સાસુના હાથે પીરસેલું ખાવાની ના પાડતાં જ વહુ સાથે ઘરમાં કેવો મોટો તમાશો થયો...

"મમ્મીજી, પ્લીઝ! મારું પેટ સાચે જ ભરેલું છે, મારાથી હવે એક કોળિયો પણ વધારે નહીં ખવાય!"

ત્રિશાએ બંને હાથથી પોતાની થાળી ઢાંકી દીધી. તેના અવાજમાં આજીજી હતી અને ચહેરા પર અકળામણ.

પણ સામે ઊભેલી તેની સાસુ મનોરમાના હાથમાં ઘીથી નીતરતા ગરમાગરમ શીરાનો મોટો ચમચો હજુ પણ હવામાં તોળાતો હતો. મનોરમાની ભ્રૂકુટી ખેંચાઈ ગઈ. તેમણે ક્ષણભર માટે ત્રિશા સામે તાકીને જોયું અને પછી અણગમા સાથે એ ચમચો વાટકામાં એટલા જોરથી પટક્યો કે ટેબલ પર ઘીના છાંટા ઊડ્યા.

"અમારા ઘરમાં કોઈ અન્નનો આવો અનાદર નથી કરતું, ત્રિશા!" મનોરમાનો અવાજ તીખો થઈ ગયો. "સાસુ પોતાના હાથે પ્રેમથી પીરસતી હોય અને વહુ થાળી પર હાથ મૂકીને ના પાડે, એ અમારા સંસ્કારમાં નથી આવતું. શું હું તને કોઈ ઝેર પીરસી રહી છું? આટલા બધા નખરાં શાના છે તારા? સાસુ સામે 'ના' પાડતાં તારી જીભ જરાય અચકાતી નથી?"

ડાઇનિંગ ટેબલ પર બાજુમાં બેઠેલા ત્રિશાના પતિ હાર્દિકે ત્રિશાની કોણી પર સહેજ દબાણ કર્યું.

"ત્રિશા, ખાઈ લે ને થોડું!" હાર્દિકે ધીમા અવાજે કહ્યું. "મમ્મી પ્રેમથી આપે છે. તું કેમ દરેક વખતે આવી રીતે ના પાડીને મોટો તમાશો ઊભો કરે છે? બે ચમચી વધારે ખાઈ લઈશ તો તારું શું લૂંટાઈ જશે?"

ત્રિશાની આંખોમાં પાણી છલકાઈ આવ્યું. તેણે હાર્દિક સામે જોયું, પણ હાર્દિકની નજરમાં પત્નીની તકલીફ કરતાં માતાની નારાજગીનો ડર વધારે હતો.

ત્રિશાએ ભારે હૈયે હાથ પાછો ખેંચી લીધો. મનોરમાએ વિજયી સ્મિત સાથે શીરાનો મોટો ઢગલો ત્રિશાની થાળીમાં મૂકી દીધો.

ત્રિશાએ ગળામાં ડૂમો ભરાયેલો હોવા છતાં, પરાણે એ ભારે અને ઘીવાળો શીરો પેટમાં પધરાવ્યો. દરેક કોળિયે તેનું પેટ બળતું હતું, પણ ઘરમાં શાંતિ જાળવવા માટે તેણે પોતાના શરીર સાથે ફરી એકવાર અન્યાય કર્યો.

આ કોઈ એક દિવસની વાત નહોતી. ત્રિશા લગ્ન કરીને આ ઘરમાં આવી ત્યારથી આ રોજિંદી માનસિક અને શારીરિક યાતના બની ગઈ હતી.

મનોરમા માટે ખોરાક એ માત્ર પેટ ભરવાનું સાધન નહોતું, પણ પોતાની સત્તા અને વહાલ સાબિત કરવાનું હથિયાર હતું. મનોરમાની માન્યતા એવી હતી કે જો કોઈ વ્યક્તિ પીરસેલું અન્ન ખાવાની ના પાડે, તો એ સાક્ષાત અન્નપૂર્ણાનું અને પીરસનારનું ઘોર અપમાન છે. ખાસ કરીને વહુ માટે તો સાસુની થાળીનો ઇનકાર કરવો એટલે કુટુંબની મર્યાદા તોડવા બરાબર હતું.

સવારે બે મોટા પરાઠા સાથે માખણ, બપોરે ઘીવાળી દાળ-રોટલી સાથે ફરસાણ, સાંજે તળેલો નાસ્તો અને રાત્રે ભારે મિઠાઈઓ. ત્રિશા ગમે તેટલી વિનંતી કરે કે તેને ઓછો ખોરાક જોઈએ છે, મનોરમા એક જ મહેણું મારતી: "આટલું પંખી જેવું ખાશે તો ઘરમાં કામ કેવી રીતે કરીશ? આજકાલની છોકરીઓને ડાયટિંગના ભૂત વળગ્યા છે!"

પણ ત્રિશા કોઈ ડાયટિંગ નહોતી કરી રહી. ત્રિશાને છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયાથી પેટમાં ભયાનક એસિડિટી અને ગેસ્ટ્રાઇટિસની તકલીફ શરૂ થઈ ગઈ હતી.

ગયા અઠવાડિયે જ ત્રિશા છૂપી રીતે ડૉક્ટર પાસે ગઈ હતી. ડૉક્ટરે તપાસ કરીને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી, "તમારા પેટની અંદરની દીવાલોમાં સોજો આવી ગયો છે. જો તમે આ વધુ પડતો તેલ અને ઘીવાળો ખોરાક પરાણે ખાવાનું બંધ નહીં કરો, તો ગંભીર અલ્સર થઈ શકે છે. તમારે માત્ર સાદો અને સુપાચ્ય ખોરાક જ લેવો પડશે."

ત્રિશાએ એ પ્રિસ્ક્રિપ્શન હાર્દિકને બતાવ્યું હતું. પણ હાર્દિકે હંમેશ મુજબ હાથ ખંખેરી નાખ્યા હતા: "મમ્મી જૂની પેઢીના છે ત્રિશા. એમને ખોરાક આપવો એ જ પ્રેમ લાગે છે. તું ધીમે ધીમે ટેવાઈ જઈશ, ટેબલ પર ના પાડીને એમને દુઃખી ન કર."

પરિસ્થિતિ ત્યારે વણસી ગઈ જ્યારે રવિવારે સાંજે હાર્દિકના મામા અને મામી સપરિવાર ઘરે જમવા આવ્યા.

મનોરમાએ મહેમાનો માટે જાતજાતની વાનગીઓ બનાવી હતી: ઊંધિયું, માલપૂવા, પૂરીઓ અને રબડી. આખું ઘર મહેમાનોથી ભરેલું હતું.

ડાઇનિંગ ટેબલ પર બધા જમવા બેઠા. ત્રિશાએ પોતાના માટે બે રોટલી અને થોડું સાદું શાક લીધું.

મનોરમા હાથમાં માલપૂવાની થાળી લઈને આવી. તેણે સીધા બે ગરમાગરમ, ઘી અને ચાસણીથી લથબથ માલપૂવા ત્રિશાની થાળીમાં મૂકવા હાથ લંબાવ્યો.

"મમ્મીજી, રહેવા દો," ત્રિશાએ અત્યંત વિનમ્રતાથી કહ્યું. "આજે મારી તબિયત બિલકુલ સારી નથી. મને સવારથી પેટમાં ખૂબ બળતરા થાય છે. હું આ ગળી અને ભારે વસ્તુ નહીં ખાઈ શકું."

આખા ટેબલ પર અચાનક સન્નાટો છવાઈ ગયો. મહેમાનો ત્રિશા સામે જોવા લાગ્યા.

મનોરમાનો ચહેરો ગુસ્સા અને અપમાનથી તપી ગયો. તેણે માલપૂવાની થાળી ટેબલ પર મૂકી અને પોતાના સાડીના છેડાથી આંખો લૂછવાનો ઢોંગ કર્યો.

"જોયું મામી?" મનોરમાએ મહેમાનો સામે મોટેથી કહ્યું. "આજકાલની વહુઓના લક્ષણ જુઓ! આખા કુટુંબ સામે સાસુના હાથની મિઠાઈનો નકારો કર્યો. ચાર માણસો વચ્ચે મને નીચી બતાવવામાં આને કોઈ કસર નથી છોડવી. જાણે હું આને ઝેર ખવડાવતી હોઉં! અમારા જમાનામાં વડીલો જે આપે એ અમૃત સમજીને માથે ચડાવતાં, પણ આ નવી પેઢીને સંસ્કાર જ નથી મળ્યા!"

હાર્દિકે ફરીથી આંખો કાઢીને ત્રિશા સામે જોયું, "ત્રિશા, ચૂપચાપ ખાઈ લે ને! બધા મહેમાનો સામે આવો તમાશો કેમ કરે છે?"

મામીએ પણ શિખામણ આપી, "હા વહુ બેટા, સાસુમા આટલા પ્રેમથી આપે છે તો એકાદ માલપૂવો ખાઈ લેવાય. વડીલનું દિલ ન દુભવાય."

ચારેય તરફથી આવતા દબાણ, સામાજિક શરમ અને અપમાનના ડરથી ત્રિશા સાવ લાચાર બની ગઈ. તેની આંખોમાંથી આંસુ ટપકી પડ્યા. તેણે ધ્રૂજતા હાથે પેલો ભારે માલપૂવો ઉપાડ્યો અને ઝેરનો ઘૂંટડો પીતી હોય તેમ ગળા નીચે ઉતારી લીધો.

જમવાનું પૂરું થયું અને મહેમાનો હોલમાં બેસીને વાતો કરવા લાગ્યા.

ત્રિશા રસોડામાં વાસણો ગોઠવી રહી હતી ત્યાં જ અચાનક તેના પેટમાં એક અસહ્ય, તીક્ષ્ણ કળતર ઊપડી. જાણે કોઈએ પેટની અંદર હજારો સોય એકસાથે ભોંકી દીધી હોય!

તેનો શ્વાસ રૂંધાવા લાગ્યો. તેનું આખું શરીર ઠંડુંગાર પડી ગયું અને કપાળે પરસેવાની મોટી બૂંદો બાઝી ગઈ.

ત્રિશા દોડીને બાથરૂમમાં ગઈ. તેને ભયાનક ઊલટીઓ થવા લાગી. પેટનો દુખાવો એટલો અસહ્ય બની ગયો કે તેનાથી ઊભા પણ ન રહેવાયું. તે બાથરૂમના ફ્લોર પર પોતાના પેટને બંને હાથથી દબાવીને કણસવા લાગી.

એક જોરદાર ચીસ સાથે ત્રિશા બાથરૂમમાં જ ઢળી પડી.

ચીસ સાંભળીને હાર્દિક અને મનોરમા દોડતાં આવ્યા. બાથરૂમનો દરવાજો ખોલતાં જ બંનેના હોશ ઊડી ગયા.

ત્રિશા ફર્શ પર બેભાન પડી હતી, તેનું મોઢું પીળું પડી ગયું હતું અને તે દર્દથી કણસી રહી હતી.

મહેમાનો પણ ગભરાઈ ગયા. હાર્દિકે તાત્કાલિક ત્રિશાને ઊંચકીને ગાડીમાં બેસાડી અને નજીકની હોસ્પિટલ તરફ દોડાવી.

હોસ્પિટલના ઈમરજન્સી વોર્ડમાં ત્રિશાને દાખલ કરવામાં આવી. ડૉક્ટરોની ટીમે તાત્કાલિક તેનું પેટ સાફ કર્યું, ઇન્જેક્શનો આપ્યા અને સલાઈનના બાટલા ચડાવ્યા.

બે કલાક પછી મુખ્ય ડૉક્ટર બહાર આવ્યા. તેમનો ચહેરો અત્યંત ક્રોધિત હતો.

"આ પેશન્ટના પતિ કોણ છે?" ડૉક્ટરે કડક અવાજે પૂછ્યું.

હાર્દિક ધ્રૂજતા પગલે આગળ આવ્યો, "હું છું ડૉક્ટર. શું થયું છે ત્રિશાને?"

ડૉક્ટરે ફાઈલ ટેબલ પર પટકી. "તમે લોકો ભણેલા-ગણેલા મૂર્ખ છો કે સાચે જ સંવેદનહીન છો? આ સ્ત્રીના પેટમાં ગંભીર ગેસ્ટ્રિક અલ્સર છે! એનું પેટ સોજીને દડા જેવું થઈ ગયું હતું. મેં ગયા અઠવાડિયે જ આમને દવાઓ આપીને કડક પરેજી પાળવા કહ્યું હતું. છતાં તમે એને આટલો બધો તેલ અને ચાસણીવાળો ભારે ખોરાક પરાણે કેમ ખવડાવ્યો?"

મનોરમા પાછળ ઊભી હતી. તેનો શ્વાસ અટકી ગયો.

"ડૉક્ટર, એ તો ઘરમાં પ્રસંગ હતો એટલે થોડી મિઠાઈ..." હાર્દિકે બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

"થોડી મિઠાઈ?" ડૉક્ટરે રાડ પાડી. "જો હોસ્પિટલ લાવવામાં અડધો કલાક પણ મોડું થયું હોત, તો એનું અલ્સર ફાટી ગયું હોત અને ઇન્ટર્નલ બ્લીડિંગને કારણે એનું મોત પણ થઈ શકત! કોઈ માણસ જ્યારે કહે કે એનાથી નથી ખવાતું, ત્યારે એને પરાણે ખવડાવવું એ પ્રેમ નથી, એ ગુનાહિત હિંસા છે! શું તમે લોકો કોઈના શરીરની મર્યાદા નથી સમજતા?"

'મોત પણ થઈ શકત' આ શબ્દો સાંભળતાં જ મનોરમાના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તે હોસ્પિટલની દીવાલને અઢેલીને ફસડાઈ પડી.

તેના કાનમાં ત્રિશાના પેલા કાલાવાલા ગૂંજવા લાગ્યા: 'મમ્મીજી, પ્લીઝ! મારું પેટ ભરેલું છે, મારાથી નહીં ખવાય!'

મનોરમા જેને પોતાનો 'સંસ્કાર' અને 'માન-મર્યાદા' માનતી હતી, તે હકીકતમાં એક જીવલેણ હઠ હતી. તેણે પોતાના અહંકારને સંતોષવા માટે પોતાની જ વહુને મોતના મુખમાં ધકેલી દીધી હતી.

હાર્દિક પણ માથું પકડીને બેસી ગયો. તેને સમજાયું કે માતાને ખુશ રાખવાની કાયરતામાં તેણે પોતાની પત્નીની સાચી પીડાને કેવી રીતે નજરઅંદાજ કરી હતી.

અડધા કલાક પછી જ્યારે ત્રિશાને સામાન્ય વોર્ડમાં શિફ્ટ કરવામાં આવી, ત્યારે તે ધીમે ધીમે આંખો ખોલી રહી હતી. તેના હાથમાં ગ્લુકોઝની સોય લાગેલી હતી.

મનોરમા ધ્રૂજતા પગલે વોર્ડની અંદર ગઈ.

તે ત્રિશાના પલંગ પાસે બેસી પડી. તેણે ત્રિશાનો નિર્જીવ જેવો ઠંડો હાથ પોતાના બંને હાથમાં લઈ લીધો. મનોરમાની આંખોમાંથી પશ્ચાત્તાપના આંસુ વહીને ત્રિશાની હથેળી પર પડ્યા.

"મને માફ કરી દે, વહુ..." મનોરમાનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો. "હું એટલી આંધળી થઈ ગઈ હતી કે મને અન્નના આદરમાં માણસના શરીરની પીડા જ ન દેખાઈ. હું ભૂલી ગઈ હતી કે કોઈની થાળી પરાણે ભરવી એ પ્રેમ નથી, પણ અહંકાર છે."

ત્રિશાએ કમજોર અવાજે સાસુ સામે જોયું. તેની આંખોમાં કોઈ બદલો નહોતો, માત્ર દર્દ હતું.

હાર્દિક પણ આગળ આવ્યો અને તેણે ત્રિશા સામે હાથ જોડ્યા. "ત્રિશા, મારી ભૂલ હતી કે મેં તારી મરજીનો આદર ન કર્યો. આજ પછી આ ઘરમાં તારી સંમતિ વગર કોઈ તારા પર કશું જ નહીં થોપે."

મનોરમાએ ત્રિશાના માથે હાથ મૂક્યો. "હવેથી તને જેટલી ભૂખ હોય, તને જે અનુકૂળ આવે, એ જ તારે ખાવાનું. કોઈ પૂછશે પણ નહીં. સાચો આદર થાળી સાફ કરવામાં નથી દીકરી, એકબીજાની મર્યાદા અને શરીરને માન આપવામાં છે."

હોસ્પિટલના એ રૂમમાં પરાણે થોપવામાં આવતા ખોટા સંસ્કારોનો અંત આવ્યો હતો અને પરસ્પર સન્માન તથા આરોગ્યની સાચી સમજણનો એક નવો ઉજાસ પ્રગટ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.