સાસુએ વહુને કહ્યું, નાના ઘરમાંથી આવે છે, તારા પિયર જેવું અહીં નહીં ચાલે, ત્યાં જ વહુએ જવાબ આપતા કહ્યું...
શહેરના એક પોશ વિસ્તારમાં આવેલા ભવ્ય બંગલામાં સવારની ચાની ચૂસકીઓ સાથે વાતાવરણમાં કડવાશ ભળી રહી હતી. કમળાબેને પોતાના ચશ્મા સહેજ સરખા કરતાં વહુ આરતી સામે જોયું, એમનું મોઢું ચિંતિત અને નારાજ દેખાતું હતું, જાણે કોઈ મોટી આફત આવી પડી હોય.
"આરતી," કમળાબેને શરૂઆત કરી, અવાજમાં સહેજ મૂછ મરડવાનો ભાવ હતો, "કાલે રાત્રે મારા રૂમનું એ.સી. કેમ બંધ કરી દીધું હતું? અરેરે, કેટલી બેચેની થઈ! ઉંઘ જ ના આવી આખી રાત. આપણા ઘરમાં તો રાત-દિવસ એ.સી. ચાલે તોયે વીજળી બિલની ચિંતા ન હોય, તારા પિયર જેવું થોડું છે કે દસ માણસ વચ્ચે એક કુલર ચાલતું હોય ને બધા એક જ ઓરડામાં ગોદડાં તાણીને સૂઈ જાય. ખબર નહીં ત્યાં લોકોને શ્વાસ લેવાનીયે હવા કઈ રીતે મળતી હશે! સાવ કંજૂસાઈ ભરેલી જીંદગી!"
એમણે વાત લંબાવતા ઉમેર્યું, "હમણાં વેકેશન પડશે ને મારો લાડલો ચીન્ટુ મામાના ઘરે જશે. રામ જાણે મારા દીકરાને ત્યાં ઉંઘ આવશે કે કેમ? અહીં તો ઠંડક ને સગવડમાં ઉછર્યો છે."
આરતી આ કડવા વેણ સાંભળીને અંદરથી સહેજ કંપી, પણ ચહેરા પર કોઈ ભાવ આવવા દીધા વગર શાંતિથી પૂછ્યું, "ચા બનાવું, મમ્મી?" એણે વાતને અવગણીને પરિસ્થિતિને હળવી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
"હા, બનાવી દે. અને સાંભળ, ચીન્ટુને ફ્રીઝમાંથી કેક આપજે. એને બહુ ભાવે છે," કમળાબેને તરત જ ચીન્ટુની ફરમાઈશ કરી.
આરતીના મનમાં થોડી ખચકાહટ થઈ. કાલે જ તો ચીન્ટુએ ચોકલેટનો આખો બાર પૂરો કર્યો હતો. રોજ રોજ આવી મીઠાઈઓ ખવડાવવી એના સ્વાસ્થ્ય માટે સારું નહોતું. "મમ્મી," આરતીએ નરમાશથી કહ્યું, "કાલે જ એણે ચોકલેટ ખાધી હતી. રોજ રોજ આવી ટેવ પડશે તો મુશ્કેલી થશે. આવતા અઠવાડિયે હું તાજી કેક બનાવીને ખવડાવીશ."
કમળાબેનનો ચહેરો તરત જ કડક થઈ ગયો. "જો ટેવ પડી જશે તોયે શું ફરક પડે છે? આપણે ત્યાં કોઈ વાતની કમી નથી. તું તારા નાના ઘરની નાની વાતો અહીં લાવવાનું બંધ કર. આઠ વર્ષ થઈ ગયાં તારાં લગ્નને, પણ હજુ સુધી આ ઘરની રીતભાત શીખી નથી! એવું નથી કે તારા પિયરથી આવીને અહીં બધું બદલી નાખે!"
વાત આગળ વધે એ પહેલાં જ બેડરૂમમાંથી આરતીના પતિ સુરેશનો અવાજ આવ્યો, "આરતી! મારો રૂમાલ નથી મળતો, ક્યાં મૂક્યો છે? જલદી શોધી આપને!"
"આવું છું," કહીને આરતી જાણે બચી ગઈ હોય એમ ઉતાવળે પગલે રૂમ તરફ વળી.
સુરેશ રૂમમાં વસ્તુઓ ફંફોળી રહ્યો હતો. "આ રહ્યો, ઓશિકાની બાજુમાં જ છે," આરતીએ રૂમાલ શોધી આપ્યો.
"સારું, નાસ્તો તૈયાર છે મારો?" સુરેશે પૂછ્યું.
"હા, નીચે આવી જાઓ. અને ચીન્ટુને પણ કહી દો કે નાસ્તો કરી લે," આરતીએ કહ્યું.
ડાઈનિંગ ટેબલ પર આરતી નાસ્તો પીરસી રહી હતી. ચીન્ટુ આવીને ખુરશી પર બેઠો. "લે બેટા ચીન્ટુ, સેન્ડવીચ અને કેળું. જલદી ખાઈ લે પછી ડ્રોઈંગ ક્લાસમાં જવાનું છે," આરતીએ પ્રેમથી કહ્યું.
પણ ચીન્ટુએ નાસ્તાની પ્લેટને સહેજ ધક્કો મારીને મોઢું ચડાવ્યું, "મારે નથી ખાવું!"
આરતીને ગુસ્સો આવ્યો. બાળકની આવી જીદ એને પસંદ નહોતી. "ચીન્ટુ! આ કોઈ રીત છે? ધક્કો કેમ માર્યો પ્લેટને?" એ સહેજ અવાજ ઊંચો કરીને બોલી.
આટલું સાંભળતાં જ કમળાબેન રસોડામાંથી દોડતાં આવ્યાં. "અરેરે! શું થયું મારા ચીન્ટુને? શું કામ વઢી રહી છે મારા લાડલાને? એણે એવું તે શું કરી નાખ્યું?" એમણે ચીન્ટુને પોતાની પાસે ખેંચી લેતા પૂછ્યું.
ચીન્ટુએ તરત જ પરિસ્થિતિનો લાભ ઉઠાવ્યો. રોતલ અવાજે, આંખોમાં બનાવટી આંસુ લાવીને બોલ્યો, "દાદી... મમ્મી કાલે પણ મને વઢી હતી... અને મારા બેગમાંથી પૈસા પણ કાઢી લીધા હતા!"
આ સાંભળતા જ કમળાબેનનો પિત્તો ગયો. આંખો મોટી કરીને એમણે આરતી સામે જોયું. "હેં! બાળક પાસેથી પૈસા લેતા શરમ ના આવી તને? શું બગાડી નાખ્યું છે મારા દીકરાએ કે તું એને આટલી બધી વઢે છે? આ બધી હરકતો તારા પિયર ચાલતી હશે, પણ યાદ રાખજે, અહીં આ ઘરમાં આવી નિમ્ન કક્ષાની ચોરીઓ નહીં ચાલે! ચીન્ટુના પૈસા પાછા આપી દે તાત્કાલિક!"
આટલું અપમાન! પોતાને ચોર કહેવામાં આવી! પોતાના સંસ્કારો પર પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો! આરતીની ધીરજનો બંધ તૂટ્યો. એનો ગુસ્સો આસમાને પહોંચી ગયો. એની આંખોમાં ક્રોધની ચમક આવી.
"નહીં આપું!" આરતીએ મક્કમ અવાજે કહ્યું. "ભલે હું નાના ઘરમાંથી આવી છું, પણ મારા સંસ્કાર નાના નથી! તમારા આ લાડલા ચીન્ટુએ મારા પર્સમાંથી પૈસા કાઢ્યા હતા! એને પૂછો! હવે તો ચોરી કરતાં પણ શીખી ગયો છે! આની જેટલી જીદ પૂરી કરીએ છીએ, એટલો જ વધુ ને વધુ જીદ્દી થયો જાય છે! આવા લાડ લડાવીને તમે એને બગાડી રહ્યા છો!"
આરતીની વાત સાંભળી કમળાબેન હેબતાઈ ગયાં, પણ ચીન્ટુનો હાથ પકડીને ઊભા રહ્યાં.
એટલામાં જ ડ્રોઈંગ રૂમમાંથી આરતીના સસરા, મનુભાઈ, બહાર આવ્યા. તેમણે બધી વાત સાંભળી હતી. તેમના ચહેરા પર શાંતિ હતી પણ અવાજમાં દ્રઢતા હતી.
"બહુ સારું કર્યું, વહુ. હું હોત તો આને આનાથી પણ વધુ સજા આપત," તેમણે ચીન્ટુ સામે જોઈને કહ્યું. પછી તેમણે કમળાબેન સામે જોયું. "અને હા, વહુએ એ.સી. બંધ કર્યું હતું, કારણ કે મેં જ એને તેમ કરવાનું કહ્યું હતું. તને રાત્રે ઠંડી ના લાગે અને તબિયત ના બગડે એટલે."
મનુભાઈએ કમળાબેનની આંખોમાં આંખ પરોવીને કહ્યું, "વહુને નાના ઘરની, નાના વિચારો વાળી કહે છે! પણ તારા પોતાના વિચાર તો જો કેવા નાના થઈ ગયા છે! આટલા વર્ષોથી આ ઘરમાં રહે છે, બધાનું ધ્યાન રાખે છે, સાચવે છે. આ ઘરને એણે સાચવ્યું છે! હવે ધ્યાન રાખજે કે કોને શું કહેવું જોઈએ અને કોના સંસ્કાર મોટા છે!"
મનુભાઈની વાત સાંભળીને કમળાબેન નીચું જોઈ ગયાં. ચીન્ટુ પણ દાદાનો ગુસ્સો જોઈને ચૂપ થઈ ગયો.
આ પ્રસંગ ઘણા સવાલો મૂકી જાય છે. અસલમાં નાનું કોણ? શું પૈસાથી સંસ્કાર ખરીદી શકાય છે? જે ઘરમાં લક્ષ્મીજીનો વાસ હોય, ત્યાં સરસ્વતીજીનો પણ વાસ હોવો જરૂરી છે કે નહીં? સંપત્તિ મોટી કે સંસ્કાર?
તમને આ વાર્તા પસંદ પડી હોય તો લાઈક કરજો અને શેર કરજો, જેથી આ વાર્તા બીજા લોકો સુધી પણ પહોંચે.