તું કંઈ કમાતી નથી એટલે પૈસા ઉડાડે છે" કહેતા પતિ સામે પત્નીએ એક ડાયરી મૂકી અને...

"વૈશાલી, હજુ તો મહિનો શરૂ થયાને માંડ પંદર દિવસ થયા છે, ત્યાં ફરીથી પૈસા ખૂટી ગયા? તું આખો દિવસ ઘરમાં બેસીને પૈસા ઉડાડતી હોય એમ લાગે છે!"

પંકજ ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેસીને પોતાના બેંક ખાતાનું સ્ટેટમેન્ટ જોઈ રહ્યો હતો. એના અવાજમાં ગુસ્સો અને કંટાળો બંને હતા.

વૈશાલી શાકભાજીની થેલી રસોડામાં મૂકતા મૂકતા અટકી ગઈ. "મેં કોઈ ખોટો ખર્ચ નથી કર્યો, પંકજ. ઘરનું કરિયાણું, દૂધ, કબીરની સ્કૂલની ફી અને પુસ્તકોમાં જ બધું વપરાયું છે."

"તું દર મહિને આ જ બહાનું કાઢે છે!" પંકજે ફોન ટેબલ પર પછાડતા કહ્યું, "કમાવાનું મારે એકલાને છે, અને ખર્ચવાનું તારે! તું જાતે કંઈ કમાતી નથી એટલે તને રૂપિયાની કિંમત નથી સમજાતી!"

આ વાક્ય વૈશાલીના દિલમાં સીધું વાગ્યું. છેલ્લા છ મહિનામાં પંકજે ચોથી વાર એને આ જ મહેણું માર્યું હતું.

વૈશાલીએ કશું જ દલીલ ન કરી. એણે શાકભાજીની થેલી નીચે મૂકી, પંકજ સામે જોયું અને એકદમ શાંતિથી કહ્યું, "ઠીક છે, પંકજ. આજથી હું એક એક રૂપિયાનો હિસાબ રાખીશ."

પંકજે હસીને મોઢું ફેરવી લીધું, જાણે એને વૈશાલીની વાત પર ભરોસો જ ન હોય.

એ જ સાંજે વૈશાલી બજારમાંથી એક નાની લાલ રંગની ડાયરી લઈ આવી. એણે નક્કી કર્યું કે આવતા ત્રીસ દિવસ સુધી ઘરમાં આવતા અને જતા દરેક રૂપિયાની નોંધ એ આ ડાયરીમાં કરશે.

બીજા દિવસથી જ એણે નિયમ બનાવી દીધો. સવારે દૂધવાળો આવે, શાકભાજીવાળો આવે, કબીરની સ્કૂલની રિક્ષાના પૈસા હોય કે લાઇટ બિલ હોય, બધું જ એ તારીખ સાથે લખતી અને નાના-મોટા બિલ ડાયરીના પાછળના ખાનામાં સાચવીને મૂકતી.

એક અઠવાડિયા પછી રસોડામાં કામ કરતી વખતે વૈશાલીનું ચપ્પલ તૂટી ગયું. પહેલાં હોત તો એણે પંકજને કહીને નવું મંગાવ્યું હોત, પણ આ મહિને એણે મોચી પાસે જઈને ત્રીસ રૂપિયામાં ચપ્પલ સંધાવી લીધું, અને ડાયરીમાં લખ્યું: 'ચપ્પલ રિપેરિંગ: ત્રીસ રૂપિયા'.

પંકજ રોજ રાત્રે વૈશાલીને ડાયરીમાં લખતા જોતો અને મનમાં ને મનમાં હસતો. એક રાત્રે એણે કટાક્ષ પણ કર્યો, "બહુ મોટી એકાઉન્ટન્ટ બની ગઈ છે ને! મહિનાના અંતે જોઈશું કે તેં કેટલા ઉડાડ્યા."

વૈશાલીએ માત્ર હળવું સ્મિત કર્યું, પણ કોઈ જવાબ ન આપ્યો. કારણ કે એ ડાયરીના છેલ્લા બે પાનાં પર એ કંઈક એવું પણ લખી રહી હતી, જેની પંકજને કલ્પના પણ નહોતી.

આખરે મહિનો પૂરો થયો. પહેલી તારીખની રાત્રે કબીર સૂઈ ગયો, ત્યાર પછી વૈશાલી પેલી લાલ ડાયરી અને બિલોનું એક વ્યવસ્થિત બંડલ લઈને પંકજ પાસે આવી.

"પંકજ, આખા મહિનાનો હિસાબ તૈયાર છે. તમે જાતે જ જોઈ લો કે મેં કેટલા પૈસા ઉડાડ્યા છે."

પંકજે થોડા બેપરવાહ અંદાજમાં ડાયરી હાથમાં લીધી. એને લાગ્યું કે એકાદ-બે જગ્યાએ તો ખોટો ખર્ચ પકડાઈ જ જશે.

એણે પહેલું પાનું ખોલ્યું. દૂધ, અનાજ, શાકભાજી, ગેસ સિલિન્ડર, વીજળીનું બિલ, સોસાયટીનું મેન્ટેનન્સ, પંકજની દવાઓ, કબીરના સ્કૂલ પ્રોજેક્ટનો સામાન... એક એક વસ્તુ તારીખ અને બિલ સાથે લખેલી હતી.

કુલ ઘરખર્ચ થયો હતો ચોવીસ હજાર પાંચસો રૂપિયા.

અને એ આખા મહિનામાં વૈશાલીએ પોતાના માટે કેટલા રૂપિયા વાપર્યા હતા? માત્ર ત્રીસ રૂપિયા, એ પણ તૂટેલું ચપ્પલ સંધાવવા માટે!

પંકજ થોડો સંકોચમાં મુકાયો. એણે ગળું ખંખેરીને કહ્યું, "સારું, આ મહિને તેં ધ્યાન રાખ્યું લાગે છે, એટલે ખર્ચો કાબૂમાં રહ્યો."

"હજુ પૂરું નથી થયું, પંકજ," વૈશાલીએ શાંતિથી કહ્યું, "છેલ્લા બે પાનાં પણ વાંચી લો."

પંકજે ડાયરીના છેલ્લા પાનાં ફેરવ્યા. ત્યાં મોટા અક્ષરે મથાળું લખ્યું હતું: 'જે કામના પૈસા મેં બચાવ્યા (મારી અદ્રશ્ય કમાણી)'.

પંકજની આંખો એ પાના પર સ્થિર થઈ ગઈ. વૈશાલીએ નીચે બજારના ભાવ પ્રમાણે એ દરેક કામની કિંમત લખી હતી, જે એ એક રૂપિયો પણ લીધા વગર રોજ કરતી હતી:

સવાર-સાંજ ત્રણ જણાની રસોઈ અને ટિફિન, જેના માટે બહાર રસોઈયાને રાખીએ તો મહિને છ હજાર રૂપિયા થાય.

આખા ઘરની સફાઈ, કચરા-પોતા અને વાસણ, જેના સાડા ત્રણ હજાર રૂપિયા થાય.

ઘરના બધા કપડાં ધોવા અને ઇસ્ત્રી કરવા, જેના બે હજાર રૂપિયા થાય.

કબીરનું રોજનું ભણતર અને હોમવર્ક, જેના લીધે ટ્યુશનના ત્રણ હજાર રૂપિયા બચ્યા.

બજારમાં જાતે જઈને ભાવતાલ કરીને કરિયાણું અને શાકભાજી લાવવું, જેનાથી ઓનલાઇન મંગાવવા કરતાં દોઢ હજાર રૂપિયા બચ્યા.

આ બધાનો કુલ સરવાળો હતો સોળ હજાર રૂપિયા!

અને એનાથી પણ નીચે એક છેલ્લી લાઈન લખી હતી: 'તમારા મિત્રો સાથેની બે હોટલ પાર્ટી અને ઓનલાઇન ઓર્ડર: ચાર હજાર આઠસો રૂપિયા (જે ઘરના ખર્ચમાં ગણાયા, મારા નામે નહીં).'

હોલમાં સંપૂર્ણ શાંતિ છવાઈ ગઈ. દીવાલ પરની ઘડિયાળનો અવાજ પણ સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો.

પંકજ કશું બોલી શક્યો નહીં. એ ડાયરીના પાના સામે જોઈ જ રહ્યો.

વૈશાલી એની સામેની ખુરશી પર બેઠી. એના અવાજમાં ગુસ્સો નહોતો, બસ એક ઊંડું સત્ય હતું.

"પંકજ, લગ્ન પહેલાં હું પણ ભણેલી હતી અને નોકરી કરતી હતી. આપણું ઘર અને કબીર સચવાય એટલે મેં મારી નોકરી છોડી. એટલે મહિનાના અંતે મારા ખાતામાં પગાર જમા નથી થતો."

પંકજે નીચું જોઈ લીધું.

"પણ એનો અર્થ એ નથી કે હું કંઈ કમાતી નથી કે પૈસા ઉડાડું છું," વૈશાલીએ ધીમેથી આગળ કહ્યું, "હું રૂપિયા કમાઈને નથી લાવતી, પણ આ ઘરના હજારો રૂપિયા રોજ બચાવીને આપું છું. તમે ઓફિસમાં આખો દિવસ મહેનત કરો છો, એની મને પૂરી કદર છે. પણ જ્યારે તમે મારા હાથમાં ઘર ચલાવવાના પૈસા મૂકીને એમ કહો છો કે 'તું કમાતી નથી એટલે તને કિંમત નથી', ત્યારે એ મહેણાં બહુ વાગે છે."

પંકજે ધીમેથી ડાયરી બંધ કરી. એની નજર વૈશાલીના પગ પર ગઈ, જ્યાં એ જ સંધાયેલા ચપ્પલ પહેરેલા હતા. એને પોતાના શબ્દો પર પારાવાર પસ્તાવો થયો.

"વૈશાલી..." પંકજનો અવાજ ભરાઈ આવ્યો, "મેં ક્યારેય આ રીતે વિચાર્યું જ નહોતું. મને લાગતું હતું કે હું એકલો કમાઉં છું એટલે આખો ભાર મારા માથે જ છે. તારી આખા દિવસની મહેનતને મેં ક્યારેય મહેનત ગણી જ નહીં."

એણે ડાયરી બાજુ પર મૂકી અને વૈશાલીનો હાથ પકડ્યો. "મારી બહુ મોટી ભૂલ થઈ ગઈ, વૈશાલી. સોરી. આજ પછી મારે આ હિસાબની ડાયરી ક્યારેય નથી જોવી."

વૈશાલીની આંખોમાં થોડી ભીનાશ આવી ગઈ. "મને પણ હિસાબ રાખવાનો કોઈ શોખ નહોતો, પંકજ. મને તો બસ મારી મહેનતનું થોડું સન્માન જોઈતું હતું."

પંકજે માથું હલાવ્યું અને હળવું સ્મિત કરીને કહ્યું, "કાલે સાંજે ઓફિસથી વહેલો આવીશ. પહેલાં આપણે બજારમાં જઈને તારા માટે નવા ચપ્પલ અને તને ગમે એ સાડી લઈશું, અને પછી ત્રણેય સાથે બહાર જમીને આવીશું. અને હા, એ ખર્ચો કોઈ ડાયરીમાં નહીં લખાય!"

વૈશાલી ખડખડાટ હસી પડી. એ દિવસે ઘરનું બજેટ ભલે એ જ રહ્યું, પણ ઘરની અંદર એકબીજાની મહેનત માટેનો આદર ઘણો વધી ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.