સગાંઓના લગ્નમાં દેખાડો કરવા દીકરાનું ભવિષ્ય દાવ પર લગાવનાર પિતા સાથે શું બન્યું...

"આખા ખાનદાનની સામે આપણું નાક કપાશે, શોભના! પચાસ હજારનો ચાંદલો અને સોનાની વીંટી તો આપવી જ પડે! મારા સગા કાકાની દીકરીના લગ્ન છે. આપણે કોઈ રસ્તાના ભિખારી છીએ કે ખાલી હાથે જઈને ઊભા રહીશું?"

મહેશે લાલ મખમલનું નાનું બોક્સ અને પચાસ હજાર રૂપિયાની રોકડ ભરેલું કવર ડાઇનિંગ ટેબલ પર પછાડતાં કહ્યું. તેના અવાજમાં સમાજનો ખોટો ડર અને જીદ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

સામે ઊભેલી તેની પત્ની શોભનાએ એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર ટેબલ પર બે કાગળો લાવીને પેલા મખમલના બોક્સની બરાબર બાજુમાં મૂકી દીધા. એક કાગળ ઘરની લોનના બાકી હપ્તાની બેંક નોટિસ હતી અને બીજો કાગળ તેમના દીકરા ચિરાગની કૉલેજની છેલ્લી ટર્મની ફીનું રિમાઇન્ડર હતું.

"અને આનું શું કરશો, મહેશ?" શોભનાનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો, પણ તેની આંખોમાં અંગારા સળગતા હતા. "આવતા સોમવારે ચિરાગની એન્જિનિયરિંગની ફી ભરવાની છેલ્લી તારીખ છે. જો એ સિત્તેર હજાર રૂપિયા સમયસર નહીં ભરાય, તો તમારા દીકરાનું આખું વર્ષ બગડશે અને એ પરીક્ષામાં નહીં બેસી શકે! બે મહિનાથી ઘરનો હપ્તો બાકી છે અને બેંકવાળા રોજ ફોન કરે છે. તમારા ખાતામાં માત્ર વીસ હજાર રૂપિયા બચ્યા છે. તમે બહારના લોકો સામે રાજા બનવાના ચક્કરમાં પોતાના જ દીકરાનું ભવિષ્ય હોડમાં મૂકી રહ્યા છો?"

"ચિરાગની ફીની વ્યવસ્થા હું પછી કરી લઈશ!" મહેશે મોં ફેરવી લીધું. "કોઈ મિત્ર પાસેથી ઉછીના લઈ લઈશ. પણ લગ્નનો પ્રસંગ વારંવાર નથી આવતો. કાકાએ આખા શહેરના મોટા-મોટા વેપારીઓને આમંત્રણ આપ્યું છે. જ્યારે સ્ટેજ પર બધાની સામે ભેટ લખાવાશે, ત્યારે જો આપણું નામ નાની રકમમાં બોલાશે તો મારી શું આબરૂ રહેશે? લોકો કહેશે કે મહેશ એટલો કંગાળ થઈ ગયો કે કાકાની દીકરીને એક તોલો સોનું પણ ન આપી શક્યો!"

ઓરડામાંથી ચોવીસ વર્ષનો ચિરાગ બહાર આવ્યો. તેના ચહેરા પર ભારે સંકોચ હતો. તે પિતા પાસે આવીને નમ્રતાથી ઊભો રહ્યો.

"પપ્પા, પ્લીઝ મારી વાત સાંભળો," ચિરાગે ધીમા અવાજે કહ્યું. "તમે મારા ભણતર માટે કોઈની પાસે હાથ ફેલાવો એ મને જરાય મંજૂર નથી. જો આપણી પાસે સગવડ નથી, તો આપણે આપણી ચાદર પ્રમાણે જ પગ પસરવા જોઈએ ને? કાકાની દીકરી મારી પણ બહેન છે. આપણે એને આશીર્વાદ અને સાદી ભેટ આપીને આવીશું તો શું એ સંબંધ તૂટી જશે? સંબંધો પ્રેમથી ટકે છે, પપ્પા, સોનાના વજનથી નહીં."

"તું હજુ નાનો છે ચિરાગ, તને દુનિયાદારીની ગતાગમ નથી!" મહેશ ચિડાયો. "આ દુનિયા માત્ર પૈસાની ભાષા સમજે છે. જે હાથમાં વજન હોય, એ જ હાથને લોકો નમે છે. મારે કોઈની આગળ નીચા નથી જોવું."

શોભનાએ આક્રોશ સાથે કહ્યું, "જે લોકો માત્ર તમારા કવરની જાડાઈ જોઈને તમને માન આપતા હોય, એ તમારા સગાં નથી મહેશ, એ તો સંબંધના નામે વેપાર કરવા બેઠા છે! તમને યાદ છે ગયા વર્ષે જ્યારે તમને કમળો થયો હતો અને તમે પંદર દિવસ દવાખાને દાખલ હતા, ત્યારે આ કાકા કે એમનો દીકરો એક કલાક માટે પણ તમારી ખબર પૂછવા આવ્યા હતા? ત્યારે લોહી આપવા કે દવાખાનાના બિલ ભરવા માટે આ ચિરાગ આખી રાત દોડ્યો હતો. આજે એ જ દીકરાના ભવિષ્યના ભોગે તમારે એ સ્વાર્થી સગાંઓની વાહવાહી લૂંટવી છે?"

પણ મહેશનો અહંકાર કોઈ તર્ક સાંભળવા તૈયાર નહોતો. તેણે પોતાના એક મિત્ર પાસેથી ઊંચા વ્યાજે પૈસા ઉછીના લીધા, સોનાની વીંટી ખરીદી અને મોંઘા કપડાં સિવડાવ્યા.

લગ્નનો દિવસ આવી ગયો.

શહેરની સૌથી મોંઘી અને વૈભવી હોટલમાં લગ્નનો ભવ્ય સમારંભ ગોઠવાયો હતો. મહેશ નવા સૂટમાં સજ્જ થઈને, હાથમાં પેલું કિંમતી કવર અને સોનાનું બોક્સ પકડીને ગર્વથી છાતી ફુલાવીને ફરતો હતો. શોભના અને ચિરાગ ભારે હૈયે તેની પાછળ ચાલતા હતા.

લગ્નની રોનક આંખો આંજી નાખે તેવી હતી. ઝુમ્મરો, વિદેશી ફૂલો અને મોંઘી વાનગીઓનો ઢગલો હતો.

સ્ટેજ પર વર-વધૂને આશીર્વાદ આપવા માટે મહેમાનોની લાંબી લાઈન લાગી હતી. મહેશ પણ ઉત્સાહભેર એ લાઈનમાં ઊભો રહી ગયો. તેને એમ હતું કે જ્યારે તે સ્ટેજ પર જશે ત્યારે તેના કાકા નરેશભાઈ તેને ભેટી પડશે અને આખા હોલ સામે તેના વખાણ કરશે.

મહેશનો વારો આવ્યો.

મહેશ હસતાં મુખે સ્ટેજ પર ચડ્યો. સામે કાકા નરેશભાઈ પોતાના વેવાઈઓ અને મોટા કરોડપતિ ઉદ્યોગપતિઓ સાથે હસી-હસીને વાતો કરી રહ્યા હતા.

"કાકા! પ્રણામ," મહેશે નમીને પગે લાગવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

નરેશભાઈએ માત્ર એક ઔપચારિક નજર મહેશ પર નાખી. "હા મહેશ, આવ... આવ."

મહેશે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલું સોનાની વીંટીનું મખમલનું બોક્સ અને પચાસ હજારનું કવર કાઢ્યું અને કાકાના હાથમાં આપ્યું. "કાકા, આ મારી વહાલી દીકરી માટે નાની સરખી ભેટ છે."

નરેશભાઈએ એ બોક્સ ખોલીને જોયું પણ નહીં. તેમણે એ કવર અને બોક્સ સ્ટેજની પાછળ પડેલી પ્લાસ્ટિકની એક સાદી ખુરશી પર, જ્યાં બીજા સેંકડો ગિફ્ટ પેકેટોનો ઢગલો હતો, ત્યાં બેદરકારીથી ફેંકી દીધું!

અને એ જ ક્ષણે પાછળથી એક મોટો હીરાનો વેપારી આવ્યો. નરેશભાઈ મહેશને એક થેન્ક્યુ પણ કહ્યા વગર, તેને બાજુ પર ધકેલીને પેલા વેપારીને ગળે લગાડવા દોડી ગયા. "અરે આવો આવો શેઠ! તમારા વિના તો અમારો આખો પ્રસંગ સૂનો હતો!"

મહેશ સ્ટેજ પર સાવ બાવરો બનીને ઊભો રહી ગયો. માંડ દસ સેકન્ડમાં તેને સ્ટેજ પરથી ઉતારી દેવામાં આવ્યો, જાણે તે કોઈ અજાણ્યો ભિખારી હોય જે ભૂલથી ત્યાં આવી ચડ્યો હતો.

તેના પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા. તેનું આખું શરીર અપમાનના ભારથી ઝૂકી ગયું.

લગ્ન પત્યા પછી મહેશ પાણી પીવા માટે પાછળના વીઆઈપી લાઉન્જ તરફ ગયો. ત્યાં પડદા પાછળ કાકા નરેશભાઈ અને તેમના દીકરા વાતો કરી રહ્યા હતા. મહેશના પગ ત્યાં જ થંભી ગયા.

"પપ્પા, પેલા મહેશભાઈએ શું આપ્યું?" દીકરાએ પૂછ્યું.

નરેશભાઈનો કટાક્ષભર્યો અવાજ સંભળાયો, "શું આપે વળી એ ગરીબડો? માંડ એક તોલાની હલકી વીંટી અને પચાસ હજારનું પરબીડિયું મૂકી ગયો! આજના જમાનામાં આટલામાં તો હોટલની એક પ્લેટનું બિલ પણ નથી ચૂકવાતું. એના કરતાં ન આવ્યો હોત તો સારું હતું. આપણી આખી ઈવેન્ટમાં આવા સગાંઓ આપણું સ્ટાન્ડર્ડ નીચું પાડે છે!"

આ શબ્દો સાંભળતાં જ મહેશના માથા પર જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું.

તેની આંખો સામે અંધકાર છવાઈ ગયો. જે પચાસ હજાર રૂપિયા માટે તેણે પોતાના દીકરાનું ભવિષ્ય દાવ પર લગાવી દીધું હતું, જે સોના માટે તેણે પોતાના ઘરમાં કંકાસ કર્યો હતો અને વ્યાજે પૈસા લીધા હતા, તે ભેટને આ લોકો 'હલકી' અને 'કચરો' ગણીને હસી રહ્યા હતા!

મહેશના કાનમાં લોહી ધસી આવ્યું. તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

તે ધીમા, લથડિયાં ખાતા પગલે બહાર આવ્યો. હોલના એક ખૂણે, જ્યાં સાધારણ ખુરશીઓ પડી હતી, ત્યાં શોભના અને ચિરાગ શાંતિથી બેઠા હતા. ચિરાગના હાથમાં પાણીનો ગ્લાસ હતો. પિતાને આવતા જોઈને ચિરાગ તરત જ ઊભો થઈ ગયો.

"પપ્પા, તમે થાકી ગયા લાગો છો. લો, પાણી પી લો," ચિરાગે અત્યંત વહાલથી ગ્લાસ પિતાના હાથમાં આપ્યો.

મહેશે દીકરાના નિર્દોષ ચહેરા સામે જોયું. પછી પોતાની પત્ની શોભના સામે જોયું, જેની આંખોમાં હજુ પણ ચિંતા હતી.

મહેશના હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ છૂટી ગયો. તે ત્યાં જ એક ખુરશી પર બેસી પડ્યો અને બંને હાથથી પોતાનું મોં ઢાંકીને ધ્રૂસકે-ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

"પપ્પા! શું થયું? તબિયત બગડી તમારી?" ચિરાગ ગભરાઈને પિતાના પગ પાસે બેસી ગયો.

શોભના પણ ચિંતાતુર થઈને આગળ આવી, "મહેશ, શું થયું? કોઈએ કંઈ કહ્યું?"

મહેશે માથું ઊંચું કર્યું. તેની આંખો પસ્તાવાના આંસુથી લાલચોળ હતી. તેણે ચિરાગને જોરથી પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

"મને માફ કરી દે, મારા દીકરા..." મહેશનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો. "હું એવા અંધારામાં ભટકતો હતો જ્યાં પ્રેમનો કોઈ મોલ જ નહોતો. હું બહારની દુનિયામાં, એ પથ્થર દિલના સગાંઓ સામે મારી ખોટી આબરૂ ખરીદવા નીકળ્યો હતો જેમને મારી કોઈ કિંમત જ નહોતી. અને એ ચક્કરમાં મેં મારા સાચા હીરા જેવા પરિવારનું અપમાન કર્યું."

મહેશે શોભનાનો હાથ પકડી લીધો. "શોભના, તારી એક-એક વાત સાચી હતી. સંબંધો ચાંદલાના કવરથી નથી લખાતા. જે લોકો માત્ર પૈસા જોઈને માન આપે છે, એ ક્યારેય પોતાના ન હોઈ શકે. આપણી સાચી આબરૂ આપણું ઘર છે, આપણા સંસ્કાર છે અને આ દીકરાની આંખોમાં રહેલા સપના છે."

મહેશ એ જ ક્ષણે ઊભો થયો. તેણે પોતાના ગળામાંથી પહેરેલો ટાઈ ઉતારી નાખ્યો.

"ચાલ ચિરાગ, આપણે હવે અહીં એક પળ પણ નથી રોકાવું," મહેશના અવાજમાં હવે કોઈ સંકોચ નહોતો, માત્ર એક દ્રઢ નિશ્ચય હતો. "કાલે સવારે જ હું પેલા વ્યાજના પૈસા પાછા આપીશ. અને જ્યાં સુધી તારી ફી નહીં ભરાય ત્યાં સુધી આ ઘરમાં કોઈ નકામો ખર્ચ નહીં થાય. તું ભણીશ અને મોટો માણસ બનીશ, એ જ મારી સાચી કમાણી અને સમાજમાં મારી સૌથી મોટી ઈજ્જત હશે."

લગ્નની ઝાકઝમાળ પાછળ છોડીને જ્યારે એ ત્રણેય જણા બહાર નીકળ્યા, ત્યારે મહેશના ખભા પરથી વર્ષો જૂનો સામાજિક દેખાડાનો અદ્રશ્ય ભાર હંમેશ માટે ઉતરી ચૂક્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.