પિતાની સમાધિ પર રોજ સવારે ફૂલ ચડાવનાર અજાણ્યાને પકડતાં જ દીકરીના હોશ ઊડી ગયા, પચ્ચીસ વર્ષ જૂનું સત્ય ખૂલતાં જ...

વહેલી સવારે સાડા પાંચ વાગ્યે આખા ગામના સીમાડે હજુ ગાઢ ધુમ્મસ છવાયેલું હતું.

પૂજા પોતાના હાથમાં પિત્તળની પૂજાની થાળી લઈને ખેતર તરફ જતી કેડી પર ઝડપથી ડગલાં ભરી રહી હતી.

તેની પાછળ તેનો પતિ મનોજ હાથમાં પાણીની કાવડ લઈને ચૂપચાપ ચાલી રહ્યો હતો.

છ મહિના પહેલાં પૂજાના પિતા દયારામભાઈનું અચાનક અવસાન થયું હતું અને ખેતરના એક પવિત્ર ખૂણે તેમની સ્મૃતિ સમાધિ બનાવવામાં આવી હતી.

દયારામભાઈ આખા પંથકમાં પોતાની પરોપકારી ભાવના અને સંત જેવા સ્વભાવ માટે જાણીતા હતા.

પૂજા અને તેની માતા સવિતાબેન રોજ સવારે નિયમ મુજબ સમાધિ પર જઈને ગાયના ઘીનો દીવો પ્રગટાવતાં અને ફૂલ ચડાવતાં હતાં.

પરંતુ છેલ્લા એક મહિનાથી પૂજા એક વિચિત્ર અને રહસ્યમય બાબત નોંધી રહી હતી.

તેઓ જ્યારે પણ સવારે છ વાગ્યે સમાધિ પર પહોંચતાં, ત્યારે ત્યાં પહેલેથી જ કોઈ તાજાં સફેદ ચમેલીનાં ફૂલ ચડાવી ગયેલું હોતું.

એટલું જ નહીં, આરસપહાણની સમાધિની આજુબાજુ સાવરણીથી કચરો સાફ થયેલો રહેતો અને પિત્તળના નાના કોડિયામાં અખંડ દીવો પ્રજ્વલિત મળતો હતો.

પૂજાના મનમાં આ અજાણ્યા મુલાકાતીને લઈને રોજ નવી શંકાઓ જન્મતી હતી.

'મનોજ, આપણા પરિવાર સિવાય આટલી વહેલી સવારે અહીં આવીને દીવો પ્રગટાવનાર આ માણસ કોણ હોઈ શકે?' પૂજાએ અકળાઈને પૂછ્યું.

મનોજે ચિંતાતુર સ્વરે કહ્યું, 'મને તો કોઈ તાંત્રિક કે જમીન હડપ કરનારાઓનું કાવતરું લાગે છે.'

'તારા પિતાજી ગયા પછી આ કિંમતી જમીન પર ઘણા લોકોની નજર છે, ક્યાંક કોઈ અહીં કબજો જમાવવાની ચાલ તો નથી રમી રહ્યું ને?' મનોજે શંકા વ્યક્ત કરી.

'આજે તો આપણે આ રહસ્યનો પર્દાફાશ કરીને જ રહીશું, હું તેને રંગેહાથ પકડીને સીધો પોલીસના હવાલે કરીશ!' પૂજાએ મક્કમતાથી કહ્યું.

આજે પૂજા અને મનોજ સામાન્ય સમય કરતાં એક કલાક વહેલાં એટલે કે સવા પાંચ વાગ્યે જ પહોંચી ગયાં હતાં.

તેઓ બંને સમાધિ નજીક આવેલા એક વિશાળ વડના થડ પાછળ સંતાઈને ઊભાં રહ્યાં.

બરાબર સાડા પાંચ વાગ્યે ઝાંખા અજવાળામાં એક દુબળો-પાતળો વૃદ્ધ માણસ લંગડાતો લંગડાતો પગદંડી પરથી આવતો દેખાયો.

તે માણસના શરીર પર જૂનો, ફાટેલો ખાદીનો કુરતો હતો અને હાથમાં પિત્તળનો નાનો લોટો અને સાવરણી હતી.

તે વૃદ્ધે સમાધિ પાસે આવીને સૌથી પહેલાં બંને હાથ જોડીને સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કર્યા.

તેણે પોતાના ધ્રૂજતા હાથે સમાધિની આસપાસ પડેલાં સૂકાં પાંદડાં ચૂંટીને એકઠા કર્યાં અને આરસપહાણને પોતાના કુરતાના છેડાથી પ્રેમથી સાફ કર્યો.

ત્યારબાદ તેણે લોટામાંથી પવિત્ર જળ છાંટીને તાજાં ચમેલીનાં ફૂલો સમાધિ પર ચડાવ્યાં અને ઘીનો દીવો પ્રગટાવ્યો.

દીવો મૂકતાં જ તે વૃદ્ધ માણસ સમાધિ પર માથું ટેકવીને નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો.

આ દ્રશ્ય જોતાં જ પૂજા અને મનોજ વડના થડ પાછળથી ક્રોધપૂર્વક બહાર દોડી આવ્યા.

'કોણ છે તું અને રોજ સવારે ચોરીછૂપે અહીં કેમ આવે છે?' પૂજાએ તાડૂકીને પૂછ્યું.

અચાનક અવાજ સાંભળીને તે વૃદ્ધ માણસ ભયથી થથરી ગયો અને તેના હાથમાંથી ફૂલની છાબડી નીચે પડી ગઈ.

ઝાંખી રોશનીમાં જ્યારે પૂજાએ તેનો ચહેરો જોયો, ત્યારે તે ઓળખી ગઈ કે આ તો ગામના છેવાડે રહેતો ગરીબ મજૂર શંભુ હતો.

'શંભુ કાકા, તમે અહીં શું કરો છો?' પૂજાએ આશ્ચર્ય અને કડકાઈ સાથે પૂછ્યું.

'તમે મારા પિતાજીની સમાધિ પર રોજ સવારે કેમ આવો છો અને તમારો શું ઈરાદો છે?' પૂજાનો અવાજ ઊંચો થયો.

મનોજે પણ ગુસ્સામાં આવીને શંભુનો હાથ પકડી લીધો, 'સાચું બોલી જા ડોસા, તને અહીં કોણે મોકલ્યો છે?'

શંભુએ પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથ જોડી દીધા અને આંસુઓથી ભીંજાયેલા ચહેરે ગદગદ સ્વરે બોલ્યો.

'બેન, મને માફ કરી દો, હું કોઈ ખોટા ઈરાદાથી અહીં નથી આવતો.' શંભુના હોઠ કંપતા હતા.

'હું તો આ દેવતાઈ માણસના ચરણોની ધૂળ માથે ચડાવીને મારા આખા જીવનના પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરવા આવું છું.' શંભુ રડી પડ્યો.

પૂજાએ અવિશ્વાસથી પૂછ્યું, 'પાપનું પ્રાયશ્ચિત, મારા પિતાજી સાથે તમારો એવો તે કયો સંબંધ હતો?'

શંભુએ પોતાના કુરતાના અંદરના ખિસ્સામાંથી એક જૂની લાલ કાપડની થેલી બહાર કાઢી.

તેણે તે થેલી ધ્રૂજતા હાથે પૂજાની પૂજાની થાળીમાં મૂકી દીધી.

'બેન, આ થેલીમાં પૂરા પચાસ હજાર રૂપિયા રોકડા અને સોનાની જૂની કડીઓ છે.' શંભુએ નીચું જોઈને કહ્યું.

'પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં હું એક ભયંકર દારૂડિયો અને લુચ્ચો માણસ હતો.' શંભુએ ભૂતકાળનું સત્ય ખોલ્યું.

'તે સમયે મારી પત્ની ગંભીર બીમારીમાં પટકાઈ હતી અને ઓપરેશન વગર બચે તેમ નહોતી.'

'મેં દારૂના નશામાં અંધ બનીને તમારા પિતાજી દયારામબાપુની અનાજની દુકાનના ગલ્લામાંથી પચાસ હજાર રૂપિયા ચોરી લીધા હતા.'

'ગામના પંચે મને ચોરી કરતાં પકડી પાડ્યો હતો અને આખું ગામ મને ઢોરમાર મારીને પોલીસના હવાલે કરવા તૈયાર થયું હતું.'

'મારું આખું કુટુંબ કાયમ માટે બરબાદ થઈ ગયું હોત અને મારી પત્ની દવા વગર મરી ગઈ હોત.'

'પરંતુ તે દિવસે તમારા દેવ સમાન પિતાજી પંચ વચ્ચે હાથ જોડીને ઊભા રહી ગયા હતા.'

'તેમણે આખા ગામ સમક્ષ સફેદ જૂઠ બોલીને કહ્યું હતું કે શંભુએ કોઈ ચોરી નથી કરી, આ પૈસા મેં પોતે તેને ઉછીના આપ્યા હતા!'

'તેમણે આખા ગામ સામે પોતાની આબરૂ દાવ પર લગાવીને મારા જેવા પાપી અને ચોર માણસની ઈજ્જત બચાવી લીધી હતી.'

'એટલું જ નહીં, બાપુ પોતે હોસ્પિટલ આવ્યા હતા અને મારી પત્નીનું ઓપરેશન કરાવીને તેનો જીવ બચાવ્યો હતો.'

'તે દિવસે બાપુએ મારો હાથ પકડીને કહ્યું હતું કે શંભુ, ચોરી કરીને તું બીજાને નહીં પણ તારા પોતાના આત્માને લૂંટી રહ્યો છે.'

'તેમણે મને ગળે લગાવીને વચન લીધું હતું કે આજ પછી ક્યારેય દારૂ નહીં પીઉં અને પ્રામાણિકતાથી પરસેવો પાડીને જીવીશ.'

'તે દિવસ પછી મેં દારૂને ક્યારેય હાથ નથી અડાડ્યો અને પચ્ચીસ વર્ષ સુધી મજૂરી કરીને આ એક-એક રૂપિયો ભેગો કર્યો હતો.'

'હું આ દેવું ચૂકવવા બાપુ પાસે આવવાનો જ હતો, પણ હું પરગામ મજૂરીએ ગયો હતો અને અચાનક બાપુના દેવલોક પામવાના સમાચાર મળ્યા.'

'મારા પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ હતી કે જે ભગવાને મને નવો જન્મ આપ્યો, તેના ચરણોમાં હું જીવતેજીવ ઋણમુક્ત ન થઈ શક્યો!'

'તે દિવસથી મેં સંકલ્પ કર્યો હતો કે જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં શ્વાસ છે, ત્યાં સુધી રોજ સવારે બાપુની સમાધિ સાફ કરીશ અને દીવો પ્રગટાવીશ.'

'આ રૂપિયા તમારા પિતાજીની પવિત્ર અમાનત છે બેન, આ સ્વીકારીને મને મારા પાપમાંથી મુક્ત કરો!' શંભુ પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ પૂજાના હાથમાંથી પૂજાની થાળી છૂટીને નીચે પડી ગઈ.

મનોજનું આખું અસ્તિત્વ શરમ, પશ્ચાતાપ અને અપરાધભાવથી ધ્રૂજી ઊઠ્યું.

જે માણસને તેઓ જમીન હડપ કરનાર કે ચોર ગણતાં હતાં, તે માણસ તો પિતાજીના નિઃસ્વાર્થ ઉપકારની જીવતી જાગતી મૂર્તિ હતો!

તે સમયે ખેતરની કેડી પરથી પૂજાની માતા સવિતાબેન પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યાં.

તેમણે જ્યારે આખી વાત સાંભળી, ત્યારે તેમની આંખોમાંથી પણ અશ્રુઓની અવિરત ધાર વહી નીકળી.

સવિતાબેને આગળ વધીને શંભુના માથા પર વહાલથી હાથ મૂક્યો.

'શંભુ, તારા બાપુ તારાથી ક્યારેય નારાજ નહોતા, તેઓ તો તારા સુધરેલા જીવનને જોઈને હંમેશા ખુશ થતા હતા.' સવિતાબેને ગળગળા અવાજે કહ્યું.

પૂજા પોતાની જાતને રોકી ન શકી અને સીધી શંભુના ચરણોમાં નમી પડી.

'કાકા, મને માફ કરી દો, મેં તમને ઓળખ્યા વગર તમારા પર ચોરીની શંકા કરી!' પૂજાએ આંસુઓથી શંભુના પગ ભીંજવી નાખ્યા.

'તમે કોઈ પાપી નથી, તમે તો મારા પિતાજીના પવિત્ર સંસ્કારોની જીવતી સુગંધ છો!' પૂજાનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો.

મનોજે પણ આગળ વધીને શંભુના બંને હાથ પકડી લીધા અને માથું નમાવીને માફી માંગી.

પૂજાએ તે પચાસ હજાર રૂપિયા ભરેલી થેલી શંભુના હાથમાં પાછી મૂકી દીધી.

'કાકા, આ રૂપિયા તમારા લોહી-પરસેવાની કમાણી છે અને આના પર માત્ર તમારો હક છે.' પૂજાએ મક્કમતાથી કહ્યું.

'મારા પિતાજીએ તમને જે જીવનદાન આપ્યું હતું, તેનું મૂલ્ય કોઈ પૈસાથી ચૂકવી શકાય તેમ નથી.'

'આજથી તમે અમારા પરિવારના વડીલ છો અને રોજ સવારે આપણે સાથે મળીને બાપુની પૂજા કરીશું.' પૂજાએ વડીલને આદર આપ્યો.

પૂજાને પોતાના બાળપણના દિવસો યાદ આવી ગયા જ્યારે તેના પિતાજી રોજ સાંજે ઓટલે બેસીને ગરીબ ખેડૂતોની સમસ્યાઓ સાંભળતા હતા.

તેમના પિતાજી હંમેશા કહેતા હતા કે સાચી કમાણી જમીન કે મકાનમાં નથી, પણ કોઈના આંસુ લૂછીને તેના ચહેરા પર સ્મિત લાવવામાં છે.

દયારામભાઈએ શિયાળાની કડકડતી ઠંડીમાં ક્યારેય પોતાના માટે નવો ધાબળો નહોતો ખરીદ્યો, પણ ગામના નિરાધારોને પોતાના હાથે ગરમ વસ્ત્રો વહેંચતા હતા.

શંભુએ ગદગદ સ્વરે કહ્યું કે મારી પત્નીએ છેલ્લા શ્વાસ લેતી વખતે મારા હાથ પકડીને કહ્યું હતું કે બાપુનો આ ઉપકાર ક્યારેય ભૂલતો નહીં.

તેમણે કહ્યું હતું કે બાપુના આશીર્વાદ જ આપણા ઘરની ખરી રક્ષા છે અને તેમની સેવા કરવામાં ક્યારેય પાછીપાની ન કરતો.

મનોજનું હૃદય પણ આ પવિત્ર ભાવનાઓથી પીગળી ગયું અને તેણે વિચાર્યું કે શંકા માણસના મગજને કેવું અંધ બનાવી દે છે.

સવિતાબેને શંભુનો હાથ પકડીને પોતાના ઘરે લઈ આવ્યા અને પોતાના હાથે ગરમ ચા અને તાજો નાસ્તો આદરપૂર્વક પીરસ્યો.

પૂજાએ તે જ દિવસે જાહેરાત કરી કે બાપુની સમાધિની આસપાસ એક સુંદર ફૂલવાડી બનાવવામાં આવશે અને તેની તમામ દેખભાળ શંભુ કાકા જ કરશે.

તેમણે શંભુને પરિવારના વડીલ તરીકે કાયમી માન-સન્માન અને આશરો આપવાનો પવિત્ર સંકલ્પ લીધો.

સવિતાબેને આકાશ તરફ જોઈને કહ્યું કે આજે મારા પતિની આત્મા સ્વર્ગમાં અનંત શાંતિ અને પરમ આનંદ અનુભવતી હશે.

મનોજે પણ હાથ જોડીને કહ્યું કે દયારામબાપુના આ નિઃસ્વાર્થ સંસ્કારો જ આપણી આવનારી પેઢીઓનું સૌથી મોટું માર્ગદર્શન બનશે.

શંભુએ આકાશ તરફ હાથ જોડીને રડતાં રડતાં કહ્યું કે હે બાપુ, તમારો પરિવાર પણ તમારા જેવો જ દેવદૂત છે.

દયારામભાઈની સમાધિ પર સૂર્યના પહેલા કિરણો પડ્યા અને પિત્તળનો દીવો અખંડ તેજથી ઝગમગી ઊઠ્યો.

તે દિવસે વહેલી સવારે સ્મૃતિ સ્મારક પર શંકાના તમામ અંધકાર દૂર થઈ ગયા અને પ્રેમનો અમર પ્રકાશ ફેલાઈ ગયો.

સાચી મહાનતા કોઈ સંપત્તિમાં નથી હોતી, પણ બીજાના જીવનને અંધકારમાંથી ઉગારીને સાચો રસ્તો બતાવવામાં હોય છે.

અને એ દિવસે પિતાની સમાધિ પર પ્રગટેલા એક અજાણ્યા દીવાએ આખા પરિવારને માનવતા અને કૃતજ્ઞતાનો સૌથી અમૂલ્ય પાઠ શીખવી દીધો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.