પિતાએ મિલકત સમાન વહેંચવાની વાત કરી, પણ ભાગલા સાંભળતાં જ પરિવારમાં હોબાળો મચ્યો ત્યારે...

"મેં નક્કી કર્યું છે કે મારી બધી મિલકત મારાં ત્રણેય સંતાનો વચ્ચે એકદમ સમાન રીતે વહેંચી દઈશ, જેથી મારા ગયા પછી કોઈ વિવાદ ન થાય."

બોતેર વર્ષના દલસુખભાઈએ રવિવારની બપોરે હોલમાં બેઠેલા આખા પરિવાર સામે શાંત અવાજે આ વાત મૂકી.

તેમની વાત સાંભળીને મોટા દીકરા રાજેશ અને તેની પત્ની અલ્પાના ચહેરા પર તરત સંતોષની ચમક આવી ગઈ. નાનો દીકરો નિખિલ અને તેની પત્ની પૂર્વી ચૂપચાપ બેઠાં હતાં, જ્યારે પરણેલી દીકરી સોનાલી અને તેના પતિ મનોજ ધ્યાનથી પિતાની વાત સાંભળી રહ્યાં હતાં.

દલસુખભાઈ પાસે અત્યારે કુલ પંચોતેર લાખની મિલકત હતી: પચાસ લાખનું તેમનું પોતાનું જૂનું બે માળનું મકાન, અને પચીસ લાખ રૂપિયાની બેંક એફડી.

રાજેશે મનમાં ને મનમાં હિસાબ ગણી લીધો કે ત્રણ ભાગ પડશે એટલે દરેકના ભાગે પચીસ પચીસ લાખ રૂપિયા આવશે!

પરંતુ દલસુખભાઈએ બાજુમાં મૂકેલી જૂની બ્રાઉન ફાઇલ ખોલીને જ્યારે અસલી વહેંચણી વાંચી સંભળાવી, ત્યારે આખા હોલમાં જાણે ભૂકંપ આવી ગયો.

"આ રહેવાનું પચાસ લાખનું મકાન હું નાના દીકરા નિખિલના નામે કરું છું," દલસુખભાઈએ કાગળ પરથી વાંચ્યું. "બેંકની પચીસ લાખની એફડીમાંથી વીસ લાખ રૂપિયા દીકરી સોનાલીના નામે જશે. અને બાકીના પાંચ લાખ રૂપિયા મોટા દીકરા રાજેશને મળશે."

આટલું સાંભળતાં જ અલ્પા અને રાજેશ ઊભાં થઈ ગયાં!

"આ તે કેવી સમાનતા છે, પપ્પા?" રાજેશનો અવાજ ગુસ્સાથી ધ્રૂજી ઉઠ્યો. "હજી બે મિનિટ પહેલાં જ તમે કહ્યું કે ત્રણેય સંતાનોને સમાન હિસ્સો મળશે! અને અહીં નિખિલને પચાસ લાખનું આખું મકાન, સોનાલીને વીસ લાખ, અને મને, તમારા મોટા દીકરાને ફક્ત પાંચ લાખ?"

અલ્પા પણ બોલ્યા વગર રહી ન શકી. "મોટા ભાઈ હોવાની સજા આપો છો કે શું? નિખિલ ને પૂર્વી અહીં સાથે રહે છે એટલે એમણે તમારું મગજ ભરી દીધું લાગે છે! પચીસ લાખની સામે પાંચ લાખ આપીને તમે અમારી હાંસી ઉડાવો છો?"

પૂર્વીની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં. "ભાભી, અમે ક્યારેય પપ્પા પાસે કંઈ માંગ્યું નથી..."

નિખિલે પણ હાથ જોડીને કહ્યું, "પપ્પા, તમે આ બધું રહેવા દો ને. મારે મકાનના આવા અન્યાયવાળા ભાગલા નથી જોઈતા, નહીંતર ભાઈ સાથેના સંબંધો બગડશે."

દલસુખભાઈ જરાય વિચલિત થયા નહીં. તેમણે શાંતિથી હાથ ઊંચો કરીને બધાંને બેસવાનો ઈશારો કર્યો.

"બેસો બધાં. રાજેશ, તેં સવાલ પૂછ્યો ને કે આ કેવી સમાનતા છે?" દલસુખભાઈનો અવાજ મક્કમ હતો. "સમાનતા એટલે કાગળ પર દરેકને સરખી રકમ કે સરખા ટુકડા આપી દેવા નહીં. સમાનતા એને કહેવાય કે આખી જિંદગીમાં કોણે કેટલું લીધું અને કોણે કેટલી જવાબદારી નિભાવી, એ બધું ગણીને ન્યાય થાય!"

રાજેશે મોઢું ફેરવી લીધું. "શું લીધું મેં? હું તો મારી મહેનતે મોટા શહેરમાં સેટ થયો છું!"

દલસુખભાઈએ ફાઇલમાંથી ત્રણ જૂના પાનાં બહાર કાઢ્યાં અને ટેબલ પર મૂક્યાં.

"તો આ જૂનો હિસાબ પણ યાદ કરી લે, બેટા," દલસુખભાઈએ સ્પષ્ટ અવાજે વાંચવાનું શરૂ કર્યું. "બાર વર્ષ પહેલાં જ્યારે તેં મોટા શહેરમાં પોતાનો ધંધો અને ફ્લેટ લેવાની વાત કરી હતી, ત્યારે મેં મારી જૂની દુકાન વેચીને તને પચીસ લાખ રૂપિયા રોકડા આપ્યા હતા. તેં કહ્યું હતું કે ધંધો જામે એટલે પાછા આપીશ, પણ મેં ક્યારેય એક રૂપિયોય પાછો માંગ્યો નથી."

રાજેશ એકદમ ચૂપ થઈ ગયો. અલ્પાની નજર પણ નીચી ઝૂકી ગઈ.

"એ પચીસ લાખ અને આજના પાંચ લાખ મળીને તારા ભાગે પૂરા ત્રીસ લાખ રૂપિયા આવી ચૂક્યા છે," દલસુખભાઈએ કહ્યું.

પછી તે સોનાલી તરફ ફર્યા. "સોનાલી, તારાં લગ્ન વખતે મેં દસ લાખ રૂપિયા ખર્ચ્યા હતા. ત્યાર પછી તેં ક્યારેય મારી પાસે એક રૂપિયાની મદદ માંગી નથી. આજે તને વીસ લાખની એફડી મળે છે, એટલે તારા ભાગે પણ પૂરા ત્રીસ લાખ થયા!"

રાજેશ થોડો થોથવાઈને બોલ્યો, "તોય પપ્પા, નિખિલને પચાસ લાખનું ઘર મળે છે, એ અમારા ત્રીસ લાખથી વીસ લાખ વધારે છે ને! એ કઈ રીતે બરાબર થયું?"

દલસુખભાઈના ચહેરા પર એક હળવું, વ્યથિત સ્મિત આવ્યું.

"પૂછી જ લીધું તેં, તો એનો પણ હિસાબ સાંભળી લે," દલસુખભાઈ ગંભીર થઈ ગયા. "સોળ વર્ષ પહેલાં નિખિલને પણ મોટા શહેરમાં સારી નોકરીની ઓફર આવી હતી. પણ તું બહાર જતો રહ્યો હતો એટલે અમને એકલાં ન મૂકવાં પડે એ માટે નિખિલે પોતાની કારકિર્દી છોડીને અહીં નાની દુકાન સંભાળી લીધી."

નિખિલની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેણે પિતાને રોકવાની કોશિશ કરી, "પપ્પા, એ બધું ગણાવવાની જરૂર નથી..."

"ના નિખિલ, આજે બોલવું જરૂરી છે," દલસુખભાઈએ કહ્યું. "છેલ્લા બાર વર્ષમાં મારા હાર્ટના ઓપરેશન, તારી મમ્મીના ઘૂંટણની સારવાર, ઘરનું સમારકામ અને અમારી દવાઓ પાછળ નિખિલ અને પૂર્વીએ પોતાની કમાણીમાંથી અંદાજે વીસ લાખથી વધારે ખર્ચ કર્યો છે, અને અડધી રાતે હોસ્પિટલોમાં દોડ્યાં છે. ત્યારે રાજેશ, તું માત્ર ફોન પર ખબર અંતર પૂછીને તારી ફરજ પૂરી કરી લેતો હતો. અને હજીય જ્યાં સુધી હું અને તારી મમ્મી જીવીએ છીએ, ત્યાં સુધી અમારી બધી જ સેવા અને ખર્ચ આ જ ઘરમાં નિખિલ અને પૂર્વી જ કરવાનાં છે! તો આ ઘર એમના નામે થાય એમાં તને વીસ લાખ વધારે કેમ દેખાય છે?"

હોલમાં સોપો પડી ગયો. કોઈની પાસે બોલવા માટે શબ્દો નહોતા.

થોડી વારે અલ્પાએ ધીમેથી દલીલ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો, "પણ પપ્પા, સાથે રહેતા હોય તો મા બાપની સેવા કરવી એ તો દીકરાની ફરજ કહેવાય ને! એના બદલામાં આખું ઘર થોડું લખી દેવાય?"

આ વખતે દલસુખભાઈ કંઈ બોલે એ પહેલાં જ સોનાલી ઊભી થઈ ગઈ. તેનો અવાજ શાંત છતાં અત્યંત ધારદાર હતો.

"ભાભી, જો મા બાપની સેવા કરવી એ માત્ર દીકરાની ફરજ જ હતી, તો મોટા દીકરા તરીકે રાજેશભાઈએ એ ફરજ કેમ ન નિભાવી?" સોનાલીએ સીધી નજરે પૂછ્યું. "ત્યારે તો તમને તમારો ફ્લેટ, તમારી સ્વતંત્રતા અને મોટું શહેર વહાલાં હતાં! નિખિલભાઈ અને પૂર્વીભાભીએ અહીં રહીને મમ્મી પપ્પાને સાચવ્યાં ત્યારે કોઈએ એમનો ભાર વહેંચ્યો નહીં, અને આજે મિલકતની વાત આવી ત્યારે તમને બરાબરીનો હક યાદ આવી ગયો? પપ્પાએ જે ગણતરી કરી છે એમાં સો ટકા ન્યાય છે!"

પાસે બેઠેલાં માતા રમાબેને પણ ધીમેથી રાજેશ સામે જોઈને કહ્યું, "રાજેશ, બાર વર્ષ પહેલાં તેં પચીસ લાખ લીધા હતા ત્યારે નિખિલે એક વાર પણ પૂછ્યું નહોતું કે મોટા ભાઈને આટલા કેમ આપ્યા. આજે તારે પણ નાના ભાઈના ત્યાગ સામે મન નાનું ન કરવું જોઈએ."

રાજેશનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. પિતાના કાગળ પરના એક એક આંકડા સામે તેની પાસે કોઈ જ જવાબ નહોતો. અલ્પા પણ નીચી નજરે ચૂપચાપ બેસી ગઈ.

લાંબા મૌન પછી રાજેશે ઊંડો શ્વાસ લીધો.

"પપ્પા..." રાજેશનો અવાજ ભારે થઈ ગયો. "મને ખ્યાલ નહોતો કે તમે જૂનો બધો હિસાબ અને નિખિલની મહેનત આટલી ઝીણવટથી જોતાં હશો. લાલચમાં નહીં, પણ કદાચ હકના ખોટા વહેમમાં હું બોલી ગયો. તમે જે નિર્ણય લીધો છે એ મને સંપૂર્ણ મંજૂર છે."

નિખિલ ઊભો થઈને મોટા ભાઈ પાસે આવ્યો અને તેનો હાથ પકડ્યો. "ભાઈ, આ ઘર મારા નામે હોય કે ન હોય, મમ્મી પપ્પાની સેવા મેં ક્યારેય મિલકત માટે નથી કરી. અને તારા અને સોનાલી માટે આ ઘરના દરવાજા હંમેશાં પહેલાં જેવા જ ખુલ્લા રહેશે."

દલસુખભાઈએ સંતોષથી પોતાની બ્રાઉન ફાઇલ બંધ કરી. એ દિવસે પરિવારના દરેક સભ્યને સમજાઈ ગયું હતું કે સાચી સમાનતા સરખા આંકડામાં નહીં, પણ લાગણી અને જવાબદારીના સાચા ત્રાજવામાં હોય છે.


જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.