રૂક્ષ્મણીજી એ શ્રીકૃષ્ણ ને પૂછ્યું કે રાધા માં એવું તો શું છે કે પ્રભુ તેનું નામ તમારા શ્વાસે શ્વાસે આવી જાય છે? ત્યારે ભગવાનએ જવાબ આપતા કહ્યું કે...

દ્વારકા નગરીની સાંજ ઢળી રહી હતી. સૂર્યનારાયણ પશ્ચિમ દિશામાં આરામ ફરમાવવા જઈ રહ્યા હતા અને આકાશમાં કેસરી અને જાંબલી રંગોની રંગોળી પથરાયેલી હતી. મંદિરોમાં આરતીના ઘંટનાદ ગુંજી રહ્યા હતા.

મહેલના અંતઃપુરમાં મહારાણી રુકમણીજી પોતાના હાથે પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણ માટે દૂધ તૈયાર કરી રહ્યા હતા. આજે તેમના મનમાં એક અલગ જ ઉમંગ હતો. પ્રભુની સેવાનો લહાવો લેવો એ તેમના માટે મોક્ષથી પણ વિશેષ હતો. સોનાના કટોરામાં ગરમ દૂધ, તેમાં કેસર, એલચી અને જાયફળની સુગંધ ભળીને વાતાવરણને મહેકાવી રહી હતી.

રુકમણીજી ખુબ જ પ્રેમથી, ડગલે ને પગલે સાવચેતી રાખતા પ્રભુના કક્ષ તરફ આગળ વધ્યા. શ્રીકૃષ્ણ હંમેશની જેમ પોતાની મોહક મુસ્કાન સાથે શયનકક્ષમાં બિરાજમાન હતા. રુકમણીજીએ આવીને પ્રભુના ચરણોમાં વંદન કર્યા અને દૂધનો કટોરો તેમના હાથમાં આપ્યો.

પ્રેમમાં ઘણીવાર વિવેક ભુલાઈ જતો હોય છે. રુકમણીજીનો પ્રેમ એટલો ઉત્કટ હતો કે તેમને ખ્યાલ જ ન રહ્યો કે દૂધ અત્યંત ગરમ છે. પ્રભુ શ્રીકૃષ્ણ તો ભક્તાધીન છે; પત્નીના પ્રેમથી અપાયેલું દૂધ તેમણે હોઠે લગાડ્યું.

જેવું ગરમ દૂધ પ્રભુના ગળા નીચે ઉતર્યું, તેની ઉષ્ણતાથી પ્રભુનું હૃદય અને કંઠ દાઝી ગયા. વેદનાની એક લહેર તેમના શરીરમાં દોડી ગઈ. પણ નવાઈની વાત એ હતી કે આવી અસહ્ય પીડામાં પણ તેમના મુખમાંથી 'ઓ મા' કે 'ઓહ' ના ઉદ્ગારને બદલે એક જ નામ સરી પડ્યું.

"હે રાધે... હે રાધે..."

આ શબ્દો સાંભળતા જ રુકમણીજીના હાથમાંથી ખાલી કટોરો લગભગ છટકી જ ગયો. તેમના હૃદયમાં એક તીવ્ર આઘાત લાગ્યો. તે સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

એક પત્ની તરીકેની ઈર્ષ્યા, એક ભક્ત તરીકેની જિજ્ઞાસા અને એક સ્ત્રી તરીકેની વેદના તેમની આંખોમાં ઉભરાઈ આવી. તેમણે ધ્રૂજતા અવાજે પ્રભુને પૂછ્યું, "પ્રભુ! આપ આ શું બોલ્યા?"

શ્રીકૃષ્ણએ શાંતિથી તેમની સામે જોયું. રુકમણીજીએ આગળ કહ્યું, "નાથ, હું આપની અર્ધાંગિની છું. આપની સેવા હું દિવસ-રાત કરું છું. આપને જમાડું છું, આપના ચરણ દબાવું છું, આપના સુખ માટે મારી જાતને હોમી દઉં છું. છતાં, જ્યારે આપને પીડા થાય છે ત્યારે આપના મુખે મારું નામ નહિ, પણ રાધાનું નામ કેમ આવે છે? આ તે કેવો સંબંધ? આ તે કેવો પ્રેમ?"

રુકમણીજીની આંખોમાં આંસુ હતા અને અવાજમાં ફરિયાદ હતી.

શ્રીકૃષ્ણ મનોમન મલકાયા. તેઓ જાણતા હતા કે જ્યાં સુધી 'હું' અને 'તું' નો ભેદ છે, ત્યાં સુધી પ્રેમની પરાકાષ્ઠા સમજાશે નહીં. તેમણે રુકમણીજીના આંસુ લૂછતાં કહ્યું, "દેવી, તમારા પ્રશ્નનો ઉત્તર મારા શબ્દોમાં નહીં મળે. જો તમારે રાધા અને મારા સંબંધને સમજવો હોય, તો તમારે સ્વયં રાધાને મળવું પડશે. તમે એકવાર વૃંદાવન જઈ આવો."

રુકમણીજીને તો આ જ જોઈતું હતું. તેમણે મનોમન નિશ્ચય કર્યો કે આજે તો જોઈ જ લઉં કે એ રાધામાં એવું તે શું છે જે મારામાં નથી?

બીજા દિવસે સૂર્યોદય થતાં જ રુકમણીજી રથમાં બેસીને વૃંદાવન તરફ રવાના થયા. મનમાં અનેક વિચારોનું વાવાઝોડું હતું. ઈર્ષ્યા અને જિજ્ઞાસા વચ્ચેનું યુદ્ધ હતું.

લાંબી મુસાફરી બાદ રથ બરસાનાની સીમામાં પ્રવેશ્યો. રાધાજીનો મહેલ કોઈ ભવ્ય કિલ્લા જેવો તો નહોતો, પણ ત્યાંનું વાતાવરણ અત્યંત દિવ્ય હતું. પ્રકૃતિ જાણે રાધાના નામનું ગાન કરી રહી હોય તેમ પક્ષીઓ કલરવ કરી રહ્યા હતા.

રુકમણીજી મહેલના મુખ્ય દ્વાર પર પહોંચ્યા. ત્યાં એક અત્યંત સ્વરૂપવાન સ્ત્રી ઊભી હતી. તેનું તેજ, તેના વસ્ત્રો અને તેના ચહેરાની સૌમ્યતા જોઈને રુકમણીજી અંજાઈ ગયા. તેમને થયું કે નક્કી આ જ રાધાજી હશે!

રુકમણીજી રથમાંથી ઉતરીને દોડતા જઈને તે સ્ત્રીના ચરણસ્પર્શ કરવા લાગ્યા.

પેલી સ્ત્રી ગભરાઈ ગઈ. તેણે રુકમણીજીને રોકતા કહ્યું, "અરે! મહારાણી, આ તમે શું કરો છો? તમે તો દ્વારકાધીશના પટરાણી છો, અને હું તો એક સામાન્ય દાસી છું. મને પગે લાગીને મને અપરાધમાં ન નાખો."

રુકમણીજી ચોંકી ગયા. "તમે દાસી છો? તો રાધાજી ક્યાં છે?"

દાસીએ વિનમ્રતાથી કહ્યું, "દેવી, હું તો રાધાજીના મહેલના પ્રથમ દ્વારની દાસી છું. રાધાજી તો સાતમા કક્ષમાં બિરાજે છે. આપ અંદર પધારો."

રુકમણીજી આશ્ચર્યચકિત થઈને આગળ વધ્યા. પ્રથમ દ્વાર પાર કરીને બીજા દ્વારે પહોંચ્યા. ત્યાં ઉભેલી દાસીનું રૂપ તો પહેલી દાસી કરતાં પણ અનેકગણું વધારે હતું. રુકમણીજીને ફરી ભ્રમ થયો કે આ રાધા હશે, પણ એ પણ દાસી નીકળી.

આમ કરતા કરતા રુકમણીજી એક પછી એક સાત દરવાજા પાર કરતા ગયા. દરેક દરવાજે ઉભેલી દાસીનું સૌંદર્ય, તેજ અને નમ્રતા વધતા જ જતા હતા. રુકમણીજીનું અભિમાન ધીરે ધીરે ઓગળવા લાગ્યું હતું.

તેમના મનમાં વિચાર આવ્યો, "હે પ્રભુ! જો રાધાજીની દાસીઓ અપ્સરાઓને પણ શરમાવે તેવી સુંદર અને તેજસ્વી છે, તો સ્વયં રાધાજી કેવા હશે? તેમનું રૂપ કેવું હશે? તેમનું વ્યક્તિત્વ કેવું હશે?"

હવે રુકમણીજીના મનમાંથી ઈર્ષ્યા ચાલી ગઈ હતી, માત્ર શુદ્ધ જિજ્ઞાસા અને આદર બચ્યા હતા. ધડકતા હૃદયે તેમણે સાતમા કક્ષમાં પ્રવેશ કર્યો.

કક્ષમાં પ્રવેશતા જ એક અલૌકિક સુગંધ આવી રહી હતી. રુકમણીજીની નજર સામેના પલંગ પર પડી. ત્યાં એક દિવ્ય નારી સૂતી હતી. તેમનું તેજ સૂર્ય સમાન હતું, છતાં તેમાં ચંદ્ર જેવી શીતળતા હતી. પણ, આ શું?

રુકમણીજી નજીક ગયા અને જોયું તો તેમનું હૃદય દ્રવી ઉઠ્યું. એ દિવ્ય નારી, શ્રી રાધાજી, પીડામાં કણસી રહ્યા હતા. તેમના કોમળ અને તેજસ્વી શરીર પર ઠેકઠેકાણે મોટા ફોડલા પડી ગયા હતા. જાણે કોઈએ તેમને અગ્નિથી દઝાડ્યા હોય તેવી હાલત હતી.

રુકમણીજી દોડીને રાધાજીની પાસે બેસી ગયા. તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેમણે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું, "બહેન રાધા! આ શું? તમારા આવા કોમળ શરીર પર આટલા ભયંકર ફોડલા કેવી રીતે પડ્યા? તમને કયો રોગ થયો છે? કોણે તમને આટલી પીડા આપી?"

શ્રી રાધાજીએ મહામહેનતે આંખો ખોલી. તેમની આંખોમાં અપાર કરુણા અને પ્રેમ છલકાતો હતો. હોઠ પર એક સ્મિત ફરક્યું જે પીડાને પણ હરાવી દે તેવું હતું.

રાધાજીએ ક્ષીણ અવાજે કહ્યું, "સ્વાગત છે રુકમણીજી. તમે મારી ચિંતા ન કરો. આ કોઈ રોગ નથી."

"તો પછી આ શું છે?" રુકમણીજીની ધીરજ ખૂટી રહી હતી.

રાધાજીએ ધીમેથી કહ્યું, "કાલે રાત્રે તમે તમારા સ્વામીને, મારા પ્રાણનાથને પ્રેમથી દૂધ પીવડાવ્યું હતું ને?"

રુકમણીજી ચમક્યા. "હા, પણ તેનો આની સાથે શું સંબંધ?"

રાધાજીએ સમજાવતા કહ્યું, "બહેન, તમે જે દૂધ પીવડાવ્યું તે ખૂબ જ ગરમ હતું. તેનાથી શ્રીકૃષ્ણના કોમળ હૃદય અને છાતીમાં બળતરા થઈ, તેમનું અંદરનું શરીર દાઝી ગયું."

રુકમણીજી કઈ બોલે તે પહેલા રાધાજીએ આગળ કહ્યું, "તમે તો જાણો છો રુકમણીજી, કે શ્રીકૃષ્ણના ચરણો આખા જગતમાં છે, પણ શ્રીકૃષ્ણનું સ્થાન મારા હૃદયમાં છે એવું સૌ કહે છે. પરંતુ સત્ય એ છે કે હું કૃષ્ણના હૃદયમાં નિરંતર વાસ કરું છું. તેમના હૃદયમાં મારું અસ્તિત્વ ઓગળેલું છે."

એક ક્ષણ અટકીને રાધાજીએ કહ્યું, "જ્યારે તે ગરમ દૂધે કૃષ્ણના હૃદયને દઝાડ્યું, ત્યારે તે હૃદયમાં રહેલી હું પણ દાઝી ગઈ. તેમના હૃદય પર પડેલા ઘા મારા શરીર પર ફોડલા બનીને ઉપસી આવ્યા છે. જ્યાં સુધી કૃષ્ણને પીડા થશે, ત્યાં સુધી તે પીડાનું પ્રતિબિંબ મારા શરીર પર પડશે."

આ સાંભળીને રુકમણીજી સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેઓ ત્યાં જ રાધાજીના ચરણોમાં ઢળી પડ્યા. તેમનું મસ્તક શરમ અને આદરથી ઝૂકી ગયું હતું. આજે તેમને સમજાયું હતું કે પ્રેમ અને ભક્તિ વચ્ચે શું ફેર છે.

રુકમણીજી ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડ્યા. "હે દેવી! મને ક્ષમા કરો. મેં નાહક જ ઈર્ષ્યા કરી. મારો પ્રેમ તો માત્ર સેવા સુધી સીમિત હતો, પણ તમારો પ્રેમ તો 'અદ્વૈત' છે. તમે અને કૃષ્ણ બે નથી, તમે એક જ છો. શરીર બે ભલે હોય, પણ આત્મા એક છે. કૃષ્ણને વાગે અને દર્દ તમને થાય, એ જ સાચો પ્રેમ."

તે દિવસે રુકમણીજીને જ્ઞાન લાધ્યું કે સંબંધ લોહીનો હોય કે લગ્નનો, પણ સાચો સંબંધ તો આત્માનો હોય છે.

બોધ:

પ્રેમ એટલે માત્ર પાસે રહેવું કે વાતો કરવી એ નથી. પ્રેમ એટલે તાદાત્મ્ય. જ્યાં બે વ્યક્તિઓ મટીને એક અસ્તિત્વ બની જાય, જ્યાં સુખ અને દુઃખિયું વિભાજન ન થાય પણ વહેંચણી થાય, ત્યાં જ ઈશ્વરનો વાસ હોય છે. રાધા અને કૃષ્ણનો પ્રેમ એ ભોગનો વિષય નથી, પણ યોગની પરાકાષ્ઠા છે.

જ્યાં સુધી આપણે 'હું' અને 'તું' ના ભેદમાં જીવીએ છીએ, ત્યાં સુધી પ્રેમ અધૂરો છે. જ્યારે 'હું' મટી જાય અને માત્ર 'તું' જ રહી જાય, ત્યારે તે પ્રેમ ભક્તિ બની જાય છે.

જય શ્રી રાધે કૃષ્ણ!

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો સાથે શેર કરજો, તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.