સસરાને નામથી બોલાવતી વહુ સામે આખો પરિવાર કેમ અચાનક વિરોધમાં ઊતરી આવ્યો...

"પ્રવીણભાઈ, તમારા સુગરના રિપોર્ટ્સ ડાઇનિંગ ટેબલ પર મૂકી દીધા છે."

નેહાના મોઢેથી નીકળેલા આ વાક્યે આખા દીવાનખંડમાં જાણે વીજળીનો કરંટ દોડાવી દીધો.

સોફા પર બેઠેલા પડોશના વડીલો અને સંબંધીઓના હાથમાં ચાના કપ અડધે જ અટકી ગયા. બધાની નજર પહેલાં નેહા પર ગઈ, જે આરામથી ચાની ટ્રે લઈને ઊભી હતી, અને પછી ખૂણામાં બેઠેલા પ્રવીણભાઈના ચહેરા પર સ્થિર થઈ ગઈ. પ્રવીણભાઈના કાન ક્ષોભ અને અપમાનથી લાલચોળ થઈ ગયા હતા. તેમણે નીચું જોઈને ફક્ત માથું હલાવ્યું.

મહેમાનો વિદાય થયા ત્યાં સુધી પ્રવીણભાઈ હોઠ સીવીને બેસી રહ્યા. પણ જેવો મુખ્ય દરવાજો બંધ થયો, ઘરમાં પથરાયેલો સન્નાટો એક ભયંકર તોફાનમાં ફેરવાઈ ગયો.

"નેહા!" પ્રવીણભાઈનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી ઊઠ્યો. તેમની આંગળી ધ્રૂજી રહી હતી. "આ ઘરમાં મારી આટલી જ ઈજ્જત બચી છે? ચાર માણસો વચ્ચે તું મને મારા નામથી બોલાવે છે? હું તારી ઑફિસનો કોઈ સહકર્મચારી નથી કે રસ્તા પર મળતો કોઈ સામાન્ય માણસ નથી. હું તારો સસરો છું!"

રસોડામાંથી નેહાનો પતિ કેતન દોડીને બહાર આવ્યો. તેની પાછળ કેતનની માતા સુધા પણ આવી ગઈ.

"પપ્પા, શું થયું? અચાનક કેમ આટલા ગુસ્સે થઈ ગયા?" કેતને પરિસ્થિતિ સંભાળવાનો પ્રયાસ કર્યો.

"તું તારી પત્નીને પૂછ કે શું થયું!" પ્રવીણભાઈનો શ્વાસ ઝડપથી ચાલી રહ્યો હતો. "આજે મહેમાનો સામે એણે મને ફરીથી 'પ્રવીણભાઈ' કહીને બોલાવ્યો. પેલા પંડ્યા કાકા મારી સામે એવી રીતે હસતા હતા જાણે હું મારા જ ઘરમાં કોઈ નોકર હોઉં! વર્ષોથી આ સમાજમાં મારી એક પ્રતિષ્ઠા છે. વહુ સસરાને 'બાપા' કે 'પપ્પાજી' કહીને માન આપે એ આ દેશના સંસ્કાર છે. પણ આ મોર્ડન છોકરીને પોતાના સસરાને નામથી બોલાવવામાં જ પોતાનું સ્ટેટસ દેખાય છે!"

નેહા ચૂપચાપ ઊભી રહીને આ બધું સાંભળી રહી હતી. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્તાખી નહોતી, પણ એક ઊંડી અકળામણ હતી.

"સસરાજી... મારો મતલબ, પ્રવીણભાઈ," નેહાએ વાત શરૂ કરી પણ પ્રવીણભાઈના આકરા ચહેરાને જોઈને અટકી ગઈ. તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને નમ્રતાથી કહ્યું, "મારો ઈરાદો તમારું અપમાન કરવાનો ક્યારેય નહોતો. હું તમને 'ભાઈ' આદર સાથે જ કહું છું. મારા ઘરમાં અને મારી સંસ્કૃતિમાં અમે સંબંધોને નામ પાછળ આદરવાચક શબ્દ લગાવીને બોલાવીએ છીએ. એમાં કોઈ નાનું કે મોટું નથી થઈ જતું. આદર મનમાં હોવો જોઈએ, શબ્દોમાં નહીં."

"બસ કર તારી આ ખોટી દલીલો!" પ્રવીણભાઈએ હાથ હવામાં વીંઝ્યો. "જો તારા મનમાં આદર હોત, તો તને મને પપ્પાજી કહેવામાં જીભ ન કચાવાત. તારા આ અંગ્રેજી વિચારો તારી ઑફિસ સુધી સીમિત રાખ. આ પારિવારિક ઘર છે. જો તારે આ ઘરમાં રહેવું હોય, તો મને બાકીની વહુઓની જેમ વડીલ તરીકે યોગ્ય સંબોધનથી જ બોલાવવો પડશે."

"અને જો હું એમ ન કરી શકું તો?" નેહાની આંખોમાં પાણી આવી ગયું, પણ તેનો અવાજ મક્કમ હતો. "શું સવારથી સાંજ સુધી તમારી દવાનું ધ્યાન રાખવું, તમારી પરેજીનું ભોજન બનાવવું, તમારા એક અવાજે દોડી આવવું... આ બધી સેવા ખોટી છે માત્ર એટલા માટે કે હું તમને એક ચોક્કસ નામથી નથી બોલાવતી?"

વાત વણસી ગઈ હતી. કેતને નેહાનો હાથ પકડીને બેડરૂમ તરફ ખેંચી લીધી.

"નેહા, તારી જીદ શું છે?" બેડરૂમનો દરવાજો બંધ કરીને કેતને અકળાઈને પૂછ્યું. "પપ્પાજી કહેવામાં તારું શું લૂંટાઈ જાય છે? એક શબ્દ બોલવાથી જો ઘરમાં શાંતિ રહેતી હોય અને વડીલનું માન જળવાતું હોય, તો તને શું તકલીફ છે? તું આટલી હઠીલી કેમ બને છે?"

નેહા પલંગ પર બેસી પડી. તેણે પોતાના બંને હાથથી મોં ઢાંકી દીધું. તેનો દેહ ધ્રૂસકે-ધ્રૂસકે રડી રહ્યો હતો.

કેતનને આશ્ચર્ય થયું. નેહા સામાન્ય રીતે ખૂબ જ વ્યવહારુ અને મજબૂત મનની સ્ત્રી હતી. તે ક્યારેય નાની બાબતોમાં રડતી નહોતી. કેતન તેની પાસે બેઠો અને તેના ખભા પર હાથ મૂક્યો.

"નેહા, શું વાત છે? તું કેમ આટલી ભાવુક થાય છે?"

નેહાએ આંસુ ભરેલી આંખો ઊંચી કરી. તેનો અવાજ દુઃખથી ભારે થઈ ગયો હતો. "કેતન, તું સમજે છે કે આ મારો અહંકાર છે? ના, આ અહંકાર નથી, આ મારા દિલનો એક એવો ઘા છે જે ક્યારેય રૂઝાયો નથી."

કેતન સ્તબ્ધ થઈને

"પ્રવીણભાઈ, તમારા સુગરના રિપોર્ટ્સ ડાઇનિંગ ટેબલ પર મૂકી દીધા છે."

નેહાના મોઢેથી નીકળેલા આ વાક્યે આખા દીવાનખંડમાં જાણે સોપો પાડી દીધો.

સોફા પર બેઠેલા પડોશના વડીલોના હાથમાં ચાના કપ અડધે જ અટકી ગયા. બધાની નજર પહેલાં નેહા પર ગઈ અને પછી ખૂણામાં બેઠેલા પ્રવીણભાઈના ચહેરા પર સ્થિર થઈ ગઈ. પ્રવીણભાઈના કાન ક્ષોભ અને સંકોચથી લાલ થઈ ગયા હતા. તેમણે નીચું જોઈને ફક્ત માથું હલાવ્યું અને વાત વાળી લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

જેવા મહેમાનો દરવાજો ઓળંગીને બહાર નીકળ્યા, ઘરમાં પથરાયેલી શાંતિ અચાનક ભારેલા અગ્નિ જેવી બની ગઈ.

"નેહા!" પ્રવીણભાઈનો અવાજ ઊંચો થયો. "આ ઘરમાં મારી આટલી જ ઈજ્જત બચી છે? ચાર માણસો વચ્ચે તું મને મારા નામથી બોલાવે છે? હું તારી ઑફિસનો કોઈ સહકર્મચારી નથી કે બહારનો કોઈ અજાણ્યો માણસ નથી. હું તારો સસરો છું!"

રસોડામાંથી નેહાનો પતિ કેતન દોડીને બહાર આવ્યો. તેની પાછળ કેતનની માતા સુધા પણ આવી પહોંચી.

"પપ્પા, શું થયું? અચાનક કેમ આટલા નારાજ થઈ ગયા?" કેતને પૂછ્યું.

"તું તારી પત્નીને પૂછ કે શું થયું!" પ્રવીણભાઈનો શ્વાસ ઝડપથી ચાલી રહ્યો હતો. "આજે બહારના લોકો સામે એણે મને ફરીથી 'પ્રવીણભાઈ' કહીને બોલાવ્યો. મહેમાનો મારી સામે એવી રીતે હસતા હતા જાણે આ ઘરમાં મારી કોઈ હેસિયત જ ન હોય! આપણા સમાજમાં વહુ સસરાને 'બાપા' કે 'પપ્પાજી' કહીને માન આપે છે. એ આપણી પરંપરા છે. પણ આ મોર્ડન દીકરીને પોતાના સસરાને નામથી બોલાવવામાં જ આધુનિકતા દેખાય છે!"

નેહા શાંતિથી ઊભી રહીને આ સાંભળી રહી હતી. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્તાખી નહોતી, પણ એક ઊંડી મુંઝવણ હતી.

"સસરાજી... મારો મતલબ, પ્રવીણભાઈ," નેહાએ વાત શરૂ કરી પણ પ્રવીણભાઈના તણાયેલા ચહેરાને જોઈને અટકી ગઈ. તેણે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને નમ્રતાથી કહ્યું, "મારો ઈરાદો તમારું અપમાન કરવાનો ક્યારેય નહોતો. હું તમને 'ભાઈ' આદર સાથે જ કહું છું. હું જે વાતાવરણમાં મોટી થઈ છું ત્યાં અમે સંબંધોને ઢોંગ કે ઔપચારિકતા કરતા પારદર્શક રાખવામાં માનતા હતા. મારા પરિવારમાં વડીલોને પણ માન સાથે નામથી સંબોધવાની પ્રથા હતી જેથી અંતર ન રહે. આદર મનમાં હોવો જોઈએ, શબ્દોના લેબલમાં નહીં."

"બસ કર તારી આ દલીલો!" પ્રવીણભાઈએ કહ્યું. "પરંપરા એ ઢોંગ નથી હોતી. જો તારા મનમાં સાચો આદર હોય, તો તને મને પપ્પાજી કહેવામાં શું વાંધો હોઈ શકે? વડીલ તરીકે મારું એક સ્થાન છે. જો તારે આ ઘરમાં રહેવું હોય, તો પરિવારના નિયમો અને મર્યાદા જાળવવા પડશે."

વાતાવરણ બહુ તંગ બની ગયું હતું. કેતને નેહાને હાથ પકડીને બેડરૂમમાં લઈ જવી પડી.

"નેહા, તારી સમસ્યા શું છે?" બેડરૂમમાં જઈને કેતને ધીમા પણ દબાણપૂર્વકના અવાજે પૂછ્યું. "પપ્પાને 'પપ્પાજી' કહેવામાં તારું શું નુકસાન થઈ જાય છે? એક સાદા શબ્દથી જો ઘરમાં સુલેહ રહેતી હોય અને વડીલનું માન જળવાતું હોય, તો તું આટલી હઠ કેમ પકડીને બેઠી છે?"

નેહા પલંગ પર બેસી ગઈ. તેનો ચહેરો થાકેલો જણાતો હતો.

"કેતન, તું આને મારી હઠ સમજે છે?" નેહાએ પૂછ્યું. "હું આ ઘરમાં આવી ત્યારથી સવારે વહેલા ઊઠીને સૌથી પહેલાં તમારા પપ્પાનો ઉકાળો બનાવું છું. એમની દવાઓનો સમય સાચવું છું. એમની તબિયત બગડે ત્યારે આખી રાત જાગીને સેવા કરું છું. મેં ક્યારેય એમની કોઈ વાતની અવગણના કરી છે? માત્ર એક શબ્દ પરથી મારી આખી ભાવના અને મારા સંસ્કારનું મૂલ્યાંકન થઈ ગયું?"

"પણ નેહા, શબ્દોનું પણ એક વજન હોય છે," કેતને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "પપ્પા જે પેઢીમાંથી આવે છે, ત્યાં સંબંધનું એક ચોક્કસ માળખું હોય છે. તું જ્યારે એમને નામથી બોલાવે છે ત્યારે એમને લાગે છે કે તું એમની અને તારી વચ્ચે એક અંતર રાખી રહી છે. એમને એમ લાગે છે કે તું એમને પોતાના પિતા નથી માનતી, પણ માત્ર એક ઘરના વડીલ તરીકે ઔપચારિક રીતે રાખે છે."

નેહા આખી રાત સૂઈ ન શકી. તે વિચારતી રહી કે શું સંબંધો ખરેખર માત્ર સંબોધન પર ટકેલા હોય છે? શું પિતા સમાન સ્નેહ ત્યારે જ સાચો ગણાય જ્યારે જીભ પર ચોક્કસ શબ્દ હોય?

બીજા દિવસે સવારે ઘરમાં એક ભારે મૌન છવાયેલું હતું. પ્રવીણભાઈ ચા પીવા માટે ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેઠા. નેહાએ ચાનો કપ અને બિસ્કિટ મૂક્યા, પણ કશું બોલી નહીં. પ્રવીણભાઈએ પણ તેની તરફ જોયા વગર જ ચાનો કપ હાથમાં લીધો.

બપોરે કેતન ઑફિસે હતો અને સુધા પડોશમાં કોઈ સામાજિક કામે ગઈ હતી. ઘરમાં માત્ર પ્રવીણભાઈ અને નેહા જ હતા.

પ્રવીણભાઈ પોતાના ઓરડામાં પુસ્તક વાંચી રહ્યા હતા. અચાનક તેમને છાતીમાં ભારેપણું લાગવા માંડ્યું. શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગી અને માથું ભમવા માંડ્યું. તેમણે ટેબલ પર રાખેલો પાણીનો ગ્લાસ લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ હાથ એટલો ધ્રૂજતો હતો કે ગ્લાસ જમીન પર પડીને તૂટી ગયો.

કાચ તૂટવાનો અવાજ સાંભળીને રસોડામાંથી નેહા દોડતી આવી.

પ્રવીણભાઈ પલંગની ધાર પર બેસીને હાંફી રહ્યા હતા, તેમનો ચહેરો પરસેવાથી રેબઝેબ હતો.

નેહાએ એક ક્ષણનો પણ વિચાર ન કર્યો. તેણે તરત જ પ્રવીણભાઈની નાડી તપાસી અને પરિસ્થિતિની ગંભીરતા પારખી લીધી. તેણે તાત્કાલિક ફેમિલી ડૉક્ટરને ફોન જોડ્યો અને સાથે સાથે સોસાયટીના સિક્યુરિટી ગાર્ડને ગાડી કાઢવા માટે બૂમ પાડી.

"તમે બિલકુલ ચિંતા ન કરતા, હું તમારી સાથે છું," નેહાએ પ્રવીણભાઈના ખભાને મજબૂતીથી ટેકો આપ્યો.

તેણે એકલા હાથે વજનદાર પ્રવીણભાઈને સંભાળીને નીચે કાર સુધી પહોંચાડ્યા. હોસ્પિટલ પહોંચતાં જ ડૉક્ટરોએ તેમને ઈમરજન્સી વોર્ડમાં લીધા. નેહા એક ક્ષણ પણ બેઠી નહીં. તેણે દાખલ કરવાની તમામ કાગળિયા વિધિ પૂરી કરી, જરૂરી દવાઓ લાવી આપી અને કેતનને જાણ કરી.

સાંજે જ્યારે પ્રવીણભાઈની હાલત સ્થિર થઈ અને તેમને સામાન્ય વોર્ડમાં ખસેડવામાં આવ્યા, ત્યારે કેતન અને સુધા પણ ત્યાં પહોંચી ગયા હતા.

ડૉક્ટરે બહાર આવીને કેતનને કહ્યું, "તમારા વાઇફની સમયસૂચકતાને લીધે મોટો ખતરો ટળી ગયો. જો હોસ્પિટલ પહોંચવામાં અડધો કલાક પણ મોડું થયું હોત, તો હાર્ટ પર બહુ મોટો લોડ આવી જાત. એમણે જે રીતે શાંત રહીને તાત્કાલિક પ્રાથમિક સારવાર આપી એ ખરેખર પ્રશંસનીય છે."

પ્રવીણભાઈ આંખો ખોલીને વોર્ડના દરવાજા તરફ જોઈ રહ્યા હતા. નેહા હાથમાં દવાની ફાઈલ લઈને અંદર આવી. તેનો ચહેરો ચિંતા અને દોડધામથી સાવ ઉતરી ગયો હતો.

કેતને આગળ વધીને નેહાનો હાથ પકડ્યો. સુધાની આંખોમાં પણ આભારના આંસુ હતા.

પ્રવીણભાઈએ ધીમેથી હાથ લંબાવીને નેહાને પોતાની પાસે બોલાવી. નેહા પલંગ પાસે ગઈ અને ધીમા અવાજે પૂછ્યું, "હવે તમને કેવું લાગે છે? છાતીમાં દુખાવો ઓછો થયો?"

પ્રવીણભાઈ થોડી ક્ષણો સુધી તેની સામે જોઈ રહ્યા. તેમની આંખો ભીની થઈ ગઈ હતી.

"દીકરી," પ્રવીણભાઈનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો. "આજે તેં જે કર્યું એ જોઈને મને સમજાયું કે હું કેટલો નાનો વિચાર કરતો હતો."

નેહા અસમંજસમાં તેમની સામે જોઈ રહી.

"હું આખી જિંદગી એ વહેમમાં જીવતો રહ્યો કે સંસ્કાર અને પ્રેમ માત્ર સંબોધનમાં સમાયેલા હોય છે," પ્રવીણભાઈએ નેહાના માથે ધ્રૂજતો હાથ મૂક્યો. "હું બહારના લોકોના અભિપ્રાયથી ડરતો હતો કે વહુ મને શું કહીને બોલાવે છે. પણ આજે જ્યારે મારો શ્વાસ અટકી રહ્યો હતો, ત્યારે કોઈ ખોટા માન-અકરામ કામ ન આવ્યા. તેં જે દીકરી બનીને મારો જીવ બચાવ્યો, એ લાગણી કોઈપણ શબ્દ કરતાં અનેક ગણી મોટી છે."

નેહાની આંખોમાંથી પણ આંસુ વહી નીકળ્યા.

"તને જે સંબોધનમાં આત્મીયતા લાગતી હોય, તું મને એ જ નામથી બોલાવજે," પ્રવીણભાઈએ હળવું સ્મિત આપતાં કહ્યું. "કારણ કે સાચો સંબંધ જીભના શબ્દમાં નહીં, પણ લોહી વગર બંધાયેલા હૃદયના તારમાં હોય છે. અને તેં આજે સાબિત કરી દીધું કે તું માત્ર આ ઘરની વહુ નથી, આ ઘરનું રક્ષણ કરતી સાચી દીકરી છે."

હોસ્પિટલના એ શાંત રૂમમાં સંબોધનની કૃત્રિમ દીવાલ હંમેશ માટે ઓગળી ગઈ હતી, અને તેની જગ્યાએ એક અતૂટ પારિવારિક સ્નેહ સ્થાપિત થઈ ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.