો.

"પરીક્ષા નજીક છે, ખરું ને?" રમેશભાઈએ પૂછ્યું.

"હા, બાપુ. પંદર દિવસ બાકી છે," આર્યને કહ્યું.

આર્યન માટે આ પંદર દિવસ કોઈ યુદ્ધથી ઓછા નહોતા. તેણે પોતાની જાતને આ દુનિયાથી અલગ કરી દીધી હતી. તે કોઈ મિત્રના ઘરે જતો નહીં કે કોઈ ઉત્સવમાં ભાગ લેતો નહીં. તેની દુનિયા માત્ર આ લારી અને પુસ્તકો વચ્ચે હતી. લોકો કહેતા કે ગરીબનો દીકરો ક્યારેય આટલી મોટી પરીક્ષા પાસ ન કરી શકે. કોચિંગ વગર તો એ શક્ય જ નથી. આર્યન આ સાંભળતો પણ ક્યારેય જવાબ આપતો નહીં. તે બસ ચા બનાવવામાં રમેશભાઈને મદદ કરતો અને બાકીનો સમય વાંચવામાં વિતાવતો.

પરીક્ષાના બે દિવસ પહેલા એક ઘટના બની. આર્યન જે પુસ્તકાલયમાં વાંચવા જતો હતો, ત્યાં જઈને તેણે જોયું કે તે બંધ હતું. તે આખા શહેરના બીજા પુસ્તકાલયોમાં ફર્યો પણ ક્યાંય તેને જરૂરી માહિતી મળી નહીં. તે ઘરે પાછો આવ્યો ત્યારે રાતના દસ વાગ્યા હતા. રમેશભાઈ લારી પર બેસીને હિસાબ લખતા હતા. આર્યનનો ચહેરો ઉતરી ગયેલો હતો. તે ચૂપચાપ એક ખૂણામાં જઈને બેસી ગયો.

રમેશભાઈએ જોયું કે આર્યનની આંખોમાં આંસુ હતા. તેમને આ જીવનમાં પહેલીવાર આર્યનને આમ જોયો. તેમણે લારી પરથી ઉતરીને આર્યન પાસે જઈને બેઠા. તેમણે કંઈ પૂછ્યું નહીં. તેમણે બસ આર્યનના વાળમાં હાથ ફેરવ્યો.

"બધું થઈ જશે," રમેશભાઈએ ધીમેથી કહ્યું.

આર્યન બોલ્યો, "બાપુ, મને લાગે છે કે હું હારી ગયો છું. મારી પાસે જે માહિતી હતી તે અધૂરી છે."

રમેશભાઈએ એક લાંબો શ્વાસ લીધો. તેમણે પોતાના ડબ્બામાંથી થોડા પૈસા કાઢ્યા. આ પૈસા તેમણે આવતા મહિનાના ભાડા માટે રાખ્યા હતા. તેમણે તે પૈસા આર્યનના હાથમાં મૂક્યા.

"આ લે. શહેરની બહાર પેલી જે મોટી લાયબ્રેરી છે, ત્યાં જા. ત્યાંના મેનેજર મારા જૂના ગ્રાહક છે. તું ત્યાં જઈને વાંચી શકશ," રમેશભાઈએ કહ્યું.

આર્યને તે પૈસા પાછા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ રમેશભાઈએ તેને રોકી દીધો. તે રાત્રે આર્યન સૂઈ શક્યો નહીં. તે સતત વિચારતો રહ્યો કે તેના પિતાએ તેના માટે કેટલું બલિદાન આપ્યું છે. સવાર થતા જ તે તે લાયબ્રેરી પહોંચ્યો. ત્યાંનું વાતાવરણ એકદમ શાંત હતું. લાકડાના ટેબલો પર ધૂળની પાતળી પરત હતી. તેણે એક ખૂણામાં બેસીને વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

અચાનક, લાયબ્રેરીનો દરવાજો જોરથી ખુલ્યો. કોઈ બહારથી અંદર આવ્યું. તે એક સરકારી અધિકારી જેવો દેખાતો હતો. તે સીધો આર્યન પાસે આવ્યો.

"તું અહીં શું કરે છે?" તે અધિકારીએ પૂછ્યું.

આર્યન થોડો ગભરાઈ ગયો. તેણે ઉભા થઈને કહ્યું, "સાહેબ, હું અભ્યાસ કરું છું. મારે UPSC ની પરીક્ષા આપવી છે."

અધિકારીએ તેના ટેબલ પર પડેલી ચોપડીઓ જોઈ. તેને આર્યનની શાંતિ અને તેની મહેનત જોઈને નવાઈ લાગી. તેણે આર્યનને પૂછ્યું કે તે શું વાંચે છે. આર્યને જે જવાબ આપ્યો તે સાંભળીને તે અધિકારી સ્તબ્ધ રહી ગયો. આર્યને બંધારણના મુશ્કેલ પ્રશ્નોના જવાબો આટલી સ્પષ્ટતાથી આપ્યા હતા જે કદાચ કોઈ કોચિંગમાં પણ ન શીખવાડાયા હોય.

તે અધિકારીએ આર્યન તરફ એક કાગળ લંબાવ્યો. "આ લે. આ ગત વર્ષના પ્રશ્નપત્રો છે. આનો ઉકેલ આપી શકે?"

આર્યને તે કાગળ લીધો. તેનો હાથ સ્થિર હતો. તે લખવા લાગ્યો. તે લખતો ગયો અને સમય વીતતો ગયો. બહાર વરસાદ શરૂ થયો હતો. વરસાદના ટીપાં બારી પર અથડાતા હતા. આર્યનનું ધ્યાન માત્ર કાગળ પર હતું. જેવો તેણે છેલ્લો જવાબ લખ્યો, તેની પેનમાંથી શાહી ખતમ થઈ ગઈ. તેણે પેન નીચે મૂકી.

અધિકારીએ તે કાગળ વાંચ્યો. તેના ચહેરા પર એક મલકાટ આવી ગયો.

"તારું નામ શું છે?" અધિકારીએ પૂછ્યું.

"આર્યન, સાહેબ."

"તારે કોઈ કોચિંગની જરૂર નથી, આર્યન. તારી પાસે જે સમજણ છે તે પુસ્તકોમાંથી નથી આવતી, તે અનુભવમાંથી આવે છે," અધિકારીએ કહ્યું.

તે રાત્રે આર્યન જ્યારે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે રમેશભાઈ લારી પર જ હતા. વરસાદ વધવા લાગ્યો હતો. રમેશભાઈએ પ્લાસ્ટિકનું તાડપત્રી ખેંચીને લારી ઢાંકી દીધી હતી. આર્યન અંદર ગયો. તેણે રમેશભાઈને ગળે લગાવી લીધા.

"બાપુ, મને લાગે છે કે હું કરી શકીશ," આર્યને કહ્યું.

રમેશભાઈએ હસીને કહ્યું, "મને તો પહેલેથી જ ખબર હતી, દીકરા."

પરીક્ષાનો દિવસ આવ્યો. આર્યન પરીક્ષા કેન્દ્ર પર પહોંચ્યો. તેની આસપાસ ઘણા એવા છોકરાઓ હતા જેઓ મોટી ગાડીઓમાં આવ્યા હતા. તેમની પાસે મોંઘી નોટ્સ હતી. આર્યન પાસે માત્ર એક પેન અને એક જૂની ઘડિયાળ હતી. તેણે શાંતિથી પોતાની બેઠક લીધી. પ્રશ્નપત્ર આવ્યું. આર્યને વાંચવાનું શરૂ કર્યું. તેને દરેક પ્રશ્ન ઓળખીતો લાગતો હતો. જે દિવસે તે લારી પર ચા બનાવતો, તે જ સમયે તે આ બધી બાબતો વિશે વિચારતો હતો.

પરીક્ષા પૂરી થઈ. આર્યન જ્યારે બહાર આવ્યો ત્યારે તેને કોઈ ઉત્સાહ નહોતો. તે બસ રમેશભાઈ પાસે જવા માંગતો હતો. રસ્તા પર ભીડ હતી. તે ચાલતો રહ્યો. જ્યારે તે પોતાની ગલીમાં પહોંચ્યો, ત્યારે તેણે જોયું કે તેની લારી પાસે ઘણા બધા લોકો ભેગા થયા હતા. તેને લાગ્યું કે કદાચ કોઈ વાત થઈ છે. તે દોડવા લાગ્યો.

પાસે જઈને જોયું તો રમેશભાઈ હસતા હતા. તેમના હાથમાં એક ફોન હતો.

"આર્યન, તારો ફોન આવ્યો હતો. તું પાસ થઈ ગયો છે!" રમેશભાઈની આંખોમાં આંસુ હતા.

આર્યન ત્યાં જ થંભી ગયો. તેની આસપાસના લોકો તેને અભિનંદન આપતા હતા. પણ તેને કંઈ સંભળાતું નહોતું. તેને માત્ર રમેશભાઈનો એ ઘસાયેલો હાથ અને તે જૂની ચાની તપેલી દેખાતી હતી. તેણે એક લાંબો શ્વાસ લીધો. તે જાણતો હતો કે આ તેની સફરનો અંત નથી, પણ એક નવી શરૂઆત છે.

તેણે રમેશભાઈની બાજુમાં બેસીને એક ગ્લાસ ચા બનાવી. ચા આજે પણ એટલી જ ગરમ હતી. તેણે રમેશભાઈને ચા આપી. બંનેએ સાથે મળીને ચા પીધી. રાજકોટની ગલીઓમાં એ દિવસે બહુ શાંતિ હતી. કોઈ કોચિંગ નહોતું, કોઈ મોટું નામ નહોતું, માત્ર એક ચા વેચનારનો દીકરો હતો જેણે પોતાની મહેનતથી આખું આકાશ જીતી લીધું હતું.

તે રાત્રે, જ્યારે દુનિયા સૂઈ ગઈ હતી, આર્યને પોતાની જૂની ચોપડીઓ એક ડબ્બામાં મૂકી. તેણે તેના પિતાને એક વાયદો કર્યો કે તે હંમેશા આ જ રીતે જમીન સાથે જોડાયેલો રહેશે. તે જાણતો હતો કે ગમે તેટલી ઉંચાઈ મળે, પણ આ ચાની લારીની સુગંધ હંમેશા તેની સાથે રહેશે.

આર્યનનું જીવન હવે બદલાઈ ગયું હતું, પણ તેની દિનચર્યા હજુ પણ એ જ હતી. સવારે વહેલા ઉઠવું, પિતાને મદદ કરવી અને સત્યના માર્ગે ચાલવું. લોકોએ તેને ઘણી વાર પૂછ્યું કે તે આટલો સફળ કેવી રીતે થયો. આર્યન હસીને કહેતો કે સફળતા પુસ્તકોમાં નથી, પણ તમારી આંખોમાં છે જે દરેક પરિસ્થિતિમાં રસ્તો શોધી લે છે.

રાજકોટની એ નાનકડી ચાની લારી આજે પણ ત્યાં જ છે. રમેશભાઈ હવે ત્યાં બેસતા નથી, પણ તેમની યાદો દરેક ઈંટમાં છે. આર્યન હવે એક મોટો અધિકારી છે, પણ જ્યારે પણ તે રાજકોટ આવે છે, ત્યારે તે પોતાની જૂની લારી પાસે જઈને બેસે છે. તે ત્યાં ચા પીવે છે અને જૂના દિવસોને યાદ કરે છે. આ એક એવી વાર્તા છે જે દરેક ગલીમાં ગુંજે છે, જે આપણને યાદ અપાવે છે કે જો તમારી પાસે ઈમાનદારી અને ધૈર્ય હોય તો આખી દુનિયા તમારી મહેનતની સામે નમી જાય છે. કોઈ શોર્ટકટ નથી હોતો, માત્ર રસ્તો હોય છે જે તમારે જાતે કાપવો પડે છે. અને આર્યને તે રસ્તો ખૂબ જ ગર્વથી કાપ્યો હતો.